Historia Ratusza Staromiejskiego

Dzieje ratusza sięgają samych początków lokacyjnego miasta. Pierwszy ze znanych dokumentów na jego temat pochodzi z 1245 r. - książę Barnim I zezwolił wówczas mieszczanom na wzniesienie "theatrum" na rynku - tu mieścić się miała - obok sali sądowej i izby ławników - najbardziej prestiżowa hala, służąca kupcom szczecińskim.

Najstarszą fazę rozpoznać można w części południowej ratusza, w obrębie obecnego podcienia i znajdującej się pod nim piwnicy, połączonej z I piętrem klatką schodową z kręconymi schodami. Do tej właśnie części dobudowano około połowy XIII w. dwunawową halę, przekrytą stropem belkowym.

W połowie XV w. nastąpiła przebudowa ratusza, przypisywana Heinrichowi Brunsbergowi. Podwyższono wówczas zarówno część południową obiektu, jak i dawną salę targową, w piwnicach zrealizowano sklepienia gwiaździste. Zewnętrze otrzymało efektowny wystrój ukształtowany przez ostrołukowe nisze mieszczące okna i blendy, ramowane bogato profilowanymi kształtkami i - aranżującymi ich górne części - maswerkami z glazurowanej cegły. Szczególnie ozdobnie potraktowane zostały - znane z dawnych widoków miasta - szczyty budynku, przewyższające otaczającą zabudowę. Tworzyły one ażurową "attykę" wyprowadzoną z pięciu wielobocznych, profilowanych półfilarów członujących wertykalnie całą elewację. Pomiędzy nimi umieszczono szerokie fryzy z ażurowych kształtek oraz wzbogacone maswerkami rozety, zwieńczone wimpergami i fialami. Barwna, malownicza bryła ratusza zachwycała przyjezdnych, jeden z ówczesnych podróżników w 1617r. porównał ją do realizacji sieneńskich lub florenckich.

Budowla ta nie przetrwała jednak długo - zniszczyło ją ostrzeliwanie Szczecina w czasie oblężenia w 1677 r. Podjęta w II połowie XVII w. odbudowa przeprowadzona została w nowym duchu - w stylu barokowym. Szczyt południowy przemurowano prawie w całości, szczyt północny i obie elewacje wzdłużne otynkowano, zakrywając dawne podziały i przebijając nowe okna. Wprowadzono też podział parteru na dwie kondygnacje, zmieniając w związku z tym klatkę schodową.

W tej formie obiekt dotrwał do XIX wieku. Nie odpowiadał jednak już ówczesnym wymaganiom - skarżono się na ciasnotę pomieszczeń Rady i na zły stan techniczny budynku. Piwnicę wynajmowano na magazyny. Dopiero w 1867r. odnowiono ją i urządzono tu winiarnię. W 1879r. po wybudowaniu nowego ratusza przy pl. Batorego, władze miejskie przeniosły się do znacznie większego gmachu, a starą siedzibę przeznaczono na inne cele. Stary ratusz usytuowany wśród ciasnej zabudowy nadodrzańskiego Podzamcza został zniszczony podczas alianckich bombardowań Szczecina w latach 1944-1945. Po wojnie rozebrano zgliszcza sąsiednich kwartałów, jedynie dawny ratusz przeznaczając do odbudowy. Przeprowadzone wówczas badania architektoniczne umożliwiły rozwarstwienie poszczególnych faz budowlanych i rekonstrukcję jego wyglądu w najbardziej charakterystycznej formie gotyckiej. Zachowane pod tynkiem fragmenty i znalezione w wykopach oraz zamurowaniach kształtki pozwoliły na odtworzenie formy zastosowanych detali, które przywrócono w trakcie odbudowy. Najwięcej kontrowersji wzbudzała kwestia wyglądu szczytów.

W oparciu o koncepcje opracowane na bazie analizy dawnych widoków miasta i porównanie ze stylistycznie pokrewnymi obiektami (Brandenburg, Tangermünde, Prenzlau) zdecydowano się na wersję będącą formalnym nawiązaniem do charakterystycznych motywów stylu z wyraźnym zwróceniem uwagi na współczesność realizacji. Jednocześnie przyjęto, że szczyt południowy będzie świadectwem barokowej przebudowy ratusza, z której pochodzi również dekoracyjny portal główny. W trakcie badań odnaleziono fragmenty polichromii we wnętrzach z malowanymi na kolor czerwony krawędziami łęków i żabkami.

Odbudowany Ratusz przekazano Muzeum Narodowemu, które w 1975 roku w efektownych wnętrzach udostępniło ekspozycje obrazujące dzieje Szczecina od jego zarania po współczesność. Wystawa stara się zilustrować wszystkie okresy historii miasta ukazując różnorodne świadectwa przeszłości grodu, przedmioty odkryte w czasie wieloletnich prac archeologicznych, gromadzone przez dziesięciolecia kolekcje obrazów, grafik, rzemiosła artystycznego, a także - ocalałe dzięki ludzkiej troskliwości i szczęśliwemu przypadkowi - pamiątki, stanowiące przypomnienie minionych zdarzeń i ludzi.

Warte obejrzenia są także piwnice ratuszowe z pięknymi gotyckimi sklepieniami gwiaździstymi. Mieści się tutaj nastrojowa restauracja.