14.8. Przemiany w sferze kultury

Lata 2006 – 2007 przyniosły w sferze szczecińskiej kultury dość istotne, korzystne zmiany. Działania podjęte przez lokalny samorząd zaowocowały utworzeniem dwóch nowych instytucji kultury: Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnia Sztuki oraz Ośrodka Teatralnego Kana.

Znacznemu przyspieszeniu uległy także decyzje i czynności bezpośrednio związane z poprawą stanu infrastruktury kulturalnej. Praktycznie przesądzone są co najmniej trzy inwestycje: budowa nowego teatru „Pleciuga”, kompleksowa modernizacja części obiektów Muzeum Techniki i Komunikacji – Zajezdnia Sztuki oraz budowa nowej filharmonii. Dobrze przygotowane projekty, umiejętne negocjacje, a przede wszystkim determinacja i konsekwencja władz lokalnego samorządu spowodowały, że każde z tych zadań uzyskało finansowanie spoza budżetu Miasta. Najbardziej zaawansowana jest realizacja nowej „Pleciugi”. Wieloletnie negocjacje Miasta z inwestorem – firmą ECE przyniosły w czerwcu 2007 r. efekt w postaci finalnej umowy, w której inwestor gwarantuje spełnienie niemal wszystkich warunków postawionych przez Teatr. Firma ECE także pokryje w całości koszt inwestycji. W przypadku Muzeum Techniki i Komunikacji sukcesem zakończyło się drugie podejście po środki w ramach EOG+NMF. Aplikacja złożona przez Gminę Miasto Szczecin została uwzględniona przez MKiDN w podziale środków w 2007 r., a rozpoczęcie realizacji zadania zaplanowano na drugą połowę 2008 r. Z kolei nowy budynek filharmonii, być może najkosztowniejsze przedsięwzięcie inwestycyjne w sferze kultury w powojennej historii Szczecina, znajduje się na etapie uzupełniania dokumentacji projektowej przez biuro Estudio Barozzi Vega z Barcelony – zwycięzcę międzynarodowego konkursu na koncepcję szczecińskiej filharmonii rozstrzygniętego w czerwcu 2007 r. Środki na realizację tego zadania zaplanowane zostały w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2007 – 2013.

Na uwagę zasługuje całkowicie przedefiniowana strategia promocji miasta, w której istotną rolę zaczęła odgrywać również kultura. Podstawowe założenia tej promocji, sformułowane w roku 2007 oraz towarzyszące im celowe i konsekwentne działania przyniosły pierwsze wymierne efekty: Szczecin zaistniał w szerszym odbiorze społecznym jako ważny i atrakcyjny ośrodek kulturalny z powodzeniem prezentujący swój artystyczny potencjał w innych polskich aglomeracjach oraz poza granicami kraju.
Innym interesującym, choć trudno stwierdzić na ile trwałym zjawiskiem, które wyłania się z obserwacji danych statystycznych ostatnich kilku lat, jest zauważalny wzrost liczby organizowanych wydarzeń kulturalnych oraz ogólny wzrost liczby uczestników tych imprez. Zjawisko to dotyczy w szczególności instytucji kultury, ale także coraz liczniejszych i aktywniejszych organizacji pozarządowych, aczkolwiek można sądzić, że znajduje ono swoje odbicie również w coraz szerszej i bogatszej ofercie komercyjnej. Podstawową przyczyną może być poprawiająca się z wolna sytuacja materialna mieszkańców, która pozwala przeznaczać część dochodów na zaspokajanie potrzeb kulturalnych oraz stopniowy nominalny wzrost nakładów z budżetu Miasta na kulturę, w tym przede wszystkim na działalność instytucji kultury oraz wspieranie stowarzyszeń i fundacji. Jednak utrzymanie tej tendencji wymagać będzie świadomych i długofalowych decyzji samorządu miejskiego i wojewódzkiego, opartych na przekonaniu, że inwestowanie w sferę kultury ma charakter inwestycji prorozwojowych, a w konsekwencji również progospodarczych. Oczywiście nie bez znaczenia jest w tym kontekście poprawa stanu technicznego i wyposażenia poszczególnych obiektów, jak i umiejętność efektywniejszego pozyskiwania dodatkowych źródeł finansowania, zwłaszcza ze środków unijnych i programów MKiDN.
Za symptomatyczne przejawy zmian w sposobie postrzegania kultury w kształtowaniu nie tylko wizerunku miasta i regionu, ale również społecznych postaw proobywatelskich można uznać przynajmniej dwie decyzje o charakterze politycznym. Pierwszą z nich było oficjalne wyrażenie woli władz lokalnych wszystkich szczebli w sprawie powołania w Szczecinie samodzielnej uczelni artystycznej, a drugą – odpowiedź miasta na oddolną inicjatywę organizacji pozarządowych w sprawie przystąpienia Szczecina do konkursu o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury w 2016. W październiku 2007 r. Rada Miasta jednomyślnie podjęła w tej sprawie stosowną uchwałę, zapewniając pierwsze, specjalnie wyodrębnione na ten cel w budżecie roku 2008 środki finansowe.
Problemem pozostaje natomiast nadal utrzymujący się stosunkowo niski wskaźnik nakładów z budżetu Miasta na sferę kultury w porównaniu do całkowitych wydatków budżetowych. W ciągu ostatnich kilku lat nie przekraczał on 3% (średnio co roku było to około 2,5%). Mimo nominalnego wzrostu dotacji dla instytucji kulturalnych i podniesienia poziomu wydatków na wspieranie organizacji pozarządowych wciąż występują dysproporcje pomiędzy Szczecinem a podobnymi wielkością miastami jeśli chodzi o wysokość nakładów przeznaczonych na prowadzenie działalności kulturalnej.
Problemem natury systemowej jest uzależnienie działalności instytucji kultury od środków publicznych. Poza środkami z funduszy strukturalnych, możliwymi do pozyskania na realizację konkretnych projektów, istotnym źródłem finansowania zadań w sferze kultury, zwłaszcza o charakterze inwestycyjnym, powinny stać się zewnętrzne podmioty inwestorskie. Brakuje jednak odpowiedniego klimatu i systemu zachęt, który skłaniałby potencjalnych inwestorów do ujmowania w swych planach inwestycyjnych również przedsięwzięć związanych z infrastrukturą kulturalną.
Z pewnością intensyfikacji wymaga współpraca i wymiana międzynarodowa w dziedzinie kultury i to zarówno na poziomie poszczególnych instytucji, jak i samorządu. Podjęcie na nowo bądź rozszerzenie relacji z miastami partnerskimi Szczecina, powrót do istniejących struktur organizacji europejskich lub przyjęcie w nich aktywniejszej roli (np. w Związku Miast Bałtyckich) powinny stanowić jeden z priorytetów polityki kulturalnej i promocyjnej Miasta. Dotychczasowe kontakty oraz wspólne przedsięwzięcia oparte są w przeważającej mierze na wypracowanych przed laty dobrych relacjach z partnerami niemieckimi (Berlin, Neubrandenburg, Greifswald, Schloss Brollin, Pasewalk) i jakkolwiek przynoszą interesujące i bardzo wymierne efekty, to potencjał Szczecina wydaje się niedostatecznie w tej sferze wykorzystywany. Jest to zagadnienie niezmiernie ważne szczególnie w kontekście ubiegania się Szczecina o miano europejskiej stolicy kultury.
Dla możliwie pełnego zobrazowania stanu kultury w Szczecinie i wskazania pożądanych kierunków jej rozwoju konieczne byłoby systematyczne prowadzenie badań ankietowych na temat preferencji i oczekiwań kulturalnych mieszkańców Szczecina, ich oceny dostępności oferty kulturalnej oraz oddziaływania poszczególnych instytucji kultury. Dokonanie obiektywnej analizy jakości usług kultury świadczonych w Szczecinie, w tym także poziomu efektywności pracowników poszczególnych placówek, pozwoliłoby nie tylko właściwie rozpoznawać potrzeby mieszkańców, ale przede wszystkim bardziej precyzyjnie szacować optymalną wielkość nakładów na tę sferę.
Ostatnim z ważnych zagadnień problemowych, na które należy zwrócić uwagę, jest mała liczba imprez kulturalnych o charakterze ponadregionalnym i międzynarodowym. Mimo że rokrocznie odbywa się w Szczecinie wiele interesujących wydarzeń kulturalnych, nadal nie udało się wykreować imprezy, która mogłaby uchodzić za artystyczny wyróżnik Szczecina w kraju i za granicą. Jednym z głównych powodów takiego stanu rzeczy są ograniczone możliwości organizacyjne, wynikające m.in. z braku odpowiedniej hali widowiskowo-koncertowej.