10.1. Liczba i struktura ludności

Według stanu na 31.12.2006 r. ludność Szczecina liczyła 409 068 osób, co stanowiło 24% mieszkańców całego województwa zachodniopomorskiego i 1% ludności kraju. Tendencja spadkowa liczby ludności Szczecina utrzymała się również w 2007 roku, kiedy to liczba ludności wyniosła 407 811 osób, co nadal plasuje miasto na siódmej pozycji w kraju za Warszawą, Krakowem, Łodzią, Wrocławiem, Poznaniem i Gdańskiem. Pod względem liczby ludności województwo zachodniopomorskie zajmowało jedenaste miejsce w kraju (4,4%), natomiast w regionie północno-zachodnim miejsce drugie – 27,8% (na pierwszym – woj. wielkopolskie, na trzecim – woj. lubuskie).
Przyrost liczby ludności Szczecina następował do końca 1994 roku. Rok 1995 zapoczątkował tendencje nieznacznego, lecz stałego obniżania się poziomu przyrostu naturalnego. W 2007 roku w porównaniu z rokiem 2002 urodziło się jednak o 335 dzieci więcej.
Wskaźnik feminizacji wynosił 110,5 (w kraju – 107, w województwie 105,9). Współczynnik feminizacji jest silnie uzależniony od wieku, w młodszych grupach wiekowych występuje przewaga mężczyzn, w starszych – kobiet. Dwukrotną przewagę kobiet nad mężczyznami odnotowuje się dopiero od wieku 45 lat, w mieście o pięć lat wcześniej, na wsi dopiero w wieku 60 lat i więcej. Dzieci i młodzież to w większości mieszkańcy płci męskiej.

Dodatni przyrost naturalny wystąpił w 2007 roku jedynie w sześciu miastach wojewódzkich: Warszawie, Rzeszowie, Olsztynie, Krakowie, Toruniu i Gorzowie Wielkopolskim. Szczecin jest jednym z sześciu dużych miast, gdzie spadek liczby ludności był największy (obok Łodzi, Poznania, Gdańska, Katowic i Bydgoszczy).
Do końca roku 1994 wzrost liczby mieszkańców Szczecina był wynikiem dodatniego przyrostu naturalnego i dodatniego salda migracji. Od początku 1995 roku do końca 2007 roku liczba ludności Szczecina obniżyła się o 10 345 osób, czego główną przyczyną był ujemny przyrost naturalny (liczba zgonów przewyższyła liczbę urodzeń) oraz ujemne saldo migracji stałej, które w 2007 roku zamknęło się wielkością –676, w tym:

• saldo migracji wewnętrznej -670,
• saldo migracji zewnętrznej -6.

Analiza ruchu wędrówkowego wskazuje na przemieszczenia ludności odbywające się poza miasto do większych ośrodków miejskich (1 989 osoby w 2007 r.) i na wieś (2 773 osoby).

Wykres nr 10.1.

Źródło: Urząd Statystyczny w Szczecinie.

Napływ migracyjny dotyczy w większości ludności z innych ośrodków miejskich (2 673 osoby w 2007 r.), zwłaszcza ludzi młodych w wieku 25–34 lata. Przemieszczenia wewnątrz miasta polegają na odpływie mieszkańców Śródmieścia i osiedli ze starą zabudową do pozostałych dzielnic i osiedli. Najliczniej zamieszkanymi dzielnicami Szczecina są Śródmieście i Zachód, z tego najwięcej mieszkańców zamieszkuje osiedla: Niebuszewo – Bolinko, Pomorzany, Pogodno, Centrum, Turzyn i Drzetowo – Grabowo. Średni wskaźnik gęstości zaludnienia dla całego miasta na koniec 2007 roku wynosił 1 356 osób na 1 km2.
Wraz z obniżaniem się liczby ludności Szczecina następują niekorzystne zmiany w strukturze ludności wg wieku. Spadła liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym i na koniec 2007 roku wyniosła 65 485 osoby, spadła również liczba ludności w wieku produkcyjnym do 271 250 osób, wzrosła jedynie liczba ludności w wieku poprodukcyjnym – do 71 076 osób. Struktura ludności wg grup ekonomicznych przedstawiała się następująco (31.12.2007 r.):

Szczecin, podobnie jak i województwo zachodniopomorskie, charakteryzuje się jednym z największych w Polsce odsetkiem ludności w wieku produkcyjnym. Od 1995 roku liczba mieszkańców w wieku przedprodukcyjnym obniżyła się o 33,9%. Jednocześnie w 2007 roku nastąpił wzrost liczby mieszkańców w wieku produkcyjnym o 2,7% oraz ludności w wieku poprodukcyjnym o 25,9%, na co niemały wpływ miało wydłużenie średniej długości życia, która w roku 2007 wynosiła w województwie zachodniopomorskim 79,2 lat dla kobiet
(w Polsce – 79,7) i 70,6 lat dla mężczyzn (w Polsce – 71,0). Proces starzenia jest więc bardziej zaawansowany wśród kobiet. Udział kobiet w wieku powyżej 65 lat wynosił w 2007 roku 11,88%, mężczyzn zaś – 5,54%. Liczba osób w wieku nieprodukcyjnym przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym w roku 2007 wyniosła 50,3.
W 2007 r. w województwie zachodniopomorskim zawarto 10,9 tys. związków małżeńskich, tj. 1,1 tys. więcej niż w poprzednim roku i był to trzeci z kolei rok, w którym obserwowano wzrost. Natomiast w Szczecinie w 2007 roku zawarto 2 392 małżeństw, tj. o 194 więcej niż w roku 2006.

W 2007 r. w województwie zachodniopomorskim zmarło 15,8 tys. osób, tj. o 1,0% więcej niż w roku poprzednim. W ogólnej liczbie zgonów przeważały zgony w podregionie szczecińskim, tj. 65,4%, a ich liczba wyniosła 10,3 tys. osób. W ogólnej liczbie zmarłych większy udział stanowili mężczyźni (55%), natomiast pod względem wieku najbardziej liczną grupę stanowiły osoby w wieku 75 lat i więcej (prawie 45% ogólnej liczby zgonów).
W Szczecinie w 2007 roku zmarły 4 263 osoby, z czego 2 265 stanowili mężczyźni. Najczęstszą przyczyną zgonów były nadal choroby układu krążenia oraz nowotwory.
Jedną z przyczyn spadku liczby ludności jest utrzymujące się ujemne saldo migracji na pobyt stały (suma migracji wewnętrznej i zagranicznej). W 2007 r. w Szczecinie pogłębiło się (trzykrotny wzrost) ujemne saldo migracji wewnętrznej na pobyt stały i wyniosło minus 670 osób, w tym saldo z innymi miastami było dodatnie – 690 osób, natomiast w ośrodkami wiejskimi ujemne – 1 360 osób. Bardziej mobilne nadal są kobiety (napływ – 2 078, odpływ – 2 367). Do Szczecina przeprowadzają się najczęściej ludzie młodzi z innych ośrodków miejskich (zarówno kobiety jak i mężczyźni).Wyprowadzają się natomiast w większości na wieś i do stref podmiejskich (61%). Saldo migracji zagranicznych wyniosło minus 6 osób. Dotyczyło ono tylko przemieszczania ludności między ośrodkami miejskimi. W tym przypadku dominują mężczyźni (55%).
Strukturę wieku ludności kształtowały dwa czynniki: przesuwające się przez kolejne grupy wiekowe wyże i niże demograficzne oraz depresja urodzeniowa. Spowodowało to wzrost liczby ludności powyżej 50. roku życia i spadek liczby dzieci i młodzieży do lat 19. Zmiany w strukturze wieku prowadzą do starzenia się populacji mieszkańców Województwa Zachodniopomorskiego i Szczecina. Proces ten zmienia strukturę według grup ekonomicznych ludności i rodzi konsekwencje społeczne i ekonomiczne.
Długoterminowa prognoza demograficzna dla Szczecina wskazuje, że do roku 2030 ludność Szczecina obniży się do poziomu 335,6 tys. osób, tj. o ok. 80 tys. osób. Spadek liczby dzieci i młodzieży wymusi w konsekwencji konieczność kontynuowania zapoczątkowanego już procesu restrukturyzacji żłobków, przedszkoli i szkół. Z drugiej zaś strony ma wpływ na wzrost bezrobocia wśród nauczycieli.
Zmiany podstawowych zjawisk demograficznych w Szczecinie są analogiczne do przemian, jakie zostały zapoczątkowane w Polsce na początku lat dziewięćdziesiątych. Wiążą się one ze wzrostem średniego wieku i mniejszą skłonnością do zawierania małżeństw, spadkiem dzietności kobiet oraz zmianą wzorca płodności kobiet. Sytuację taką warunkują zmiany kulturowe (zmiana wartości i norm: dążenie do samorealizacji, zmiana pozycji kobiety w rodzinie, konsumpcjonizm) oraz technologiczne (rewolucja informacyjna, podniesienie świadomości w zakresie regulacji urodzeń). Zmiany te, uwarunkowane szybszym niż w innych miastach procesem starzenia się ludności, spowodowały powstanie w Szczecinie sytuacji zwanej depresją urodzeniową.
Wydłużenie średniej długości życia powoduje wzrost liczby ludzi starszych, co z kolei wpływa na zwiększenie potrzeb w zakresie służby zdrowia i opieki społecznej, rynku farmaceutycznego czy specjalistycznych usług dla tej grupy ludności. Z prognoz demograficznych wynika, że procesy te będą się pogłębiać. Pewne zmiany da się zauważyć w okresie najbliższych 10 lat, kiedy wiek emerytalny osiągną roczniki wyżu demograficznego lat pięćdziesiątych.