17.4. Organy nadzoru i kontroli

Nadzór nad działalnością samorządu gminnego sprawuje Prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych – regionalna izba obrachunkowa.

17.4.1 REGIONALNA IZBA OBRACHUNKOWA

Zgodnie z ustawą z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (Dz. U. z 2001 r., nr 55, poz. 577 ze zm.) regionalne izby obrachunkowe są państwowymi organami nadzoru i kontroli gospodarki finansowej takich podmiotów jak:

• jednostek samorządu terytorialnego,
• związków międzygminnych,
• stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów,
• związków powiatów,
• stowarzyszeń powiatów,
• samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych,
• innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
• Izby sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych
• oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej, a także zamówień publicznych. W zakresie działalności nadzorczej właściwość rzeczowa regionalnych izb obrachunkowych obejmuje uchwały i zarządzenia podejmowane przez organy jednostek samorządu terytorialnego w sprawach:
• procedury uchwalania budżetu i jego zmian,
• budżetu i jego zmian,
• zaciągania zobowiązań wpływających na wysokość długu publicznego jednostki samorządu terytorialnego oraz udzielania pożyczek,
• zasad i zakresu przyznawania dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego,
• podatków i opłat lokalnych, do których mają zastosowanie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa,
• absolutorium.

W 2006 r. Najwyższa Izba Kontroli w Szczecinie sporządziła 54 wystąpienia pokontrolne, a w roku 2007 – 50.

17.4.2. SAMORZĄDOWE KOLEGIUM ODWOŁAWCZE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie jest państwową jednostką budżetową. Działa głownie na podstawie ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z ze. zm.). Działa również na podstawie wielu ustaw zawierających przepisy prawa administracyjnego materialnego.
Kolegium rozpatruje sprawy z zakresu:

• podatków i opłat lokalnych,
• działalności gospodarczej,
• pomocy społecznej,
• świadczeń rodzinnych,
• dodatków mieszkaniowych,
• zagospodarowania przestrzennego,
• gospodarki nieruchomościami,
• ochrony środowiska i ochrony przyrody,
• odpadów,
• prawa wodnego,
• rolnictwa i leśnictwa,
• zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych,
• ruchu drogowego,
• dróg publicznych,
• dostępu do informacji publicznej,
• egzekucji administracyjnej,
• oświaty.

Obszar właściwości miejscowej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie obejmuje powiaty: choszczeński, goleniowski, gryficki, gryfiński, kamieński, łobeski, myśliborski, policki, pyrzycki i stargardzki oraz miasta na prawach powiatu: Szczecin i Świnoujście. Nadto Kolegium – z uwagi na swoją siedzibę – jest organem wyższego stopnia w stosunku do organów samorządu Województwa Zachodniopomorskiego.

17.4.3. WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY

Wojewódzkie sądy administracyjne zostały utworzone na podstawie Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. z dnia 29 kwietnia 2003 r. ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie jest jednostką budżetową. Działa również na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r.).

Wewnętrzną organizację i porządek funkcjonowania wojewódzkich sądów administracyjnych, tryb czynności sądowych, tryb wyznaczania składów orzekających oraz przypadki wyznaczania tych składów w drodze losowania i zasady losowania określa Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. (Dz. U. z dnia 29 września 2003 r.).

17.4.4. NAJWYŻSZA IZBA KONTROLI

Najwyższa Izba Kontroli działa na podstawie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy
z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli. Zgodnie z Konstytucją, Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej podległym Sejmowi. Przepisy konstytucyjne regulują zakres uprawnień kontrolnych NIK w odniesieniu do różnego rodzaju podmiotów, obowiązki Izby wobec Sejmu,
a także pozycję oraz ochronę prawną Prezesa NIK. Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli określa zadania i zakres działania NIK, organizację Izby, a także zawiera regulacje dotyczące postępowania kontrolnego.

Działalność NIK w szczególności obejmuje kontrole działalności organów administracji rządowej i samorządu, NBP oraz innych jednostek organizacyjnych wykorzystujących majątek oraz wywiązujących się ze zobowiązań finansowych wobec państwa. NIK przedkłada Sejmowi w szczególności analizę wykonania budżetu państwa, założeń polityki pieniężnej i opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów, a także informacje o wynikach kontroli, wnioski związane z działalnością organów wykonujących zadania publiczne i wystąpienia zawierające zarzuty wynikające z kontroli sformułowane wobec osób kierujących bądź wchodzących w skład kontrolowanych jednostek. NIK przedstawia Sejmowi coroczne sprawozdania ze swojej działalności w roku ubiegłym.

Podmiot zorganizowany jest w 16 delegaturach regionalnych. Jedna z delegatur Najwyższej Izby Kontroli Delegatura w Szczecinie ma swoją siedzibę w Szczecinie w gmachu Urzędu Miasta.