10. Demografia

10.1. Liczba i struktura ludności

Według stanu na 31.12.2006 r. ludność Szczecina liczyła 409 068 osób, co stanowiło 24% mieszkańców całego województwa zachodniopomorskiego i 1% ludności kraju. Tendencja spadkowa liczby ludności Szczecina utrzymała się również w 2007 roku, kiedy to liczba ludności wyniosła 407 811 osób, co nadal plasuje miasto na siódmej pozycji w kraju za Warszawą, Krakowem, Łodzią, Wrocławiem, Poznaniem i Gdańskiem. Pod względem liczby ludności województwo zachodniopomorskie zajmowało jedenaste miejsce w kraju (4,4%), natomiast w regionie północno-zachodnim miejsce drugie – 27,8% (na pierwszym – woj. wielkopolskie, na trzecim – woj. lubuskie).
Przyrost liczby ludności Szczecina następował do końca 1994 roku. Rok 1995 zapoczątkował tendencje nieznacznego, lecz stałego obniżania się poziomu przyrostu naturalnego. W 2007 roku w porównaniu z rokiem 2002 urodziło się jednak o 335 dzieci więcej.
Wskaźnik feminizacji wynosił 110,5 (w kraju – 107, w województwie 105,9). Współczynnik feminizacji jest silnie uzależniony od wieku, w młodszych grupach wiekowych występuje przewaga mężczyzn, w starszych – kobiet. Dwukrotną przewagę kobiet nad mężczyznami odnotowuje się dopiero od wieku 45 lat, w mieście o pięć lat wcześniej, na wsi dopiero w wieku 60 lat i więcej. Dzieci i młodzież to w większości mieszkańcy płci męskiej.

Dodatni przyrost naturalny wystąpił w 2007 roku jedynie w sześciu miastach wojewódzkich: Warszawie, Rzeszowie, Olsztynie, Krakowie, Toruniu i Gorzowie Wielkopolskim. Szczecin jest jednym z sześciu dużych miast, gdzie spadek liczby ludności był największy (obok Łodzi, Poznania, Gdańska, Katowic i Bydgoszczy).
Do końca roku 1994 wzrost liczby mieszkańców Szczecina był wynikiem dodatniego przyrostu naturalnego i dodatniego salda migracji. Od początku 1995 roku do końca 2007 roku liczba ludności Szczecina obniżyła się o 10 345 osób, czego główną przyczyną był ujemny przyrost naturalny (liczba zgonów przewyższyła liczbę urodzeń) oraz ujemne saldo migracji stałej, które w 2007 roku zamknęło się wielkością –676, w tym:

• saldo migracji wewnętrznej -670,
• saldo migracji zewnętrznej -6.

Analiza ruchu wędrówkowego wskazuje na przemieszczenia ludności odbywające się poza miasto do większych ośrodków miejskich (1 989 osoby w 2007 r.) i na wieś (2 773 osoby).

Wykres nr 10.1.

Źródło: Urząd Statystyczny w Szczecinie.

Napływ migracyjny dotyczy w większości ludności z innych ośrodków miejskich (2 673 osoby w 2007 r.), zwłaszcza ludzi młodych w wieku 25–34 lata. Przemieszczenia wewnątrz miasta polegają na odpływie mieszkańców Śródmieścia i osiedli ze starą zabudową do pozostałych dzielnic i osiedli. Najliczniej zamieszkanymi dzielnicami Szczecina są Śródmieście i Zachód, z tego najwięcej mieszkańców zamieszkuje osiedla: Niebuszewo – Bolinko, Pomorzany, Pogodno, Centrum, Turzyn i Drzetowo – Grabowo. Średni wskaźnik gęstości zaludnienia dla całego miasta na koniec 2007 roku wynosił 1 356 osób na 1 km2.
Wraz z obniżaniem się liczby ludności Szczecina następują niekorzystne zmiany w strukturze ludności wg wieku. Spadła liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym i na koniec 2007 roku wyniosła 65 485 osoby, spadła również liczba ludności w wieku produkcyjnym do 271 250 osób, wzrosła jedynie liczba ludności w wieku poprodukcyjnym – do 71 076 osób. Struktura ludności wg grup ekonomicznych przedstawiała się następująco (31.12.2007 r.):

Szczecin, podobnie jak i województwo zachodniopomorskie, charakteryzuje się jednym z największych w Polsce odsetkiem ludności w wieku produkcyjnym. Od 1995 roku liczba mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym obniżyła się o 33,9%. Jednocześnie w 2007 roku nastąpił wzrost liczby mieszkańców w wieku produkcyjnym o 2,7% oraz ludności w wieku poprodukcyjnym o 25,9%, na co niemały wpływ miało wydłużenie średniej długości życia, która w roku 2007 wynosiła w województwie zachodniopomorskim 79,2 lat dla kobiet
(w Polsce – 79,7) i 70,6 lat dla mężczyzn (w Polsce – 71,0). Proces starzenia jest więc bardziej zaawansowany wśród kobiet. Udział kobiet w wieku powyżej 65 lat wynosił w 2007 roku 11,88%, mężczyzn zaś – 5,54%. Liczba osób w wieku nieprodukcyjnym przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym w roku 2007 wyniosła 50,3.
W 2007 r. w województwie zachodniopomorskim zawarto 10,9 tys. związków małżeńskich, tj. 1,1 tys. więcej niż w poprzednim roku i był to trzeci z kolei rok, w którym obserwowano wzrost. Natomiast w Szczecinie w 2007 roku zawarto 2 392 małżeństw, tj. o 194 więcej niż w roku 2006.

W 2007 r. w województwie zachodniopomorskim zmarło 15,8 tys. osób, tj. o 1,0% więcej niż w roku poprzednim. W ogólnej liczbie zgonów przeważały zgony w podregionie szczecińskim, tj. 65,4%, a ich liczba wyniosła 10,3 tys. osób. W ogólnej liczbie zmarłych większy udział stanowili mężczyźni (55%), natomiast pod względem wieku najbardziej liczną grupę stanowiły osoby w wieku 75 lat i więcej (prawie 45% ogólnej liczby zgonów).
W Szczecinie w 2007 roku zmarły 4 263 osoby, z czego 2 265 stanowili mężczyźni. Najczęstszą przyczyną zgonów były nadal choroby układu krążenia oraz nowotwory.
Jedną z przyczyn spadku liczby ludności jest utrzymujące się ujemne saldo migracji na pobyt stały (suma migracji wewnętrznej i zagranicznej). W 2007 r. w Szczecinie pogłębiło się (trzykrotny wzrost) ujemne saldo migracji wewnętrznej na pobyt stały i wyniosło minus 670 osób, w tym saldo z innymi miastami było dodatnie – 690 osób, natomiast w ośrodkami wiejskimi ujemne – 1 360 osób. Bardziej mobilne nadal są kobiety (napływ – 2 078, odpływ – 2 367). Do Szczecina przeprowadzają się najczęściej ludzie młodzi z innych ośrodków miejskich (zarówno kobiety jak i mężczyźni).Wyprowadzają się natomiast w większości na wieś i do stref podmiejskich (61%). Saldo migracji zagranicznych wyniosło minus 6 osób. Dotyczyło ono tylko przemieszczania ludności między ośrodkami miejskimi. W tym przypadku dominują mężczyźni (55%).
Strukturę wieku ludności kształtowały dwa czynniki: przesuwające się przez kolejne grupy wiekowe wyże i niże demograficzne oraz depresja urodzeniowa. Spowodowało to wzrost liczby ludności powyżej 50. roku życia i spadek liczby dzieci i młodzieży do lat 19. Zmiany w strukturze wieku prowadzą do starzenia się populacji mieszkańców Województwa Zachodniopomorskiego i Szczecina. Proces ten zmienia strukturę według grup ekonomicznych ludności i rodzi konsekwencje społeczne i ekonomiczne.
Długoterminowa prognoza demograficzna dla Szczecina wskazuje, że do roku 2030 ludność Szczecina obniży się do poziomu 335,6 tys. osób, tj. o ok. 80 tys. osób. Spadek liczby dzieci i młodzieży wymusi w konsekwencji konieczność kontynuowania zapoczątkowanego już procesu restrukturyzacji żłobków, przedszkoli i szkół. Z drugiej zaś strony ma wpływ na wzrost bezrobocia wśród nauczycieli.
Zmiany podstawowych zjawisk demograficznych w Szczecinie są analogiczne do przemian, jakie zostały zapoczątkowane w Polsce na początku lat dziewięćdziesiątych. Wiążą się one ze wzrostem średniego wieku i mniejszą skłonnością do zawierania małżeństw, spadkiem dzietności kobiet oraz zmianą wzorca płodności kobiet. Sytuację taką warunkują zmiany kulturowe (zmiana wartości i norm: dążenie do samorealizacji, zmiana pozycji kobiety w rodzinie, konsumpcjonizm) oraz technologiczne (rewolucja informacyjna, podniesienie świadomości w zakresie regulacji urodzeń). Zmiany te, uwarunkowane szybszym niż w innych miastach procesem starzenia się ludności, spowodowały powstanie w Szczecinie sytuacji zwanej depresją urodzeniową.
Wydłużenie średniej długości życia powoduje wzrost liczby ludzi starszych, co z kolei wpływa na zwiększenie potrzeb w zakresie służby zdrowia i opieki społecznej, rynku farmaceutycznego czy specjalistycznych usług dla tej grupy ludności. Z prognoz demograficznych wynika, że procesy te będą się pogłębiać. Pewne zmiany da się zauważyć w okresie najbliższych 10 lat, kiedy wiek emerytalny osiągną roczniki wyżu demograficznego lat pięćdziesiątych.
 

10.2. Sytuacja ekonomiczna ludności

10.2.1. DOCHODY

Przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto w zakładach średnich i dużych (zatrudniających 9 i więcej pracowników) z siedzibą w Szczecinie wynosiło:

• w 2006 roku – 2 586,79 zł,
• w 2007 roku  2 852,01 zł.

Wielkość ta w kraju to 2 691,03 zł (w 2006 roku – 2 477,23 zł), a w województwie zachodniopomorskim 2 705,00 zł (w 2006 roku – 2 406,98 zł).

Wyliczone szacunkowo wynagrodzenie netto (obliczenia własne na podstawie danych Urzędu Statystycznego w Szczecinie) ukształtowało się w Szczecinie na poziomie 1 771,54 zł (w 2006 r. – 1 681,80 zł).

Przeciętne wynagrodzenie miesięczne brutto we wszystkich podmiotach z siedzibą w Szczecinie w 2006 roku wynosiło 2 574,75 zł, w tym:

• w sektorze publicznym 2 968,01 zł,
• w sektorze prywatnym 2 222,95 zł.

Poza sektorem produkcyjnym najniższe wynagrodzenia w 2006 roku odnotowano w obsłudze nieruchomości, wynajmie i nauce (2 161,59 zł) oraz ochronie zdrowia i opiece społecznej (2 273,71 zł), najwyższe zaś w pośrednictwie finansowym (3 849,09 zł).

Wykres nr 10.2.

* zakłady średnie i duże zatrudniające 9 i więcej pracowników
Źródło: Urząd Statystyczny w Szczecinie.

Wyższe wynagrodzenia wypłacają podmioty publiczne, a różnica między sektorami stale się pogłębia. Wyłączając Warszawę, podobna sytuacja ma miejsce również w pozostałych miastach wojewódzkich.

Szczecin znajduje się na siódmym miejscu wśród miast wojewódzkich pod względem wysokości przeciętnego wynagrodzenia brutto wypłacanego w dużych i średnich przedsiębiorstwach.
W województwie zachodniopomorskim przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw w grudniu 2007 r. wyniosło 2 872,94 zł i zwiększyło się (o 5,8%) w porównaniu z poprzednim miesiącem. W stosunku do grudnia 2006 roku odnotowano wyższy niż przed rokiem wzrost płac (o 14,7%), a tempo tego wzrostu było dwukrotnie szybsze niż w kraju.
O wysokości wynagrodzeń w dużym stopniu decyduje wielkość firmy, niezależnie od formy własności czy formy organizacyjno-prawnej.

Wraz z wielkością firmy rosną wynagrodzenia. Najmniejsze różnice są w przypadku mikroprzedsiębiorstw. Tutaj mediana¹ dochodów w firmach prywatnych jest taka sama jak w sferze budżetowej (2000 zł) i o 11% wyższa niż w firmach państwowych. W przypadku prywatnych przedsiębiorstw średniej wielkości mediana dochodów wynosi już jednak 3300 zł i jest o połowę wyższa niż w podmiotach ze sfery budżetowej lub komunalnej. W największych firmach państwowych i spółkach skarbu państwa (>1000 pracowników) wynagrodzenia są o 21% niższe niż w największych firmach prywatnych.
Na obszarze całego kraju najlepiej opłacaną branżą są technologie informatyczne. W województwach wschodnich osoby pracujące w tej branży osiągają płace na poziomie 2 850 zł. O 40% więcej dostaje się w województwach północno-zachodnich i południowo-zachodnich (mediana to 4 000 zł). O kolejne 44% więcej zarabia się w województwie mazowieckim. Jednak tutaj nieznacznie wyższe wynagrodzenia mają osoby z branży telekomunikacyjnej. Różnica wynosi 50 zł: mediany osiągają poziom 5 800 zł oraz 5 750 zł. We wszystkich województwach najsłabiej opłacanymi branżami jest kultura i sztuka, służba zdrowia oraz nauka i szkolnictwo.

W strukturze dochodów ludności oprócz wynagrodzeń mieszczą się także emerytury i renty, inne świadczenia wypłacane przez ZUS (zasiłki, jednorazowe odszkodowania), zasiłki dla bezrobotnych i inne świadczenia z Funduszu Pracy, zasiłki z pomocy społecznej, dodatki mieszkaniowe. Źródłem zwiększenia zasobów finansowych są odszkodowania z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych oraz z tytułu ubezpieczeń na życie wypłacane przez zakłady i towarzystwa ubezpieczeniowe, jak również oprocentowanie depozytów bankowych czy zyski z papierów wartościowych.

Obecnie w Polsce przeznaczane jest prawie 6 mld zł miesięcznie na emerytury, przy czym tylko 58% jest finansowanych ze składek. Pozostała część jest pokrywana z dotacji i kredytów. W kolejnych latach ten niedobór będzie wzrastał, bo niekorzystnie zmienia się struktura wiekowa Polaków i w 2050 r. emerytów będzie dwukrotnie więcej niż dziś, a liczba osób pracujących zmniejszy się o jedną czwartą. Według ocen ZUS już po 2009 roku na emeryturę będą przechodzić osoby z powojennego wyżu demograficznego, a do największej luki między przychodami ze składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych a wydatkami dojdzie już w latach 2015 – 2025. Stworzono przy ZUS Fundusz Rezerwy Demograficznej, z którego te niebezpieczne niedobory po 2009 roku miałyby być finansowane. Dziś na funduszu jest tylko 1,7 mld zł, a do 2009 ma on wzrosnąć do 4 mld zł. To pięciokrotnie mniej, niż przewidywano przy zakładaniu FRD.
Obecnie na obszarze kraju funkcjonują 42 Oddziały ZUS. Oddział szczeciński obejmuje swoim zasięgiem 55% powierzchni województwa zachodniopomorskiego, tzn. miasto Szczecin oraz gminy: Dobra (Szczecińska), Goleniów, Kołbaskowo, Maszewo, Nowe Warpno, Nowogard, Osina, Police, Przybiernów, Stepnica.

Pod względem obszaru realizowanych zadań (liczba obsługiwanych emerytów i rencistów, płatników składek i ubezpieczonych) szczecińska jednostka zalicza się do grupy 8 największych w Polsce.

Analiza przedstawionych wyżej wielkości wykazuje, że świadczenia emerytalno-rentowe wypłacone przez szczeciński oddział ZUS nieznacznie tylko odbiegają od wielkości krajowych i wojewódzkich. Przeciętna emerytura wypłacona w 2006 roku była wyższa od przeciętnej wielkości krajowej tylko o 0,1%, natomiast od wielkości wojewódzkiej o 0,8%.
Natomiast analiza pozostałych wypłat świadczyć może o poprawie sytuacji demograficznej (wzrost liczby i wartości wypłaconych zasiłków macierzyńskich i opiekuńczych), co potwierdza nieznaczna, ale wzrostowa tendencja liczby urodzeń.
W 2007 roku znacznie spadła liczba i wartość zasiłków chorobowych. Nie stanowi to jednak potwierdzenia poprawy stanu zdrowia mieszkańców obsługiwanych przez szczeciński odział ZUS, na co dowodem jest zwiększona liczba zachorowań na większość chorób z jednej strony (patrz Rozdział 12. Ochrona zdrowia), z drugiej zaś wzrost liczby i wartości wypłaconych zasiłków rehabilitacyjnych.
W roku 2006 liczba jednorazowych odszkodowań w szczecińskim oddziale ZUS z tytułu wypadków przy pracy wyniosła 2 492, a wartość wypłat ogółem 7 528,4 tys. zł. Natomiast w roku 2007 liczba jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy spadła do 2 307, przy wzroście wartości wypłat do kwoty 7 949,7 tys. zł.

Wpływy środków finansowych do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przypadające na szczeciński oddział ZUS wzrosły w roku 2007 o 6,6% w porównaniu z rokiem 2006. Zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w roku 2006 wyniosło 1 489,4 mln zł, a w roku 2007 – 2 303,8 mln zł.
Liczba emerytów w Oddziale ZUS w Szczecinie stale wzrasta. W 2007 roku wzrosła o 2 646 osób w porównaniu do roku 2006, natomiast w 2005 roku jedynie o 398 osób w porównaniu do roku 2004. Liczba rencistów spadła o 1 543 osoby. Obniżyła się w 2007 roku w porównaniu z 2006 rokiem o 5,06% liczba wypłaconych zasiłków chorobowych, wzrosła o 28,9% wartość wypłacanych zasiłków macierzyńskich. Przy nieznacznie zwiększonej liczbie zasiłków opiekuńczych w 2007 roku (o 290), wartość wypłacanych zasiłków wzrosła o 85 283 zł w porównaniu do 2006 roku. Podobną sytuację zaobserwowano w zasiłkach rehabilitacyjnych – przy wzroście liczby zasiłków o 303, wzrasta ich wartość o 350 524 zł.

Z badań budżetów rodzinnych województwa zachodniopomorskiego przeprowadzonych przez Urząd Statystyczny w Szczecinie wynika, że przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny przypadający na jedną osobę w gospodarstwie domowym wynosił w 2006 roku 834,75 zł (dynamika do 2005 roku – 109,5%, do 2000 roku – 138,3%), w tym:

• dochód do dyspozycji 801,37 zł,
• z pracy najemnej 396,80 zł,
• z gospodarstwa indywidualnego w rolnictwie 11,73 zł,
• z pracy na własny rachunek 89,47 zł,
• ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i pomocy społecznej 288,85 zł.

Na jedno gospodarstwo domowe przypadał dochód rozporządzalny w wysokości 2 495,90 zł (dynamika w stosunku do 2005 roku – 111,3%, do 2000 roku – 133,9%).
Dochody na jedną osobę w gospodarstwie domowym w Polsce wynosiły w 2006 roku 813,67 zł.

10.2.2. WYDATKI

Na kondycję gospodarstw domowych bardzo duży wpływ mają wskaźniki wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Wg GUS w 2006 roku średnioroczne wskaźniki wzrostu cen ukształtowały się na poziomie 101%, natomiast w 2007 roku wzrost cen w stosunku do roku 2006 wyniósł 102,5%. Z kolei ten wskaźnik w 2007 r. w stosunku do 2005 r. wyniósł 103,5. Dla porównania – dynamika przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto w Szczecinie w 2007 roku do 2006 roku wynosiła 110,3%, natomiast w 2006 r. do 2005 roku – 104,3%.
Spośród cen artykułów żywnościowych w najwyższym stopniu w województwie zachodniopomorskim w 2006 roku w porównaniu do 2005 roku wzrosły ceny: jaj, chleba, mięsa, warzyw, mleka, twarogu, oleju, herbaty i kawy, spadły zaś ceny cukru, mąki, ryżu, drobiu, wędlin, ryb, masła i sera żółtego. Obniżyły się ceny sprzętu AGD i RTV, odzieży, benzyny oraz transportu osobowego, wzrosły natomiast ceny obuwia, węgla, gazu, centralnego ogrzewania, zimnej i ciepłej wody, usług oraz tytoniu.
Tendencje zmian wydatków gospodarstw domowych w województwie różnią się nieznacznie od wielkości i tendencji ogólnokrajowych. Poziom przeciętnych miesięcznych nominalnych wydatków w gospodarstwach domowych w Polsce ogółem w 2006 r. wyniósł około 745 zł w przeliczeniu na osobę i był realnie wyższy niż w roku poprzednim o 6,8%. We wszystkich grupach społeczno-ekonomicznych zanotowano realny wzrost poziomu wydatków. W strukturze wydatków ogółu badanych gospodarstw domowych w porównaniu z poprzednim rokiem odnotowano wzrost udziału wydatków na nośniki energii, odzież i obuwie, rekreację i kulturę oraz spadek udziału wydatków na żywność i napoje bezalkoholowe. Utrzymuje się dalszy spadek poziomu ilościowego spożycia niektórych podstawowych artykułów żywnościowych, zwłaszcza spożycia pieczywa i produktów zbożowych, mleka, tłuszczy, owoców oraz warzyw (głównie ziemniaków). W 2006 r. gospodarstwa domowe spożywały również mniej jaj, mięsa (zwłaszcza mięsa surowego) i cukru. Natomiast nieznacznie wzrosło spożycie wędlin wysokogatunkowych i kiełbas trwałych oraz serów.

Wydatki we wszystkich gospodarstwach domowych województwa zachodniopomorskiego stanowiły 90,8% dochodów przypadających na jedną osobę, co oznacza, że część z nich mogła być przeznaczona na oszczędności lub spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań. W ciągu sześciu lat spadły jedynie wydatki na transport, wyposażenie mieszkania i prowadzenie gospodarstwa domowego oraz edukację. Wzrosły natomiast i to w znacznym stopniu kwoty przeznaczone na kulturę i rekreację, restauracje i hotele oraz łączność, w mniejszym zaś w pozostałych grupach.

Przeciętny mieszkaniec województwa spożył w ciągu jednego miesiąca 2006 roku m.in.:

• 8,05 kg pieczywa i produktów zbożowych (spadek o 5,1% w porównaniu z rokiem 2005),
• 4,13 l mleka (spadek o 3,3%),
• 3,79 kg owoców (spadek o 10,2%),
• 1,40 kg cukru (spadek o 1,4%),
• 0,46 kg ryb (spadek o 9,8%),
• 5,58 kg mięsa (spadek o 2,6%),
• 14,37 szt. jaj (spadek o 6,9%),
• 11,82 kg warzyw (spadek o 10,65%).

Rok 2006 był kolejnym, w którym poziom spożycia większości podstawowych artykułów żywnościowych uległ obniżeniu – głównie spożycia warzyw (o 11%), w tym ziemniaków (o 14,4%). Ponadto obniżyło się spożycie pieczywa i produktów zbożowych (poza makaronem), mleka, jaj, tłuszczów (z wyłączeniem masła), owoców (poza owocami cytrusowymi). We wszystkich grupach społeczno-ekonomicznych nieznacznie wzrosło spożycie wędlin wysokogatunkowych i kiełbas trwałych (o 5,6%), zwłaszcza w gospodarstwach rolników (o 15,4%). Poziom spożycia większości artykułów żywnościowych, poza podstawowymi takimi jak np.: pieczywo, mąka, makaron, cukier, jaja, ziemniaki, zależy od dochodów gospodarstwa domowego. W gospodarstwach domowych o najwyższych dochodach (często kilkakrotnie większych niż w gospodarstwach o najniższych dochodach) spożywano relatywnie więcej droższych produktów żywnościowych, jak np. wysokogatunkowych przetworów mięsnych, ryb, jogurtów, owoców, wyrobów ciastkarskich i cukierniczych, wód mineralnych, soków owocowych i warzywnych. Na przykład: w gospodarstwach domowych ogółem osiągających najwyższe dochody w 2006 r. spożywano ponad sześciokrotnie więcej soków warzywnych, prawie pięciokrotnie więcej wód mineralnych i źródlanych oraz soków owocowych, ponad trzykrotnie więcej owoców cytrusowych i wysokogatunkowych przetworów mięsnych, niż w rodzinach o najniższych dochodach.

10.2.3. KONDYCJA GOSPODARSTW DOMOWYCH

W 2006 r. na terenie kraju w gospodarstwach domowych ogółem przeciętny miesięczny nominalny dochód rozporządzalny na osobę wyniósł około 835 zł i był realnie wyższy o 8,5% od dochodu z roku 2005. Wzrost realnego poziomu dochodów odnotowano we wszystkich grupach społeczno-ekonomicznych. Zróżnicowanie dochodów pomiędzy nimi w ramach poszczególnych źródeł dochodów nie uległo istotnym zmianom. Udział dochodów z głównego źródła utrzymania w dochodzie rozporządzalnym w gospodarstwach domowych był podobny do roku ubiegłego poza gospodarstwami rencistów, gdzie udział dochodu z rent z tytułu niezdolności do pracy obniżył się o 5 pkt. procentowych. Rosnące płace przekładają się na zwiększony popyt gospodarstw domowych, wywołuje to presję inflacyjną. W województwie zachodniopomorskim w IV kwartale 2007 r. wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych był wyższy w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku i wyniósł 3,3% (wobec 1,4% przed rokiem), natomiast w kraju odpowiednio – 3,5% (wobec 1,3%).

W polskiej gospodarce w 2006 r. trwała dobra koniunktura. PKB wzrósł o 5,8% (od 5,2% w pierwszym kwartale do 6,3% w czwartym). W województwie zachodniopomorskim wytwarzane jest 4,5 proc. PKB.

Średnie roczne dochody na jednego mieszkańca w Szczecinie charakteryzuje tendencja wzrostowa. Zwyżka dochodów z wynagrodzeń i zasiłków może świadczyć o podniesieniu poziomu życia mieszkańców Szczecina, jednak odnotowane tendencje ilustrują wzrost dochodów nominalnych (w tym samym czasie w znacznym stopniu wzrosły również koszty utrzymania: ceny podstawowych artykułów żywnościowych, nośników energii, opłat obowiązkowych).
Średnioroczny dochód z tytułu kapitałów pieniężnych i praw majątkowych na jednego mieszkańca Szczecina w latach 2000 – 2006 wzrósł z kwoty 8 950 zł do 13 207 zł, co wskazywałoby na wzrost tendencji do oszczędzania. Jednakże z przeprowadzonej przez Oddział Okręgowy NBP w Szczecinie analizy funkcjonowania rynku finansowego w województwie zachodniopomorskim w oparciu o informacje z blisko połowy banków działających na jego terenie, wynika, iż ogólna wartość depozytów gospodarstw domowych w 2007 roku zmniejszyła się o 494,2 mln zł w stosunku do roku 2006. Z przedstawionych danych wynika, że sytuacja w województwie zachodniopomorskim znacznie odbiega od tendencji ogólnokrajowych.
W Polsce, mimo rosnących oszczędności ludności sięgających już ponad 700 mld zł, wzrasta również zadłużenie, które pod koniec 2007 roku wyniosło 210 mld zł. Wartość kredytów udzielonych klientom indywidualnym w 2007 roku wyniosła 30 mld zł w złotówkach i 24 mld zł w walutach obcych.
W województwie zachodniopomorskim należności gospodarstw domowych dla banków i instytucji finansowych z tytułu zaciągniętych kredytów wzrosły w 2007 roku o 1,35 mld zł w stosunku do roku 2006.
Według danych Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową w kraju dynamicznie wzrasta zadłużenie konsumentów w bankach i innych instytucjach pożyczkowych. Tylko w 2007 roku wolumen kredytów dla ludności wzrósł w bankach nominalnie o 27,6%.
Biorąc pod uwagę stosunek liczby klientów czasowo niewywiązujących się ze zobowiązań na 1 000 mieszkańców danego województwa okazuje się, że najwięcej dłużników mieszka w województwie zachodniopomorskim, kujawsko-pomorskim oraz lubuskim. Najmniej dłużników na 1 000 mieszkańców znajdziemy natomiast w województwie podlaskim, podkarpackim oraz świętokrzyskim i małopolskim. Ewidencję Dłużników InfoMonitora Biura Informacji Gospodarczej oraz zasoby sektora bankowego zgromadzone w BIK i ZBP sprawdzono także pod kątem 12 największych polskich miast. W tej kategorii na pierwszym miejscu znajduje się stolica, Łódź oraz Katowice. Łącznie w 12 największych miastach mieszka ponad 288 tysięcy osób, które zalegają z płatnościami powyżej 60 dni, co stanowi ponad 24% wszystkich osób czasowo zalegających ze spłatą swoich zobowiązań. W Szczecinie mieszka 19 668 osób niewywiązujących się ze swoich zobowiązań, co plasuje miasto na siódmym miejscu wśród 12 największych miast w Polsce.

W Szczecinie można zaobserwować niepokojące tendencje demograficzne, które nie gwarantują zastępowalności pokoleń i związane są ze starzeniem się społeczeństwa, a w efekcie niekorzystnie wpłyną na przyszłą sytuację społeczno-ekonomiczną. Mogą one być złagodzone przez zaktywizowanie polityki prorodzinnej miasta. Ważnym procesem wpływającym na kapitał ludzki i społeczny w Szczecinie są zagraniczne migracje zarobkowe. Z migracjami wiąże się wiele korzyści i kosztów dla gospodarki miasta, jednym z podstawowych czynników determinujących ostateczny wpływ migracji zarobkowej na rozwój gospodarki Szczecina będzie skala migracji powrotnych. Na rynku pracy zaczyna brakować pracowników, co w znacznym stopniu uwarunkowane jest integracją Polski z Unią Europejską. Brak pracowników już spowodował wzrost poziomu płac na rynku szczecińskim.
Do inwestycji mogących przynieść największy postęp cywilizacyjny w Szczecinie należy zaliczyć inwestowanie w edukację. Korzystne dla rozwoju potencjału ludzkiego jest polepszenie jakości kształcenia na wszystkich poziomach i dostosowanie struktury kształcenia do potrzeb rynku. Istotne jest również zaabsorbowanie w Szczecinie jak największej puli środków dostępnych z funduszy unijnych. Pozyskane środki powinny być koncentrowane na działaniach służących przede wszystkim polepszeniu jakości i produktywności kapitału ludzkiego oraz wzmacnianiu kapitału społecznego.
 

Źródła informacji

1. Biuletyn statystyczny województwa zachodniopomorskiego. I kwartał 2008, Szczecin, maj 2008,
2. Główny Urząd Statystyczny,
3. Gospodarka Szczecina 2007. Diagnoza i perspektywy rozwoju w ujęciu krótko- i średniookresowym. Raport Grupy G-14. Praca zbiorowa pod kierunkiem prof. Stanisława Flejterskiego. Szczecin, listopad 2007 rok,
4. http://globaleconomy.pl,
5. www.infomonitor.pl,
6. Informacje dla przedsiębiorców , www.skef.pl,
7. Informacje makroekonomiczne - analiza lat 1995 - I kw. 2007, www.muratorplus.pl,
8. Informacje NBP Oddział Okręgowy w Szczecinie,
9. Najbogatsze samorządy (Wspólnota nr 33/831 z 18 sierpnia 2007), www.wspolnota.org.pl,
10. Ocena sytuacji społeczno-ekonomicznej Miasta Szczecina. Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego Gmin we współpracy z Wydziałem Rozwoju Miasta i Funduszy Pomocowych Urzędu Miasta Szczecin. Szczecin, 2007 r.,
11. Przeciętne dalsze trwanie życia w 2004 roku według podregionów, GUS,
12. Przemiany demograficzne w województwie zachodniopomorskim w latach 2002 – 2006, www.stat.gov.pl,
13. Rocznik demograficzny 2007, listopad 2007, GUS,
14. Stan i perspektywy polskiej gospodarki, 02 luty 2007, Nowe Życie Gospodarcze, www.twoja-firma.pl,
15. Stan i ruch naturalny ludności w województwie zachodniopomorskim w 2006 r. , www.stat.gov.pl,
16. www.zus.pl,
17. Wynagrodzenia w różnych regionach Polski w 2007 roku, Iwona Strzępek, Gazeta Wyborcza 2008-03-12, http://praca.gazeta.pl,
18. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2007 r. Wyniki wstępne, GUS,
19. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Szczecinie,
20. Urząd Statystyczny w Szczecinie,
21. Kredyty: Polacy wpadają w spiralę długów. 2008, www.hotmoney.pl.

Mapy