18.2. Dochody Miasta

Według zapisów ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, na dochody tych jednostek składają się trzy podstawowe elementy:

• dochody własne,
• subwencja ogólna,
• dotacje z budżetu państwa.

Dochodami wyżej wymienionych jednostek mogą być także:

• środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi,
• środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej,
• inne środki określone w odrębnych przepisach.

Dochodami własnymi Miasta Szczecina finansowane są niektóre zadania m.in. z zakresu pomocy społecznej (np. zasiłki okresowe – częściowo, dodatki mieszkaniowe, utrzymanie PUP, utrzymanie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, wsparcie rodzin zastępczych, fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli i byłych pracowników placówek opiekuńczo-wychowawczych), oświaty i wychowania oraz gospodarki komunalnej (np. oświetlenie dróg).
Wprawdzie samorządy mają dużą samodzielność w dysponowaniu środkami publicznymi, jednak wielkość strumienia dochodów budżetowych w dużym stopniu uzależniona jest od kondycji lokalnej gospodarki wpływającej na wielkość dochodów z udziału w podatkach CIT i PIT. Udział samorządów w dochodach publicznych nie zapewnia odpowiedniego poziomu środków dla przypisanych Miastu w drodze ustaw zadań z zakresu użyteczności publicznej. Najbardziej niepewnym ich składnikiem jest wysokość udziału w dochodach budżetu państwa. Z drugiej strony formułowanie i wdrażanie przedsięwzięć sprzyjających lokalnemu i regionalnemu rozwojowi społeczno-gospodarczemu wymaga uruchomienia dodatkowych źródeł finansowania przy utrzymywaniu bezpiecznego poziomu zadłużenia Miasta. Stąd też konieczne jest podejmowanie przez samorządy aktywnej polityki zmierzającej do wzrostu dochodów ze źródeł, na które mają one bezpośredni wpływ i kształtowania korzystnej relacji w stosunku do transferów z budżetu centralnego. W zdecydowanie lepszej sytuacji finansowej będą zawsze jednostki samorządu terytorialnego o wyższym stopniu rozwoju społeczno-gospodarczego, co wiąże się zarówno z występowaniem w szerszym zakresie źródeł przyznanych dochodów jak i z możliwością zwiększania ich wydajności.
Na wielkość dochodów budżetowych Gminy Miasto Szczecin w roku 2006 i 2007 znaczący wpływ miały następujące źródła:

• dotacje i subwencje (na działalność związaną z realizacją zadań własnych i zleconych):
  2006 r. – 35,2% wszystkich dochodów, 2007 r. – 32,2%;
• udziały w dochodach budżetu państwa (udziały w podatku dochodowym od osób prawnych i fizycznych):
  2006 r. – 28,8%, 2007 r. – 32,6%,
• dochody podatkowe i wpływy z opłat:
  2006 r. – 21,6%, 2007 r. – 20,3%,
• dochody z majątku miasta:
  2006 r. – 10,9%, 2007 r. – 7,3%.

W roku 2007 po raz pierwszy dochody w budżecie Miasta zostały podzielone na bieżące i majątkowe. Takie ujęcie jest efektem zmian jakie wprowadzono w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Do dochodów majątkowych w myśl zapisów w ustawie zalicza się:

• dotacje i środki otrzymane na inwestycje,
• dochody ze sprzedaży majątku,
• dochody z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

W strukturze dochodów Miasta Szczecin dominują dochody bieżące. Stanowiły one w latach 2006 i 2007 kolejno 95% i 92% całkowitych dochodów Miasta.

Poziom dochodów budżetowych w 2006 r. w Szczecinie w przeliczeniu na jednego mieszkańca był najniższy wśród wszystkich miast wojewódzkich.

Wykres nr 18.1.

Źródło: Biuro Budżetu UM.

Wykres nr 18.2.

Źródło: Biuro Budżetu UM.

Wykres nr 18.3.

Źródło: Biuro Budżetu UM.

Dochody budżetu Miasta według źródeł przedstawia tabela nr 18.2. oraz wykres nr 18.4.

Wykres nr 18.4.

Źródło: Biuro Budżetu UM.

18.2.1. DOCHODY PODATKOWE I WPŁYWY Z OPŁAT

Podatki i opłaty lokalne to znaczące i zarazem bardzo stabilne źródło dochodów własnych Miasta. W określonych ustawowo granicach Miasto samo ustala stawki poszczególnych podatków i opłat, stosuje indywidualne ulgi, zwolnienia i umorzenia, jak też podejmuje działania windykacyjne.

Dochody z podatków i opłat kształtowały się w latach 2002 – 2007 średnio na poziomie ok. 18 – 22% wszystkich wpływów. Największy udział w tej grupie dochodów posiada podatek od nieruchomości, który jest najbardziej stabilnym źródłem dochodów własnych i najważniejszym z podatków lokalnych. Dochody z tego tytułu stanowiły w latach 2006 i 2007 kolejno 79,5% i 68,9% wszystkich wpływów z podatków i opłat lokalnych. W roku 2006 wysokie wpływy z podatku od nieruchomości związane były z otrzymaniem wpłat od syndyków oraz z egzekucji administracyjnej – łącznie 20 mln zł z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych.
Inną znaczącą pozycją w grupie dochodów podatkowych są wpływy z podatków od czynności cywilnoprawnych. Znaczny wzrost dochodów z tego tytułu jest skutkiem kontynuacji ożywienia na rynku, gdzie przedmiotem sprzedaży są nieruchomości i samochody, w powiązaniu z utrzymującym się wzrostem cen nieruchomości przy obowiązujących stawkach procentowych od wartości transakcji. W 2007 r. wpływy z podatku od czynności cywilnoprawnych wzrosły w stosunku do osiągniętych w roku 2006 r. o 18,8 mln zł.
Stawki podatku od nieruchomości na 2006 r. i na 2007 r. zostały przeszacowane o wskaźnik zbliżony do wskaźnika inflacji (2006 r. – 1%, 2007 r. – 2,5%).

Stawki podatku od środków transportowych w 2006 roku utrzymały się na tym samym poziomie co w roku 2005, jednakże w 2007 roku zostały przeszacowane o wskaźnik inflacji. Ich wielkości kształtowały się w granicach od 108 zł do 2 316 zł.
Opłata targowa pobierana jest od osób fizycznych, osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej dokonujących sprzedaży na targowiskach, czyli wszelkich miejscach, w których prowadzony jest handel. Opłacie targowej nie podlega sprzedaż dokonywana w budynkach lub ich częściach z wyjątkiem targowisk pod dachem oraz hal używanych do targów, aukcji i wystaw. Od 2006 roku obowiązują stawki opłaty targowej wynikające z przepisów Uchwały Nr L/945/06 Rady Miasta Szczecin z dnia 6 lutego 2006 r. Najniższa dzienna stawka wynosi 0,20 zł za 1 m2 powierzchni zajętej pod sprzedaż, stawka najwyższa to 500 zł za 1 m2.
Realizując swoje uprawnienia Miasto może udzielić ulg w formie umorzeń, odroczeń i rat. Podstawą prawną do ich zastosowania jest Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j. t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późniejszymi zmianami). Prezydent Miasta (organ podatkowy) zgodnie z art. 67a. § 1 na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

• odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty,
• odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a,
• umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

W przypadku ustalenia, iż zastosowanie ulgi jest niezgodne z przepisami regulującymi warunki udzielenia pomocy publicznej nie może zostać ona przedsiębiorcy udzielona.
Przesłanką do udzielenia ulg jest, jak wskazano wyżej, ważny interes podatnika lub interes publiczny. Pod pojęciem ważnego interesu podatnika należy rozumieć sytuację wyjątkową, gdy z powodu nadzwyczajnych losowych przypadków, podatnik nie może uregulować ciążącego na nim zobowiązania podatkowego w terminach i wysokościach wynikających z przepisów prawa podatkowego. Ocena występowania wskazanych przesłanek, dokonywana jest przez pryzmat sytuacji ekonomicznej podatnika ubiegającego się o ulgę.
W ogólnej kwocie ulg największe umorzenia podatkowe w 2006 roku, ze względu na ważny interes podatnika, otrzymały następujące podmioty: „Selfa” Spółka z o.o. (379,6 tys. zł) i Waryński Famabud Sp. z o.o. (332,8 tys. zł).
Natomiast ze względu na ważny interes publiczny, największe umorzenia podatkowe w 2006 i 2007 roku otrzymały m.in.: w 2006 roku – Zespół Szkół nr 1 w Szczecinie (84,9 tys. zł), Szpital Miejski (79,5 tys. zł) oraz Powiatowy Urząd Pracy w Szczecinie (65,9 tys. zł), natomiast w 2007 roku: Muzeum Narodowe (45 tys. zł), Chłodnia Szczecińska Sp. z o.o. (35,9 tys. zł) oraz Samodzielny Publiczny Wojewódzki Zakład Gruźlicy i Chorób Płuc w Szczecinie (18,3 tys. zł).

W celu przeciwdziałania i łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizowania rynku pracy Rada Miasta Szczecin wprowadzając tzw. programy pomocowe umożliwiła przedsiębiorcom uzyskanie zwolnienia z podatku od nieruchomości po spełnieniu określonych warunków. W 2007 roku największy wzrost odnotowano w grupie przedsiębiorców tworzących nowe miejsca pracy w Szczecinie. Oznacza to zwiększenie ilości nowych miejsc pracy w mieście przy jednoczesnym spadku bezrobocia, jak również poprawę sytuacji ekonomiczno-gospodarczej Szczecina. Wnikliwa analiza sposobu stosowania tego instrumentu wsparcia przedsiębiorców wskazuje, że niewątpliwie przyczynił się on do aktywizacji lokalnej gospodarki.

18.2.2. DOCHODY Z MAJĄTKU MIASTA

Łączna wartość mienia komunalnego według stanu na dzień 30 czerwca 2007 r. wyniosła 19 359 078 671 zł, co oznacza przyrost majątku o 7 303 987 769 zł, tj. o 60,6% w stosunku do analogicznego okresu 2006 roku. Najwyższy przyrost wartości majątku – o kwotę 7 200 364,7 tys. zł (wzrost o 66,4%) nastąpił w podstawowej jego części (93,2% całego majątku), którą stanowią rzeczowe aktywa trwałe (m.in. grunty, budowle, budynki, inwestycje rozpoczęte). Związane jest to przede wszystkim z przyrostem wartości gruntów komunalnych w stosunku do wartości na dzień 30 czerwca 2006 r. w wyniku przeszacowania cen ewidencyjnych.
W pozostałych aktywach trwałych (np. udziały i akcje) stanowiących 4,2% majątku Miasta zanotowano wzrost o 1,2%, na co wpływ miało głównie zwiększenie wartości akcji i udziałów (długoterminowe aktywa finansowe) oraz należności długoterminowych. W aktywach obrotowych (m.in. środki pieniężne, należności i roszczenia), stanowiących 2,6% całego majątku, nastąpił wzrost o 23,4%.

Dochody jakie Miasto Szczecin uzyskuje z tytułu gospodarowania majątkiem (2006 r. – 115 463 tys. zł, 2007 r. – 86 395 tys. zł) stanowiły w roku 2006 10,9% całkowitych dochodów budżetu Miasta i 7,3% w roku 2007. Do najbardziej stabilnych dochodów a jednocześnie mających największe znaczenie dla budżetu Miasta należą wpływy z opłat rocznych za użytkowanie wieczyste i zarząd (2006 r – 16 214,1 tys. zł, 2007 r. – 26 694,9 tys. zł). Znaczące wpływy Miasto osiąga również z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (2006 r. – 5 900,3 tys. zł, 2007 r. – 12 064,5 tys. zł), dzierżawy i najmu składników majątkowych (2006 r. – 57 653,7 tys. zł, 2007 r. – 10 058,9 tys. zł), pierwszej opłaty za wieczyste użytkowanie (2006 r. – 3 043,8 tys. zł, 2007 r. – 3 503,0 tys. zł), sprzedaży gruntów (2006 r. – 12 159,2 tys. zł, 2007 r. – 16 709,8 tys. zł), a także mieszkań (2006 r. – 4 635,3 tys. zł, 2007 r. – 2 994,6 tys. zł).

W kwocie 115 463 167 zł dochodów, w grupie wpływów z dzierżawy i najmu składników majątkowych, około 47 mln zł to wpływy jednorazowe, które pojawiły się tylko w 2006 roku. Są to dochody z dzierżawy majątku, które wcześniej stanowiły przychody zakładów budżetowych – głównie z tytułu czynszów za wynajem mieszkań komunalnych. Od 1 stycznia 2007 r. przepisy pozwoliły na ponowne wyłączenie tego rodzaju dochodów z budżetu Miasta.

18.2.3. UDZIAŁY W DOCHODACH BUDŻETU PAŃSTWA

Udziały w dochodach budżetu państwa (2006 r. – 301 687,6 tys. zł, 2007 r. – 378 192,5 tys. zł) obejmują:

• udział w dochodach z tytułu podatku od osób prawnych (6,7% wpływów z tego tytułu od osób prawnych posiadających siedzibę na terenie gminy i 1,4% od posiadających siedzibę na terenie powiatu),
• udział w dochodach z tytułu podatku od osób fizycznych (35,95% w 2006 r. i 36,22% w 2007 r. wpływów z tego tytułu od osób fizycznych zamieszkałych na terenie gminy oraz 10,25% od zamieszkałych na terenie powiatu).

Wprowadzone w 2004 r. zmiany w ustawie dochodach jednostek samorządu terytorialnego dla budżetu Miasta Szczecin oznaczały wzrost wpływów z udziałów w podatku od osób prawnych oraz w podatku od osób fizycznych. W 2003 r. wpływy te stanowiły 19,6% wszystkich dochodów budżetowych, a w 2007 r. już 32,6%.

Wpływy z tytułu udziałów w CIT i PIT odznaczają się dużym wzrostem. Niewątpliwie na wzrost udziałów w CIT wpływ ma utrzymujący się wzrost gospodarczy. Coraz więcej osób znajduje zatrudnienie w nowopowstających przedsiębiorstwach. Dochody społeczeństwa rosną a wraz z nimi wpływy jakie Miasto uzyskuje z tytułu udziału w PIT. Rok 2007 przyniósł wyższe wpływy z tytułu PIT z uwagi na likwidację ulgi remontowo-budowlanej oraz obniżenie składki rentowej o 3 punkty procentowe.

18.2.4. SUBWENCJE I DOTACJE

Subwencje i dotacje (2006 r. – 369 041,5 tys. zł, 2007 r. – 374 456,5 tys. zł) stanowiące dochód budżetu Miasta obejmują: subwencje, dotacje celowe na zadania własne, dotacje na zdania zlecone z mocy ustaw i porozumień oraz dotacje celowe na zadania realizowane na podstawie porozumień między JST.
Najwyższe dochody w tej grupie stanowią subwencje, w tym subwencja na zadania oświatowe. W 2006 r. subwencja oświatowa wynosiła 227 027,9 tys. zł, w 2007 r. – 239 154,1 tys. zł
Częste zmiany jakie miały miejsce w zakresie realizowanych przez samorządy terytorialne zadań znalazły swoje odzwierciedlenie w strukturze transferów otrzymywanych z budżetu państwa. W 2003 r. subwencje i dotacje z budżetu państwa stanowiły 47,9% dochodów budżetowych, w 2007 r. kształtowały się na poziomie już tylko 32,2% całkowitych dochodów Miasta. Bezpośrednią przyczyną tego jest wprowadzenie systemowych zmian, których wymiernym efektem było ograniczenie dotacji i subwencji i jednoczesne zwiększenie udziałów Miasta w dochodach budżetu państwa (wpływach z podatków od osób fizycznych i prawnych).

18.2.5. ŚRODKI ZE ŹRÓDEŁ POZABUDŻETOWYCH

Na dochody ze źródeł pozabudżetowych (2006 r. – 15 259,8 tys. zł, 2007 r. – 56 823,0 tys. zł) składają się przede wszystkim środki uzyskiwane z funduszy Unii Europejskiej. W 2006 r. stanowiły one 81,8% wszystkich środków uzyskanych ze źródeł pozabudżetowych, a w 2007 r. 97,8%. Większość środków przeznaczana jest na dofinansowanie zadań inwestycyjnych. W ramach środków z funduszy Unii Europejskiej w latach 2006 i 2007 Miasto otrzymało odpowiednio: 10 000,0 tys. zł i 51 560,6 tys. zł na spłatę pożyczek na prefinansowanie.