11.3. Przestępczość graniczno–celna

Szczecin jako duży ośrodek miejski w rejonie pogranicza polsko-niemieckiego jest w szczególny sposób narażony na różnego rodzaje przestępstwa związane z nielegalnym przekraczaniem granicy i przewozem towarów, jak również nielegalnym pobytem i pracą cudzoziemców.
Ochrona granicy państwowej oraz kontrola ruchu granicznego to zadanie Straży Granicznej⁶. Pomorski Oddział Straży Granicznej w Szczecinie (POSG) odpowiedzialny jest za ochronę odcinka granicy państwowej z Niemcami o łącznej długości 158,6 km. W następstwie wejścia Polski do strefy Schengen z dniem 21 grudnia 2007 roku zniesiono kontrolę graniczną na tzw. granicy wewnętrznej Unii Europejskiej, a liczba przejść granicznych została ograniczona z 17 do 4⁷, to jest: przejścia morskiego Szczecin Port (ruch osobowy, towarowy), przejścia w Trzebieży (ruch osobowy, towarowy) i Nowym Warpnie (ruch osobowy) oraz przejścia lotniczego w Goleniowie (ruch osobowy, towarowy).
W 2007 roku funkcjonariusze POSG odprawili 26 336,4 tys. osób (2006 – 26 736,9 tys. osób, 2005 – 26 405,3 tys. osób). Nieznaczny spadek natężenia ruchu granicznego jest wynikiem wejścia Polski do strefy Schengen oraz odstąpienia od kontroli granicznej i zaprzestania prowadzenia statystyk ruchu. W stosunku do lat ubiegłych znacząco wzrosło natężenie ruchu obywateli Polski (2007 – 5 534,8 tys. osób, 2006 – 5 138 tys. osób, 2005 – 4 991,9 tys. osób) i jest to pierwszy odnotowany wzrost od końca lat 90. Obok masowej migracji zarobkowej obywateli RP, do głównych powodów zwiększenia się liczby Polaków przekraczających granicę zaliczyć należy osiedlanie się na niemieckich terenach przygranicznych.
Blisko 79% odprawianych osób to cudzoziemcy (w zdecydowanej większości obywatele Niemiec). W 2007 roku na przejściach granicznych nie zezwolono na wjazd do Polski 123 obcokrajowcom (w 2006 roku – 205), głównie z uwagi na brak wizy.
W ciągu ostatnich lat nieznacznie, ale systematycznie wzrasta ruch środków transportu na przejściach, w 2007 roku odprawiono 11 045,9 tys. pojazdów (2006 – 10 986,5 tys., 2005 – 10 629,8 tys.)

Funkcjonariusze POSG w celu przeciwdziałania przestępczości granicznej oraz poprawy bezpieczeństwa i porządku publicznego współdziałali z przedstawicielami organów administracji rządowej i służbami resortu MSWiA w działaniach i akcjach o różnym profilu. Istotnym czynnikiem ochrony granicy państwowej była również ścisła współpraca z organami ochrony granicy po stronie niemieckiej. Co jest niezmiernie ważne z uwagi fakt, iż cały odcinek ochraniany przez POSG jest szczególnie zagrożony przestępczością graniczną. Wpływ na to ma gęsta sieć dróg dojazdowych do granicy, duży stopień zurbanizowania obszarów przyległych do linii granicznej oraz bezpośrednie sąsiedztwo z państwem uważanym za docelowe przez nielegalnych emigrantów.
W 2007 roku funkcjonariusze POSG zatrzymali ogółem (na przejściach granicznych, na „zielonej granicy” oraz w strefie nadgranicznej) 341 osób (o blisko 27 % mniej w stosunku do 2006 roku). W tym: 260 osób w przejściach granicznych (2006 rok – 368 osób), z czego co czwartą osobę za usiłowanie przekroczenia granicy wbrew przepisom (2007 – 61osób, 2006 – 128) oraz 24 osoby (2006 – 31)⁸ na tzw. ”zielonej granicy”. Najliczniejszą grupę cudzoziemców zatrzymywanych w przejściach granicznych stanowili obywatele Ukrainy, Rosji i Białorusi, w przeciwieństwie do przejść granicznych, gdzie najczęściej zatrzymywano obywateli RP, na „zielonej granicy” zatrzymywani są głównie cudzoziemcy – w 2007 roku byli to głównie obywatele Rosji narodowości czeczeńskiej oraz Wietnamu. Blisko 90% Polaków zatrzymanych przez funkcjonariuszy POSG to osoby poszukiwane przez organa ścigania lub wymiar sprawiedliwości.
W 2007 roku w trakcie kontroli na przejściach i w strefie nadgranicznej ujawniono 85 przypadków przemytu o łącznej wartości 1 683,4 tys. zł (2006 roku – 1 145,1 tys. zł). Wśród towarów ujawnionych dominowały: papierosy – 762,4 tys. zł, płyty CD/DVD – 553,7 tys. zł oraz narkotyki – 300 tys. zł.
Analizując zagrożenia związane z nielegalną migracją występujące obecnie na polsko-niemieckim odcinku granicy państwowej, zwłaszcza w następstwie zniesienia kontroli na granicy wewnętrznej, wyraźnie widać pierwsze symptomy mogące świadczyć o wystąpieniu w najbliższym okresie znacznego wzrostu liczby zdarzeń na tle migracyjnym. Przewiduje się również, że znaczenie „zielonej granicy” dla nielegalnej migracji znacząco spadnie, a podstawowy kierunek zagrożenia będzie występował na głównych szlakach komunikacyjnych (drogowych, kolejowych) na kierunku do Niemiec.

W ramach kontroli legalności pobytu cudzoziemców w strefie nadgranicznej na obszarze województwa zachodniopomorskiego funkcjonariusze POSG przeprowadzili ogółem w 2007 roku 543 działania kontrolne (2006 – 489), w wyniku których zatrzymano 215 osób (w tym 135 cudzoziemców w celu wydalenia i 70 obywateli RP), nałożono 1 718 mandatów karnych na ogólną kwotę 251,5 tys. zł. Kontrolowano m.in. targowiska, dworce, miejsca zakwaterowania, place budów oraz pojazdy. Przeważnie cudzoziemcy podejmują działalność zarobkową w sektorze budowlanym, handlu i gastronomii oraz sezonowo przy zbiorach płodów rolnych. Najliczniej zatrzymywani byli obywatele Ukrainy oraz Wietnamu.
W 2007 roku w wyniku przeprowadzonych kontroli radiometrycznych i ekologicznych nie zezwolono na wjazd do Polski i zawrócono w przejściach granicznych 330 transportów różnego rodzaju odpadów ekologicznych i materiałów niebezpiecznych (2006 – 672), w tym: złom samochodowy (2007 – 204, 2006 – 489), brudne tkaniny, używana odzież i obuwie (2007 – 45, 2006 – 54), maszyny i inny złom (2007 – 24, 2006 – 30), odpady tworzyw sztucznych (2007 – 10, 2006 – 15), stłuczka szklana i brudne butelki (2007 – 7, 2006 – 3) oraz materiały i środki chemiczne (2007 – 2). Wwóz do Polski odpadów celem nielegalnego składowania to kolejny przykład negatywnych następstw zniesienia kontroli granicznej.

Zapewnienie zgodności z prawem przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej oraz wywozu towarów z obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej to podstawowe zadania Służby Celnej. Izba Cela w Szczecinie obejmuje zasięgiem swojej działalności obszar województwa zachodniopomorskiego, podlegają jej dwa urzędy celne w Szczecinie oraz Koszalinie.
W 2007 roku Izba Celna w Szczecinie wszczęła ogółem 812 spraw karnych skarbowych (2006 – 691 spraw, 2005 – 1 328), w tym 157 spraw przeciwko osobom zamieszkałym w Szczecinie (2006 – 133, 2005 – 330). Najczęściej zajmowanymi towarami były papierosy (2006 – 693,8 tys. zł, 2007 – 1 882,8 tys. zł); pojazdy samochodowe (2006 – 103 szt. o wartości 240,7 tys. zł, 2007 – 83 szt. o wartości 811,0 tys. zł), spirytus i alkohole (2006 – 255,1 tys. zł, 2007 – 358,4 tys. zł) oraz paliwa i automaty do gier.
Realizując politykę celną państwa Służby Celne zajmują się również kontrolą legalności pobytu i wykonywania pracy przez cudzoziemców, a także kontrolą przestrzegania przepisów z zakresu transportu drogowego, kontroli ruchu drogowego oraz kontroli paliwa w zbiornikach samochodowych. W swoich działaniach Izba Celna współpracuje z innymi organami, służbami i instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo.