18.6. Nadwyżka operacyjna

Przepisy ustawy o finansach publicznych definiują pojęcie maksymalnego pułapu zadłużenia. Łączna kwota długu jednostki samorządu terytorialnego na koniec roku nie może przekraczać 60% planowanych w danym roku budżetowym dochodów tej jednostki. Wśród analityków finansowych panuje pogląd, iż sztywne powiązanie zadłużenia z wielkością uzyskiwanych dochodów ma wiele wad. Są bowiem miasta, które mogą się bezpiecznie zadłużać osiągając wyższy niż 60% wskaźnik zadłużenia do dochodów. Dla innych z kolei nawet wskaźnik wynoszący 30% może okazać się w dłuższej perspektywie niekorzystny. Dlatego też rozsądniej jest powiązać poziom dopuszczalnego zadłużenia z wielkością nadwyżki operacyjnej.
Pojęcie to funkcjonuje w sferze finansów publicznych stosunkowo krótko i dopóki nie pojawił się w ustawie o finansach publicznych zapis dotyczący podziału dochodów na bieżące i majątkowe było ono różnie interpretowane.
Nadwyżka operacyjna to różnica między dochodami bieżącymi i wydatkami bieżącymi. Jest to najbardziej syntetyczna (w krótkiej perspektywie) ocena kondycji finansowej samorządu, potencjału inwestycyjnego samorządu oraz zdolności kredytowej informująca o tym jakimi środkami dysponuje jednostka po pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb bieżących. Nadwyżkę operacyjną jednostka samorządu terytorialnego może przeznaczyć na przykład na inwestycje bądź spłatę zadłużenia.
Odwrotnością nadwyżki operacyjnej jest deficyt operacyjny czyli sytuacja, która może oznaczać, iż np. jednostka zadłuża się by pokryć bieżące potrzeby. W Szczecinie analizie poddawane są ustawowe wskaźniki zadłużenia i jego obsługi do dochodów, jednak główny nacisk kładzie się na analizę poziomu nadwyżki operacyjnej.
Nadwyżka operacyjna Szczecina wyniosła w 2004 r. – 38 257 397 zł, w 2005 r. – 97 554 775 zł, w 2006 r. – 146 496 170 zł., w 2007 r. budżet zamknął się nadwyżką operacyjną w wysokości 210 800 851 zł. Procentowy udział nadwyżki operacyjnej w dochodach Miasta kształtował się na poziomie 13,9% w 2006 r , a w 2007 na poziomie 18,2%.