11.4. Działanie wymiaru sprawiedliwości

Wymiar sprawiedliwości (rozstrzyganie sporów i konfliktów prawnych) sprawują: Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. W procesie wymierzania sprawiedliwości występują również, w różnym charakterze, inni uczestnicy, z których każdy, stosownie do swoich zadań i kompetencji, współdziała z sądami. Można do nich zaliczyć przede wszystkim prokuraturę, a także adwokaturę, radców prawnych oraz notariat.

Prokuratura Okręgowa w Szczecinie obejmuje obszar właściwości czternastu Prokuratur Rejonowych, w tym na terenie Szczecina: PR Szczecin – Niebuszewo, PR Szczecin – Prawobrzeże, PR Szczecin – Śródmieście i PR Szczecin – Zachód⁹.
Zadaniem prokuratur okręgu szczecińskiego jest strzeżenie praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw, w tym między innymi prowadzenie lub nadzorowanie postępowania przygotowawczego w sprawach karnych, wytaczanie powództw w sprawach karnych i cywilnych oraz składanie wniosków i udział w postępowaniu sądowym w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych, zaskarżanie do sądu niezgodnych z prawem decyzji administracyjnych oraz udział w postępowaniu sądowym w sprawach zgodności z prawem takich decyzji¹⁰. W Prokuraturach Rejonowych na terenie Szczecina oraz w Wydziale V i VI Prokuratury Okręgowej zatrudnionych jest łącznie 102 prokuratorów i 18 asesorów. Działalność szczecińskich prokuratur prezentuje Tabela nr 11.4.
Z dniem 1 października 2007 roku w Szczecinie (podobnie jak w dziesięciu innych miastach, w których znajdują się obecnie siedziby prokuratur apelacyjnych) powstał Wydział IX Zamiejscowy Biuro do Spraw Przestępczości Zorganizowanej Prokuratury Krajowej. Pracujący w nim prokuratorzy (docelowo 10 osób) mają za zadanie prowadzenie i nadzorowanie najważniejszych śledztw w sprawach o przestępstwa o charakterze terrorystycznym, noszące cechy zorganizowanej przestępczości, korupcji w organach władzy ustawodawczej, organach administracji rządowej, samorządowej oraz wymiaru sprawiedliwości.

Sądy rejonowe, okręgowe oraz apelacyjne są sądami powszechnymi, sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych i Sądu Najwyższego a także wykonują zadania z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw¹¹. Obszar miasta Szczecina znajduje się w jurysdykcji Sądu Rejonowego w Szczecinie oraz Sądu Okręgowego¹². Sąd Rejonowy w Szczecinie obejmuje swoją właściwością miasto Szczecin oraz gminy: Szczecin, Dobra (Szczecińska), Kołbaskowo, Nowe Warpno i Police i rozpoznaje wszystkie sprawy z wyjątkiem tych, dla których zastrzeżona jest właściwość Sądu Okręgowego, w tym m.in.:

• sprawy o wykroczenia w pierwszej instancji, o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, o przestępstwa podlegające rozpoznawaniu w postępowaniu przyspieszonym, o pozostałe przestępstwa, podlegające rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, (poprzez pięć wydziałów grodzkich, w tym jeden zamiejscowy – sądy grodzkie);
• sprawy z zakresu prawa karnego rozpoznawane w trybie zwyczajnym;
• sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego dotyczące demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych, należące do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw.

Działalność Sądu Rejonowego według rozpoznawanych spraw przedstawia Tabel nr 11.5.
Wydziały Sądu Rejonowego prowadzą postępowania rozpoznawcze, postępowania wykonawcze, a także wykonują czynności w sprawach w postępowaniu przygotowawczym (śledztwa i dochodzenia). Do Sądu Rejonowego w Szczecinie w 2007 roku wpłynęło ogółem 171 480 spraw (2006 – 164 353), wydano 12 007 wyroków skazujących (2006 – 14 664), w tym na bezwzględne pozbawienie wolności 799 (2006 – 809). Począwszy od marca 2007 roku weszły w życie tzw. sądy 24-godzinne rozpatrujące w postępowaniu przyspieszonym sprawy o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w trybie uproszczonym (np. niszczenie mienia, znieważanie, groźby karalne, sprawy związane z pijanymi kierowcami itp.). W trybie przyspieszonym w 2007 roku Sąd Rejonowy rozpatrywał 271 spraw i wydał 258 wyroków skazujących. Około 85% wszystkich spraw zakończonych dotyczyło osób przyłapanych na jeździe po pijanemu.
Sąd Okręgowy w Szczecinie obejmuje swoją właściwością obszar właściwości 10 sądów rejonowych w tym Sąd Rejonowy w Szczecinie i rozpoznaje sprawy w pierwszej i drugiej instancji z zakresu prawa cywilnego, prawa karnego, prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, prawa gospodarczego i prawa rodzinnego.