11.1. Zagrożenie przestępczością

Szczecin jako miasto wojewódzkie, w którym koncentrują się funkcje gospodarcze, turystyczne i usługowe w regionie oraz ze względu na swoje położenie w pobliżu granicy państwowej z Niemcami i na skrzyżowaniu międzynarodowych szlaków transportowych, jest szczególnie narażony na zagrożenie przestępczością. Blisko jedna trzecia przestępstw stwierdzonych w skali całego województwa zachodniopomorskiego popełniana jest w Szczecinie, aczkolwiek w ciągu ostatnich lat odsetek ten nieznacznie, ale systematycznie spada (2005 – 32,5%, 2006 – 29,1%, 2007 – 28,2%).

W 2007 roku na terenie Szczecina stwierdzono 16 336 przestępstw, tj. o ponad 22% mniej niż w 2005 roku (w całym województwie zanotowano w analogicznym okresie spadek o blisko 11%). Nieznacznie maleje udział przestępstw o charakterze kryminalnym w ogólnej liczbie przestępstw, wzrasta liczba i udział przestępstw związanych z obrotem gospodarczym, na zbliżonym poziomie utrzymuje się udział przestępstw drogowych. Wśród najbardziej uciążliwych społecznie przestępstw zmalała o prawie 40% w stosunku do 2005 roku liczba rozbojów, kradzieży rozbójniczych i wymuszeń. Niestety w analogicznym okresie o ponad 35% wzrosła liczba złapanych nietrzeźwych kierowców.
Wartość wskaźnika zagrożenia na 10 tys. mieszkańców¹ w Szczecinie wyniosła w 2007 roku 399,3 i jest znacznie wyższa od wartości w województwie – 342,3, aczkolwiek w ciągu ostatnich lat różnica ta systematycznie ulega zmniejszeniu. Pod względem wartości wskaźnika zagrożenia zachodniopomorskie niechlubnie „awansowało” z siódmej pozycji w kraju wg stanu na koniec 2005 roku na czwartą w 2007 roku (średnia krajowa z województw to 302,5) – gorzej jest tylko w dolnośląskim, lubuskim i śląskim. Taka pozycja znajduje również potwierdzenie w badaniach poczucia bezpieczeństwa mieszkańców (szerzej w dalszej części rozdziału).

Podstawową formacją przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego jest Policja² . Na terenie miasta Szczecina zadania te realizuje Komenda Miejska Policji³ . Według stanu na koniec 2007 roku KMP posiadała ogółem 1 168 etatów policyjnych, z czego 407 w pionie kryminalnym i 741 w pionie prewencji. Od kilku lat służby policyjne w całym kraju, również w Szczecinie, zmagają się z problemem niedoboru kadry. Z jednej strony zmniejszeniu o 100 w stosunku do 2005 roku uległa liczba etatów w KMP w Szczecinie, z drugiej zaś od kilku lat wzrasta liczba wakatów – z 37 według stanu na koniec 2005 roku do 159 na koniec 2007 roku (w tym 118 w ogniwach patrolowo-interwencyjnych i rewirach dzielnicowych), co oznacza, że blisko 14% etatów jest nieobsadzonych.
Na terenie miasta funkcjonuje pięć komisariatów policji podległych Komendantowi Miejskiemu: KP Śródmieście, KP Niebuszewo, KP Pogodno, KP Nad Odrą oraz KP Szczecin Dąbie. Najwięcej przestępstw zostało stwierdzonych na terenie KP Śródmieście (ok. 28%) i KP Niebuszewo (ok. 23%). Szczecińscy policjanci przeprowadzają około 300 interwencji dziennie.

Systematycznie wzrasta wykrywalność przestępstw. W 2007 roku wykryto sprawców 51,3% wszystkich stwierdzonych przestępstw (2005 – 49,1%). Na tle danych dotyczących całego województwa (2006 – 60,0% wykrytych przestępstw, 2007 – 65,6%) Szczecin wypada niekorzystnie, ale wiąże się to ze specyfiką dużego miasta. Dla różnych kategorii przestępstw wskaźniki wykrywalności kształtują się odmiennie w analizowanym okresie: wykrywanych jest ok. 40% przestępstw kryminalnych popełnianych w mieście, ok. 98% przestępstw drogowych i ok. 90% przestępstw o charakterze gospodarczym. Wśród przestępstw kryminalnych szczególnie niska jest wykrywalność w grupie przestępstw przeciwko mieniu – na poziomie ok. 32–33%, najgorzej jest z kradzieżami samochodów – złapać złodzieja udaje się w 20 przypadkach na 100.
W 2007 roku policjanci zatrzymali ogółem 6 328 podejrzanych (2006 – 6 098), wśród których 11,8% stanowią nieletni (2006 – 12,0%) i jest to odwrócenie, chociaż w nieznacznym stopniu, tendencji z ostatnich lat wzrostu udziału nieletnich sprawców. Na gorącym uczynku przyłapano w 2007 roku 6 133 sprawców (2006 – 5 131), najwięcej na kradzieży – ok. 21–22% (w ciągu ostatnich dwóch lat), natomiast wandale (uszkodzenie mienia) to ok. 8–9% sprawców. Zatrzymano 3 090 osób poszukiwanych (2006 – 3 252), w tej grupie zatrzymanych wzrósł udział osób poszukiwanych na podstawie listów gończych i z nakazem osadzenia (2006 – 35%, 2007 – 40%).
W 2007 roku ujęto 82 314 sprawców wykroczeń (m.in. za naruszenie ustawy o wychowaniu w trzeźwości, zakłócanie porządku, używanie nieprzyzwoitych słów i napisów, zaśmiecanie), wobec których skierowano wniosek o ukaranie do Sądu Rejonowego, zastosowano postępowanie mandatowe lub pouczono. W porównaniu z 2006 rokiem (127 248 sprawców) to spadek aż o 35%, taki stan to bezpośredni efekt niedoboru kadrowego w ogniwach patrolowo-interwencyjnych.
Według danych w 2007 roku na drogach Szczecina odnotowano łącznie 6 788 (2006 – 6 760) zdarzeń drogowych, w tym 694 wypadki (2006 – 532), w których 18 osób poniosło śmierć a 789 zostało rannych (2006 – 36 zabitych i 598 rannych). Policji zgłoszono 6 094 kolizje drogowe (2006 – 6 228). Ok. 7% ogółu wypadków i 2% kolizji spowodowali nietrzeźwi kierowcy. Szczegółowe dane dotyczące stanu bezpieczeństwa na drogach przedstawia rozdział 2.1.4.
Prace szczecińskiej Policji a zwłaszcza działania operacyjne wspiera Stanowisko Wspomagania Dowodzenia KM Policji wyposażone w zdalny, całodobowy monitoring newralgicznych punktów w mieście, komputerowy system przyjmowania zgłoszeń o dokonywanych przestępstwach, systemy GPS umożliwiające optymalizację patroli pieszych i zmotoryzowanych. Szczecin był jednym z pierwszych polskich miast, w którym został zbudowany system monitoringu. W 2007 roku liczbę kamer monitoringu wizyjnego zwiększono z 12 do 37. Kamery rozmieszczone są na głównych ciągach komunikacyjnych w miejscach szczególnie zagrożonych, głównie na lewobrzeżu. Są to: al. Wojska Polskiego, ulice Jagiellońska, Krzywoustego, Piastów, Mieszka I, Mickiewicza, ronda w ciągu ul. Piłsudskiego, Trasa Zamkowa oraz ulice Struga, Gdańska, Goleniowska. Kolejne 60 miejsc w mieście jest już gotowe do montażu kamer. Szacuje się, że na obszarach objętych zasięgiem kamer liczba zdarzeń spadła o ok. 60%.

Istotny wpływ na poprawę stanu bezpieczeństwa w mieście oraz poprawę wizerunku Policji miały m.in. działania prewencyjno-porządkowe oraz profilaktyczne. Do najważniejszych akcji i programów realizowanych przez policjantów pionu prewencji KM Policji w Szczecinie w latach 2006 – 2007 należały m.in.:

• działania związane z lustracją miejsc szczególnie niebezpiecznych („Bezpieczne osiedle”, „Brama”);
• działania zmierzające do poprawy bezpieczeństwa w lokalnych środowiskach („Poznaj swojego sąsiada”, „Poznaj swojego dzielnicowego”);
• działania prewencyjne adresowane do dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia (m.in. „Laba”, „Nielat”, „Ciesz się słońcem”, „Trzeźwa młodość”, „Nieletni paragraf”, „Bezpieczna droga do szkoły”);
• działania związane z bezpieczeństwem na drodze i zabezpieczeniem pojazdów („Trzeźwy poranek”, „Giełda”, „Non stop”, „Niezbędnik kierowcy”);
• działania związane z bezpieczeństwem dzieci i dorosłych wypoczywających w mieście („Bezpieczne wakacje”, „Wakacyjna karta plażowicza”);
• a także inne, m.in. związane z nielegalnym pobytem cudzoziemców („Pobyt”) czy wprowadzaniem do użytku narkotyków („Dyskoteka”).

Od kilku lat systematycznie zmniejsza się liczba przestępstw popełnionych na terenie Polski, zwłaszcza przestępstw kryminalnych, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w zmniejszającym się wskaźniku zagrożenia przestępczością kryminalną na 10 tys. mieszkańców (2007 – 208,4). Wzrasta też poczucie bezpieczeństwa publicznego. Polacy nie tylko czują się coraz bezpieczniej (maleją obawy przed zagrożeniami, z wyjątkiem strachu przed brawurą kierowców), lepiej też oceniają pracę policjantów i skuteczność Policji w walce z przestępczością – tak wynika z badania oceniającego pracę Policji⁴. Choć w zachodniopomorskim rośnie zadowolenie z pracy Policji, to jednocześnie mieszkańcy uważają tutejszych funkcjonariuszy za jednych z najgorszych w kraju – zaledwie 60,7% mieszkańców województwa pozytywnie ocenia policjantów pracujących w okolicy zamieszkania (słabiej pod tym względem wypada dolnośląskie, lubuskie i mazowieckie). Poczucie bezpieczeństwa podczas spacerów po zmroku w okolicy zamieszkania deklaruje 70% mieszkańców zachodniopomorskiego – gorzej jest tylko w opolskim. Korzystnie natomiast wypada na tle innych województw ogólna ocena skuteczności policyjnej walki z przestępczością – 57,8% ocen pozytywnych. Mimo, że w kilku badanych kategoriach zachodniopomorskie plasuje się poniżej średniej krajowej, to większość wskaźników rośnie, a to znaczy, że mieszkańcy czują się bezpieczniej niż rok temu. Nie bez znaczenia dla ogólnie niskiego poziomu oceny bezpieczeństwa w opinii mieszkańców jest fakt, że zachodniopomorskie należy do województw najbardziej zagrożonych przestępczością.
Z kolei Szczecin należy do grupy miast wojewódzkich, w których w ciągu ostatnich lat nastąpił najwyższy spadek zagrożenia przestępczością kryminalną (w okresie 2000 – 2007 spadek ten wyniósł blisko 50%), systematycznie poprawie ulega również pozycja miasta związana bezpośrednio z wartością wskaźnika. W 2000 roku Szczecin plasował się na czternastym miejscu wśród miast wojewódzkich w Polsce, obecnie – na siódmym, podobnie jak pod względem wykrywalności sprawców przestępstw. Tym samym Szczecin pozbył się etykiety jednego z najniebezpieczniejszych miast w Polsce, a szczecińska Policja w latach 2006 i 2007 za efekty służby prewencyjnej zdobyła tytuł „Lidera Zachodniopomorskiej Prewencji”.