6. Gospodarka

6.1. Majątek trwały i działalność inwestycyjna przedsiębiorstw

Oceny potencjału rozwojowego szczecińskich firm można dokonać analizując strukturę majątku trwałego oraz stopień jego dekapitalizacji. Na koniec 2006 roku zużycie środków trwałych w podmiotach szczecińskich wynosiło 50,6% (w 2004 roku – 49,0%), z czego w przedsiębiorstwach średnich i dużych – 47,14%, w jednostkach budżetowych – 58,0%. Przedstawione wielkości, ze względu na niewielkie różnice, nie pozwalają na jednoznaczną ocenę stopnia dekapitalizacji majątku w porównaniu z nakładami na jego odtworzenie. Dane wskazują, że dekapitalizacja majątku postępuje szybciej niż proces jego odtwarzania, jednak rosnący udział różnych form leasingu i możliwość stosowania przez firmy przyśpieszonej amortyzacji mogą zniekształcać ten obraz.

Wartość netto środków trwałych jednostek budżetowych i przedsiębiorstw z siedzibą w Szczecinie, zatrudniających powyżej 9 pracowników wynosiła w 2006 roku 7 186,6 tys. zł (2004 r. – 6 930 471 tys. zł). 27,0% tej wielkości stanowi własność sektora publicznego, z tego:

• własność państwowa – 1 039,1 tys. zł (14,5%),
• własność jednostek samorządu terytorialnego – 897,9 tys. zł (12,5%).

W największym stopniu zużyte są maszyny, urządzenia techniczne i narzędzia (71,0%) oraz środki transportu (78,1%), a więc podstawowe środki niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej.

W strukturze środków trwałych jednostek budżetowych dominują budynki i budowle (75,2%), natomiast w przedsiębiorstwach, obok budynków i budowli (60,5%), dużą rolę odgrywają również maszyny i urządzenia techniczne oraz narzędzia (24,5%).

Największy majątek (brutto) znajduje się w posiadaniu podmiotów z sekcji:

• obsługa nieruchomości, wynajem, nauka – 26,2%,
• przetwórstwo przemysłowe – 13,4%,
• transport, gospodarka magazynowa, łączność – 11,4%,
• handel hurtowy i detaliczny, naprawy – 5,0%.

Spośród przedsiębiorstw produkcyjnych największym majątkiem dysponują zakłady z sekcji:

• produkcja artykułów spożywczych i napojów – 583 325 tys. zł,
• produkcja pozostałego sprzętu transportowego – 465 517 tys. zł.
• W pierwszym przypadku największy udział mają maszyny, urządzenia techniczne i narzędzia (56,3%) oraz budynki i budowle (39,3%), w drugim zaś odwrotnie: budynki i budowle – 44,0%, maszyny, urządzenia techniczne i narzędzia – 37,5%.

Największy stopień zużycia środków trwałych charakteryzuje sekcje: pośrednictwo finansowe, transport, gospodarka magazynowa i łączność, ochrona zdrowia i pomoc społeczna, budownictwo.

Wartość środków trwałych brutto wg cen ewidencyjnych w przedsiębiorstwach szczecińskich w przeliczeniu na 1 mieszkańca jest niższa niż w całym województwie i w kraju, natomiast wśród miast wojewódzkich Szczecin zajął 10. lokatę w 2006 roku (w 2004 roku – 11. miejsce).

Brak dostatecznego kapitału na rozwój powoduje konieczność jego finansowania kredytami, pożyczkami i zobowiązaniami wobec dostawców. W 2006 roku majątek trwały podmiotów gospodarczych w Szczecinie (jednostki średnie i duże) finansowany był głównie zobowiązaniami krótkoterminowymi (w 74%), w tym najczęściej zobowiązaniami z tytułu podatków, ubezpieczeń i innych świadczeń (44% wszystkich zobowiązań krótkoterminowych). Stan ten odnosi się zarówno do podmiotów sektora publicznego jak i prywatnego. Fakt finansowania majątku trwałego zobowiązaniami krótkoterminowymi jest niekorzystny, jednak decyduje o tym niski udział kapitałów własnych. Należy jednak podkreślić, że niska wartość kapitałów własnych jest zjawiskiem powszechnym w firmach działających w branżach typowych dla szczecińskiej gospodarki: handel, usługi, transport i budownictwo.

Rok 2006 był bardzo korzystny dla rozwoju polskich przedsiębiorstw działających od dwóch lat na rynku Unii Europejskiej. Nie tylko osiągnięte zostały dobre wyniki w eksporcie, spadło bezrobocie, ale przede wszystkim nastąpiło długo oczekiwane ożywienie inwestycyjne. W ocenie przedsiębiorców, czynnikami utrudniającymi działalność są przede wszystkim skomplikowane regulacje prawne i częste zmiany przepisów, wysokie podatki, wciąż niska innowacyjność polskich firm i ich mała konkurencyjność. Jak wynika z przedstawionych poniżej informacji, w zestawieniu z potencjałem demograficznym i istniejącymi możliwościami w sferze przestrzennej i gospodarczej, sytuacja w Szczecinie znacznie odbiega od tendencji ogólnopolskich.

W największym stopniu inwestują firmy zajmujące się obsługa nieruchomości i firm (16,7%), zakłady wytwarzające i zaopatrujące w energię, gaz i wodę (16,2%), instytucje administracji publicznej i obrony narodowej (15,3%) oraz zakłady przetwórstwa przemysłowego (15,2%). Wśród zakładów produkcyjnych dominują branże:

• produkcja artykułów spożywczych i napojów – 75 464 tys. zł,
• produkcja wyrobów z pozostałych surowców – 41 879 tys .zł,
• produkcja masy włóknistej, papieru – 23 247 tys. z.ł

Podmioty te nastawione są przede wszystkim na odnowę parku maszynowego. Natomiast wśród jednostek administracji publicznej dominowały nakłady na budynki i budowle.

Nakłady inwestycyjne podmiotów szczecińskich w 2006 roku były o 17 % niższe niż w roku poprzednim, nie osiągnęły również poziomu roku 2004 (były o 3% niższe).
Nakłady inwestycyjne w jednostkach budżetowych pokryły 7,8% (w 2004 r. – 12,5%) wartości środków trwałych i stanowiły równowartość 15,5% (w 2004 r. – 21,9%) zużycia majątku, co oznacza, że poziom dekapitalizacji majątku pogłębił się. Natomiast w sektorze przedsiębiorstw inwestycje w środki trwałe stanowiły 7,4% (w 2004 r. – 7,3%) wartości brutto majątku i 14,8% (w 2004 r. – 14,9%) jego zużycia, a więc zaangażowanie kapitału w inwestycje utrzymuje się na niezmienionym poziomie.

Wartość nakładów inwestycyjnych w 2004 roku w przedsiębiorstwach szczecińskich w przeliczeniu na 1 mieszkańca była jedną z najniższych wśród miast wojewódzkich (14. miejsce). Natomiast już w 2006 roku Szczecin poprawił swoją lokatę o 4 pozycje. Wielkość ta nie przekroczyła jednak średniego poziomu osiągniętego w całym województwie zachodniopomorskim, jak również wielkości krajowej.

Inwestycje odgrywają kluczową rolę we wzroście gospodarczym. Ich wpływ na rozwój przejawia się zarówno w sposób bezpośredni, poprzez zwiększenie zasobu kapitału, jak i w sposób pośredni, poprzez oddziaływanie na wzrost łącznej produktywności czynników wytwórczych (pracy i kapitału). Zarówno w Szczecinie jak i w całej Polsce tempo wzrostu inwestycji było znacznie zróżnicowane w ostatnich latach. Po okresie wzrostu lat 1994 – 1997 i jego obniżenia w latach 1998 – 2003, w roku 2004 nastąpił ponowny wzrost nakładów na inwestycje wpływając w istotny sposób na wzrost PKB, wskaźnik wzrostu nakładów na koniec 2006 roku osiągnął poziom 212% stanu sprzed dwóch lat (w województwie zachodniopomorskim 221%). Podobnie sytuacja wyglądała niemal we wszystkich miastach wojewódzkich (za wyjątkiem Poznania, Opola i Zielonej Góry, w których wystąpiła tendencja odwrotna, niegroźna dla Poznania ze względu na ogólny bardzo wysoki poziom nakładów). Spadek tempa wzrostu nakładów inwestycyjnych w Szczecinie, mimo znacznego zaangażowania przedsiębiorstw (wzrost o 67%), spowodowany był obniżeniem tempa inwestowania w jednostkach budżetowych.

6.2. Jednostki zarejestrowane w systemie REGON

Szczecin znajduje się w czołówce miast wojewódzkich pod względem liczby i przyrostu podmiotów gospodarczych, co świadczy o dużej aktywności ekonomicznej ludności. Na koniec 2006 roku w Szczecinie działało, w przeliczeniu na 1 000 mieszkańców, 157,9 podmiotów i była to jedna z najwyższych wartość wskaźnika wśród miast wojewódzkich, po Warszawie (178,6) i Poznaniu (158,6). W Szczecinie w 2007 roku funkcjonowały 64 394 podmioty. To o 0,3% mniej niż rok wcześniej i o 1,1% mniej niż w 2005 roku. Spadek nastąpił w największym stopniu w sekcjach: handel hurtowy i detaliczny, naprawy – o 523 oraz obsługa nieruchomości, wynajem, nauka – o 176 podmiotów. Jednocześnie zaobserwowany został wzrost w sekcjach: budownictwo – o 184, ochrona zdrowia i pomoc społeczna – o 119, pozostała działalność usługowa, komunalna i indywidualna – o 109, przemysł – o 68 podmiotów.

Z ogólnej liczby podmiotów w poszczególnych miastach, ok. 94 – 98% stanowią podmioty prywatne (Szczecin – 97%), w większości jednoosobowe (75% w Szczecinie). Wysokie koszty prowadzenia działalności firm (pozapłacowych narzutów na wynagrodzenia) sprawiają, że ciężar ten przenosi się na pracownika, gdyż przedsiębiorcy preferowali dotychczas osoby, które zamiast umowy o pracę rejestrowały własną działalność gospodarczą. Sytuacja taka miała miejsce w całej Polsce, na szczęście zmieniająca się szybko sytuacja na rynku pracy, związana ze spadkiem bezrobocia, powoduje większe zainteresowanie pracodawców umowami o pracę pozwalającymi zatrzymać pracowników.

Należy zwrócić także uwagę na fakt, że dane statystyczne dotyczące przedsiębiorstw agregowane są według lokalizacji siedziby zarządu, a nie według rzeczywistej lokalizacji działalności przedsiębiorstw, stąd tak wysokie wyniki przedsiębiorstw warszawskich czy nawet poznańskich. W przypadku Szczecina, gdzie w ciągu ostatnich lat w wyniku przekształceń prawno – organizacyjnych główne siedziby wielu znaczących podmiotów przeniesiono do innych miast (m.in.: Enea, Cukrownia Szczecin, Zakład Gazowniczy, Fabryka Kabli Załom – Oddział Tele-Fonica), sposób prezentowania danych nie odzwierciedla faktycznej kondycji szczecińskiej gospodarki. Warto podkreślić, że takie działania skutkują również obniżeniem transferu środków z budżetu centralnego na finansowanie zadań samorządów, co daje się odczuć szczególnie w okresie dekoniunktury gospodarczej.

Wśród podmiotów działających na rynku szczecińskim najwięcej jest firm handlowych i usługowych (naprawy pojazdów oraz artykułów przeznaczenia osobistego i użytku domowego) − 26,9%, a także firm zajmujących się obsługą nieruchomości oraz działalnością związaną z prowadzeniem interesów – 23,7%. W sekcji „przemysł” (5 673 podmioty) przeważają zakłady zajmujące się produkcją metali i wyrobów z metali, produkcją pozostałego sprzętu transportowego, wyrobów włókienniczych, masy włóknistej, papieru oraz wyrobów z papieru, a także produkcją urządzeń elektrycznych i optycznych.

Najbardziej sprywatyzowanymi dziedzinami gospodarki miasta (ponad 99 % podmiotów sekcji) są: handel i naprawy, pośrednictwo finansowe, budownictwo, transport, gospodarka magazynowa i łączność, hotelarstwo i gastronomia, przetwórstwo przemysłowe oraz wytwarzanie i zaopatrzenie w energię, gaz i wodę. Podobne tendencje daje się zauważyć w całym kraju.

Na jeden zarejestrowany podmiot gospodarczy w Szczecinie w 2007 roku przypadało 6,3 osoby i taki stan utrzymuje się od 2005 roku.

Dominującą grupą w 2006 roku były jednostki gospodarcze zatrudniające do 9 pracowników, czyli mikroprzesiębiorstwa stanowiące ponad 96% (62 191) ogółu podmiotów gospodarczych. Niecałe 3% (1 917) to małe przedsiębiorstwa zatrudniające do 50 pracowników. W Szczecinie zarejestrowanych było 416 przedsiębiorstw średnich oraz 69 przedsiębiorstw dużych zatrudniających więcej niż 250 pracowników (w 13 z nich poziom zatrudnienia przekraczał 1 000 pracowników). Struktura podmiotów gospodarczych według wielkości działających na terenie Szczecina podobna jest do struktury innych miast wojewódzkich, województwa zachodniopomorskiego i kraju.

Z ogólnej liczby podmiotów gospodarczych, 47 754 zarejestrowane w systemie Regon (o 666 mniej niż w roku 2006) to zakłady prowadzone przez osoby fizyczne, z których większość działa w sektorze usług. Reprezentują one sekcje:

• rolnictwo, łowiectwo i leśnictwo – 287,
• przemysł – 4 154,
• budownictwo – 5 827,
• handel i naprawy – 13 053,
• hotele i restauracje – 1 243,
• transport, gospodarka magazynowa i łączność – 4 595,
• pośrednictwo finansowe – 2 034,
• obsługa nieruchomości i firm – 9 915,
• działalność usługowa komunalna, społeczna i indywidualna pozostała – 2 184.

Spółek prawa handlowego na koniec 2007 roku było 5 760 (w 2006 r. – 5 465). Spółek z udziałem kapitału zagranicznego – 1 771, tj. o 87 więcej niż rok wcześniej. Dominowały tu sekcje: handel i naprawy, działalność produkcyjna, obsługa nieruchomości oraz budownictwo. Z uwagi na kraj pochodzenia większość stanowią spółki z udziałem kapitału niemieckiego oraz szwedzkiego. Jest to bardzo korzystny wyróżnik regionalny, wskazujący na współpracę międzynarodową na poziomie małych i średnich firm.

Rola i znaczenie spółek z udziałem kapitału zagranicznego w polskiej gospodarce systematycznie rośnie. Ich przychody stanowią ok. 40% przychodów przedsiębiorstw. Spółki te finansują ok. 75% inwestycji w przetwórstwie przemysłowym a ich udział w eksporcie stanowi ponad 50%.

Szczecin znajduje się wciąż w czołówce miast wojewódzkich pod względem liczby podmiotów gospodarczych przypadających na 1 000 mieszkańców, co świadczy o dużej aktywności ekonomicznej ludności. Lepsze wyniki osiąga jedynie Warszawa i Poznań. Szczecin wyróżnia się wyraźnie liczbą spółek z udziałem kapitału zagranicznego (czwarta lokata wśród miast wojewódzkich, po Warszawie, Poznaniu i Krakowie). Stanowią one 44% spółek z udziałem kapitału zagranicznego zlokalizowanych w całym województwie zachodniopomorskim.

6.3. Wyniki ekonomiczne przedsiębiorstw

Przychody z całokształtu działalności w 2006 roku w dużych i średnich zakładach z siedzibą w Szczecinie osiągnęły poziom 14 998 463 tys. zł i były o 0,3% wyższe niż w roku poprzednim. Natomiast na koniec pierwszego półrocza 2007 roku przychody ogółem wyniosły 7 673 594 tys. zł, tj. 51,2% stanu na koniec roku poprzedniego oraz 103,9% wielkości analogicznego okresu roku ubiegłego. Dynamika wśród zakładów publicznych była niższa (89,4%) niż w zakładach prywatnych (110,2%). W strukturze przychodów z całokształtu działalności dominuje sektor prywatny – 85,7%. Biorąc zaś pod uwagę strukturę branżową, największy udział ma handel i naprawy (35,9%), przemysł (28,9%), oraz transport, gospodarka magazynowa i łączność (12,0%).

Wynik finansowy netto zakładów dużych i średnich z siedzibą w Szczecinie na koniec 2006 roku był dodatni: 487 496 tys. zł i osiągnął poziom 142,6% stanu z roku 2005, w tym: sektor prywatny – 449 359 tys. zł (dynamika: 144,2%), sektor publiczny – 38 137 tys. zł (dynamika: 126,0%). Najwyższa dynamika wystąpiła w sekcjach: hotele i restauracje (345,0%), pozostała działalność usługowa komunalna i indywidualna (297,0%), budownictwie (1500%), obsługa nieruchomości i firm (203,6%) oraz transport, gospodarka magazynowa i łączność (164,5%).
Natomiast w pierwszym półroczu 2007 roku wynik finansowy zakładów średnich i dużych wyniósł 188 817 tys. zł, tj. 38,7% stanu na koniec roku poprzedniego i 78,9% wyniku z analogicznego okresu roku 2006. W sektorze publicznym odnotowano stratę w wysokości 80 441 tys. zł, w sektorze prywatnym zysk 269 258 tys. zł (dynamika w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego: 153,1%). Strata wystąpiła w sekcjach: przetwórstwo przemysłowe (47 342 tys. zł) i edukacja. Na ogólny dodatni wynik finansowy zapracowały przede wszystkim firmy z sekcji: ochrona zdrowia i pomoc społeczna (dynamika 665,8% analogicznego okresu roku ubiegłego), pozostała działalność usługowa komunalna i indywidualna (dynamika 665,8%), handel i naprawy (dynamika 380,7%) oraz budownictwo (dynamika 301,8%).

Zmieniał się udział poszczególnych sektorów gospodarki w tworzeniu wartości sprzedaży. Wyraźnie wrosło znaczenie usług zarówno rynkowych jak i nierynkowych. Nadal dominują tu małe firmy prowadzone przez osoby fizyczne, zwłaszcza w transporcie. Nowym trendem w handlu (trwającym już kilka lat) jest tworzenie w centrum miasta galerii handlowych (kilkadziesiąt do ponad stu sklepów w obiekcie wielkopowierzchniowym) wspieranych przez elementy rozrywki (multikino, bary, restauracje, kręgielnie, itp.). Nadal znacząca jest rola przemysłu, choć jego udział wyraźnie obniża się. Na znaczeniu straciły niemal wszystkie wiodące wcześniej branże i przedsiębiorstwa (zakłady odzieżowe Dana i Odra, Huta Szczecin, Unikon, Papiernia Skolwin, Polmo, Wiskord). Rozwinął się rynek produkcji budowlano-montażowej, mimo iż kilka lat wcześniej na rynku szczecińskim zakończyły działalność duże przedsiębiorstwa produkujące materiały dla budownictwa. W Szczecinie funkcjonują małe lokalne przedsiębiorstwa. Wyraźnie jednak brakuje znaczących, wyspecjalizowanych firm, które mogłyby realizować duże inwestycje w sferze budownictwa przemysłowego. Brakuje też dużych biur projektowych.

Wartość przychodów z całokształtu działalności przypadająca na jednego mieszkańca uplasowała Szczecin zarówno na koniec grudnia 2006 roku jak i na koniec czerwca 2007 roku na ostatniej pozycji wśród miast wojewódzkich. Wyższe były wielkości ogólnokrajowe, niższe zaś wojewódzkie. Pod względem kształtowania się wskaźnika poziomu kosztów Szczecin uplasował się na czternastym miejscu wśród miast wojewódzkich na koniec 2006 roku. Wskaźnik ten nie osiągnął poziomu wielkości krajowej ani wojewódzkiej. Zmiany wskaźnika poziomu kosztów wpływają bezpośrednio na wskaźnik rentowności obrotu brutto i obrotu netto. Szczecin należy do miast, w których wskaźniki te obniżyły swój poziom, plasując miasto na jednym z ostatnich miejsc (w 2006 – 16, 2007 – 17).

W strukturze przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług według sektorów własnościowych nastąpiły znaczne zmiany. Dotyczy to zwłaszcza struktury przychodów w przemyśle, w której sektor publiczny dominował do 1996 (ok. 65% przychodów ogółem), natomiast na koniec 2007 roku przychody te stanowiły już tylko 35,2%, co w głównej mierze jest skutkiem prywatyzacji dużych przedsiębiorstw państwowych. Przychody sektora prywatnego przeważają również w budownictwie, zaś w hotelarstwie i gastronomii wyniosły 100%.

Większość przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług (8 474,5 mln zł w 2006 r. i 9 242,2 mln zł w 2007 r.) wypracowały przedsiębiorstwa zgrupowane w sekcjach (w nawiasie podano udział sekcji w przychodach ogółem):

Dynamika wielkości przychodów ze sprzedaży wyrobów i usług w 2007 roku w stosunku do roku 2006 wyniosła 109,1% (2006: 2005 – 104,7%), w tym w sektorze prywatnym – 114,8% (2006: 2005 – 103,2%), w sektorze publicznym – 93,5% (2006: 2005 – 105,3%).

Ostatnio coraz większego znaczenia nabiera sektor usług, często uważany za „barometr” przemian gospodarczych. W skład tego sektora wchodzą zarówno usługi handlowe (hurtowe i detaliczne), gastronomiczne, noclegowe, jak i usługi wspomagające nowoczesną gospodarkę, takie, jak: pośrednictwo finansowe, obsługa nieruchomości i firm, informatyka i działalność pokrewna, pozostała działalność związana z prowadzeniem biznesu, prowadzenie prac badawczo-rozwojowych, itp. Usługi tego typu mają wyłącznie komercyjny charakter. Są one ważną i dynamicznie rozwijającą się dziedziną, mającą znaczący udział w tworzeniu miejsc pracy, przynoszącą jednocześnie dochody ich właścicielom oraz Miastu.

Średnia roczna wydajność pracy mierzona wartością sprzedaży wyrobów i usług na jednego zatrudnionego wyniosła w 2006 roku 180,1 tys. zł, a w roku 2007 – 189,9 tys. zł. W przedsiębiorstwach sektora publicznego wskaźnik ten osiągnął poziom 204,9 tys. zł, przewyższając poziom osiągnięty przez przedsiębiorstwa prywatne: 186,9 tys. zł. Analiza wydajności pracy w poszczególnych sekcjach wskazuje, że najwyższy poziom wskaźnika w 2006 roku osiągnęły przedsiębiorstwa „transportu, gospodarki magazynowej i łączności”  325,8 tys. zł i „budownictwa” – 322,2 tys. zł.

W całej Polsce w 2007 roku zauważalny był spadek koniunktury w niektórych sekcjach, zwłaszcza w produkcji, (gdzie odnotowano wprawdzie o 26% mniej najwięcej bankructw niż w roku poprzednim, mimo, iż nadal było ich niemało, bo 480). Największe trudności miały firmy zajmujące się produkcją wyrobów spożywczych i napojów oraz maszyn i urządzeń. W usługach problemy finansowe wystąpiły w firmach transportowych oraz instalatorskich, ale również w „sprzedaży hurtowej żywności i napojów”. Wśród firm budowlanych niekorzystne tendencje wystąpiły w inżynierii lądowej i robotach ogólnobudowlanych. Mocny złoty okazał się korzystny dla importerów, nie oszczędzając przy tym eksporterów. Koszty przedsiębiorstw pomnażały również coraz wyższe ceny paliw i energii oraz wzrost kosztów pracy spowodowanych rosnącymi żądaniami płacowymi.

O kondycji podmiotów gospodarczych świadczyć mogą również wartości zapłaconych podatków, zwłaszcza podatku dochodowego, którego wielkość jest istotna z punktu widzenia dochodów budżetu miasta, stanowi bowiem znaczną jego część. Podatek dochodowy zapłacony przez podmioty gospodarcze Szczecina w 2006 roku wyniósł 236,3 mln zł, tj. o 61% więcej niż w roku 2003.
 

6.4. Sytuacja w wybranych działach gospodarki

W przemyśle Szczecina dominuje przetwórstwo przemysłowe, a w jego ramach:

• produkcja pozostałego sprzętu transportowego – wielkość przychodów z całokształtu działalności w I półroczu 2007 roku to 39,4% ogólnej wartości sekcji (w 2006 r. – 43,7%),
• produkcja artykułów spożywczych i napojów – 30,1% w 2006 r. i 15,3% w I półroczu 2007,.
• produkcja metalowych wyrobów gotowych – 6,0% w 2006 r. i 10,2% w I półroczu 2007 r.

Na koniec 2006 roku dynamika sprzedaży wynosiła 93,0% (2006 : 2005), a na koniec I półrocza 2007 roku – 90,5% (półrocze 2006 : półrocze 2005). Na ogólny spadek wartości przychodów ze sprzedaży duży wpływ miał spadek cen produktów przy jednoczesnym wzroście cen nośników energii i kosztów pracy. Korzystną dynamikę wartości przychodów z całokształtu działalności odnotowano w podsekcjach:

Wyniki finansowe netto osiągnięte przez zakłady przemysłowe w 2006 roku to 193,2 mln zł, a więc o 24,5% więcej niż w roku poprzednim, z tego sektor prywatny – 183,7 mln zł (dynamika 130,6%). Najwyższy zysk wypracowały przedsiębiorstwa produkujące artykuły spożywcze i napoje – 73,6 mln zł (22,0% tej sekcji). Natomiast na koniec pierwszego półrocza 2007 roku zysk netto w zakładach przemysłowych wyniósł 109,4 mln zł (dynamika 116,9%), w tym sektorze prywatnym – 100,9 mln zł (dynamika 126,7%). 27,7% zysku wypracowały zakłady produkujące artykuły spożywcze i napoje.

Średnia wydajność (mierzona wartością sprzedaży wyrobów i usług na jednego zatrudnionego) w sekcji „przemysł” wyniosła w 2006 roku 225,6 tys. zł, a w 2007 – 241,5 tys. zł., z tego najwyższy poziom osiągnięty został w podsekcjach:

• produkcja wyrobów z pozostałych surowców niemetalicznych (2006 r. – 473,6 tys. zł; 2007 r. – 628,3 tys. zł),
• produkcja artykułów spożywczych i napojów (2006 r. – 445,4 tys. zł; 2007 r. – 459,4 tys. zł)),
• produkcja wyrobów chemicznych (2006 r. – 162,1 tys. zł; 2007 r. – 365,5 tys. zł).

Wzrost wydajności pracy, obok działań inwestycyjnych, wskazuje na poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw, co ma duże znaczenie ze względu na zmiany na rynku pracy.

6.4.2. TRANSPORT, GOSPODARKA MAGAZYNOWA, ŁĄCZNOŚĆ

W sekcji „transport, gospodarka magazynowa i łączność” przychody z całokształtu działalności wyniosły na koniec 2006 roku 1 901,4 mln zł, tj. 112,7 % wartości roku ubiegłego, z czego w sektorze prywatnym – 1 329,7 mln zł. Natomiast na koniec I półrocza 2007 roku zakłady tej sekcji wypracowały 922,8 mln zł przychodów (dynamika – 100,3%), w tym sektor prywatny – 653,5 mln zł. Przychody w poszczególnych podsekcjach ukształtowały się następująco:

Wynik finansowy netto osiągnięty w 2006 roku na sprzedaży z całokształtu działalności to 93,1 mln zł, a więc o 49,1% więcej niż w roku poprzednim. Zysk w sektorze prywatnym wyniósł 50,2 mln zł. Na koniec I półrocza 2007 roku wynik finansowy netto w transporcie osiągnął poziom 46,4mln zł.

Wydajność pracy mierzona wartością sprzedaży wyrobów i usług przypadająca na jednego pracownika najwyższa była w podsekcji „morski i przybrzeżny transport wodny” (2006 r. – 1 481,5 tys. zł; 2007 – 1 375,8 tys. zł).

Od dwóch lat w całej Polsce latach dynamicznie rozwija się branża TSL (transport, spedycja, logistyka, magazynowanie, usługi kurierskie, celne). Obroty rosną w tempie ok. 20% rocznie, czyli trzy razy szybciej niż PKB. Duże jest również zainteresowanie kapitału zagranicznego inwestowaniem w tej branży, nawet mimo braku dróg odpowiedniej jakości (jest to obok braków kadrowych największa bariera rozwoju sekcji). W przeprowadzonym przez „Rzeczpospolitą” rankingu firm TSL wyróżnione zostały dwie prywatne firmy szczecińskie:

• 58. miejsce – a.hartrodt (Polska) sp. z o.o. z udziałem kapitału zagranicznego, świadcząca usługi spedycyjne i transportowe (transport morski – kontenery) w kraju, na rynku europejskim i na innych kontynentach,
• 90. lokata – reprezentująca kapitał polski UPS Transport Ryszadr Olszewski, której głównym rodzajem działalności jest transport drogowy na terenie kraju i na rynku europejskim.

 W 2005 roku miało miejsce przełamanie negatywnych tendencji w budownictwie. Od tego czasu jego udział w strukturze dochodów z całokształtu działalności przedsiębiorstw stale rośnie. Przedsiębiorstwa budowlane w Szczecinie osiągnęły w 2006 roku przychody z całokształtu działalności w wysokości 935,8 mln zł, tj. o 33,4% więcej niż rok wcześniej, a w I półroczu 2007 r. – 595,9 mln zł (dynamika 186,0% w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego), z tego najwięcej w podsekcjach:

Sektor prywatny (który dominuje w budownictwie) wypracowuje większość przychodów: w 2006 roku 914,1 mln zł (97,7%); w I półroczu 2007 r. – 586,1 (98,4%). Takie wyniki to efekt wzrostu koniunktury na rynku budowlanym, ale też wzrostu cen produkcji budowlano-montażowej (8% w skali ogólnopolskiej). W największym stopniu wzrosły ceny robót murarskich i tynkarskich.

Wynik finansowy osiągnięty przez przedsiębiorstwa budowlane w Szczecinie to:

Natomiast wydajność pracy w zakładach budowlanych mierzona wartością sprzedaży wyrobów i usług przypadającej na jednego pracownika wynosiła:

Do największych barier w prowadzeniu działalności budowlanej zalicza się niedobór pracowników, koszty zatrudnienia oraz w mniejszym stopniu koszty materiałów a także niedobór sprzętu i materiałów. Na znaczeniu straciła bariera związana z konkurencją ze strony innych firm oraz trudności w uzyskaniu kredytu.

6.4.5. HANDEL I USŁUGI

Na dzień 30 czerwca 2007 roku działalność zaliczaną w statystyce do sekcji handel hurtowy i detaliczny oraz naprawy (naprawy pojazdów oraz artykułów przeznaczenia osobistego i użytku domowego) prowadziły 17 324 jednostki (2006 r. – 17 865; 2005 – 18 517). Wśród zarejestrowanych podmiotów 99,9% jednostek należy do sektora prywatnego.

Liczba handlowych podmiotów średnich i dużych w roku 2006 wynosiła 822 jednostki (w 2004 roku – 770), o ogólnej powierzchni sprzedażowej 257 126 m2 (w 2004 roku – 227 942 m2). W tej liczbie 108 to sklepy wielkopowierzchniowe. Wśród nich znajduje się m.in.: 11 hipermarketów (2004 r. – 9), 53 supermarketów (2004 r. – 41) oraz 6 domów handlowych i 4 domy towarowe. Najwięcej z nich zlokalizowanych jest w dzielnicy Zachód. Liczba pracujących wynosiła 7 811 osób.

Na koniec 2007 roku liczba podmiotów dużych z siedzibą w Szczecinie wynosiła 38, średnich – 398, małych zaś – 15 460.

W 2006 roku spadła liczba sklepów oraz osób zatrudnionych, zwłaszcza w placówkach spożywczych, monopolowych, odzieżowych i skórzanych. O jedną placówkę obniżyła się liczba stacji benzynowych, o jedną również liczba punktów sprzedaży pojazdów mechanicznych. Jednocześnie wzrosła jakość obsługi w nadal funkcjonujących placówkach tych branż (nastąpił wzrost powierzchni sprzedażowej) oraz osiągane wyniki finansowe, co może świadczyć o wzroście popytu na oferowane z nich produkty. Zdecydowany rozwój widoczny jest w branżach: meblowej, oświetleniowej, RTV i AGD. Tu wzrosły nie tylko obroty, ale też liczba sklepów, zatrudnienia i powierzchni sprzedażowej, jako odpowiedź na wzrastające zapotrzebowanie klientów na sprzedawane tam towary. Wyraźnie spadły wyniki w branży monopolowej, nie należy jednak zapomnieć, że stoiska z napojami alkoholowymi uruchomiono niemal we wszystkich super- i hipermarketach.

Biorąc pod uwagę rozkład terytorialny, najwięcej placówek zlokalizowanych jest w Śródmieściu – 411 (2005 r. – 423), w tym w Centrum 146 (2005 r. – 149). One również wypracowują 30,1% przychodów. Najbardziej uboga w obiekty handlowe jest dzielnica Północ, gdzie brakuje przedstawicieli wielu branż, zwłaszcza z artykułami przemysłowymi (sprzęt RTV AGD, meble, sprzęt oświetleniowy, księgarnie i sklepy z artykułami piśmiennymi). Zlokalizowanych jest tu tylko po jednym sklepie z branży: kosmetycznej, z wyrobami włókienniczymi, z odzieżą i wyrobami skórzanymi.

Jednostki handlowe i usługowe mają bardzo duży wpływ na wyniki finansowe podmiotów gospodarczych w Szczecinie. Generują one 35,9% przychodów z całokształtu działalności. W 2006 roku wartość przychodów ze sprzedaży w sklepach i stacjach paliw zatrudniających powyżej 9 pracowników wyniosła 5 667,4 mln zł (w I półroczu 2007 roku – 2 752,2 mln zł). Tempo wzrostu wartości sprzedaży detalicznej stale rośnie. Dynamika w 2006 roku wyniosła 113,1%, a w I półroczu 2007 roku – 102,8%. Największy wpływ na wyniki osiągane przez zakłady tej sekcji ma handel hurtowy z wyłączeniem sprzedaży pojazdów samochodowych, motocykli oraz naprawy artykułów użytku osobistego i domowego. Jego udział w sprzedaży ogółem wyniósł w 2006 roku 55,9%, a w I półroczu 2007 roku – 61,6%.

Wynik finansowy netto w podmiotach handlowych i usługowych wynosił w 2006 roku 172,4 mln zł (dynamika 129,3%), a w I półroczu 2007 roku – 92,9 mln zl (dynamika – 159,8%). Największy zysk wypracowały jednostki handlu hurtowego i napraw: 2006 r. – 111,4 mln zł, I półrocze 2007 r. – 65,1 mln zł.
 

6.5. Gospodarka morska

Położenie Szczecina oraz jego tradycyjne związki z morzem mają wpływ na to, że o poziomie całej gospodarki Szczecina w dużym stopniu decydują główne dziedziny związane z gospodarką morską, takie jak: przemysł stoczniowy, żegluga morska, usługi portowe. Koniunktura w gospodarce morskiej jest w dużym stopniu uzależniona od wielu czynników zewnętrznych, do których należy zaliczyć: niedocenianie roli gospodarki morskiej dla rozwoju polskiej gospodarki, brak konsekwentnej polityki prorozwojowej państwa w stosunku do portów i ich zaplecza, niekorzystne z punktu widzenia gospodarki morskiej elementy polityki transportowej, ekonomicznej i fiskalnej państwa, destruktywna konkurencja na rynku krajowym i bardzo ostra konkurencja na rynkach międzynarodowych, trendy w handlu zagranicznym. Duży wpływ na koniunkturę, zwłaszcza w przemyśle stoczniowym ma rosnąca konkurencja rynków azjatyckich. Wobec wyczerpania się już możliwości rozwoju w oparciu o tradycyjne dla miasta rodzaje i formy aktywności gospodarczej słabości lokalnego zaplecza instytucjonalnego (organizacje gospodarcze, instytucje i urzędy administracji państwowej i samorządowej), w interesie miasta w tych warunkach i na tym etapie rozwoju leży wspieranie różnorodnych sfer gospodarki, zwłaszcza tych, które charakteryzuje wysoki stopień przetworzenia i nowoczesne technologie.

Według stanu na dzień 31.12.2006 roku funkcjonowały w Szczecinie 923 (2004 r. – 779) podmioty gospodarki morskiej (bez podmiotów znajdujących się w stanie likwidacji, upadłości, z zawieszoną lub zakończoną działalnością, które nie prowadziły działalności eksploatacyjnej i bez jednostek lokalnych), w tym 905 to podmioty sektora prywatnego. Zatrudnienie w gospodarce morskiej wynosiło 13 520 (2004 r. – 14 448) osób, tj. 8,5% ogółu osób pracujących w mieście.

Podmioty gospodarki morskiej z siedzibą w Szczecinie stanowiły 8,9% wszystkich podmiotów działających w Polsce, z czego morski i przybrzeżny transport wodny skupiał 11,3% ogółu podmiotów krajowej gospodarki morskiej. Zatrudnienie w podmiotach gospodarki morskiej to 21,5% pracujących w gospodarce morskiej w kraju. Dominowała tu produkcja i naprawa statków i łodzi (27,6% ogółu zatrudnionych w kraju) oraz przeładunek, magazynowanie i przechowywanie towarów w portach morskich (26,9%).

Podmioty gospodarki morskiej Szczecina stanowią 35,4% wszystkich podmiotów tej branży w województwie, z czego największy udział, bo 84,9% mają podmioty reprezentujące działalność morskich agencji transportowych, 63,0% przeładunku, magazynowania i przechowywania towarów w portach morskich, 63,3% – podmioty produkcji i naprawy statków i łodzi. W Szczecinie zatrudnionych jest 70,9% pracowników gospodarki morskiej województwa. Najwięcej osób zatrudnionych jest przy produkcji i naprawach statków i łodzi (57,4%) oraz przy przeładunku, magazynowaniu i przechowywaniu towarów w portach morskich (10,5%).

Wykazywany przez oficjalne statystyki ponad czterdziestoprocentowy spadek zatrudnienia w gospodarce morskiej od roku 1995 (1995 – 27 421; 2006 – 13 520) wynika przede wszystkim z niedoskonałości tych statystyk, nie uwzględniających wielu usług sektora morskiego wyprowadzonych poza jego struktury oraz nie uwzględnienia wśród osób pracujących załóg dwóch szczecińskich armatorów zatrudnionych na jednostkach zarejestrowanych w krajach tzw. „tanich bander”. Z drugiej zaś strony z roku na rok odnotowuje się wzrost wydajności pracy i poprawę organizacji pracy, skutkujące ograniczaniem zatrudnienia.

Port morski w Szczecinie zaklasyfikowany został do portów o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Pod względem wielkości obrotów ładunkowych port w Szczecinie zajmuje 3. miejsce w kraju (po Gdańsku i Gdyni) – z udziałem w obrotach ładunkowych ogółem: 16,5%). Wśród przeładowywanych towarów dominują: drobnica (25,9%) oraz węgiel i koks (21,2%). Obroty portowe w 2007 roku spadły w stosunku do roku poprzedniego o 4,7%. Znacznie obniżył się poziom przeładunku węgla i koksu, drobnicy oraz zboża. W przypadku pozostałych grup ładunków wystąpił wzrost. Liczba pasażerów w ruchu międzynarodowym obniżyła się z 17 261 w 2005 r. do 123 osób w roku 2006. Najistotniejszymi barierami rozwoju portu jest niedostosowanie istniejącej zabudowy dróg wodnych do obecnych potrzeb transportowych, wysoki poziom konkurencji innych portów, zwłaszcza po stronie niemieckiej, szybszy rozwój infrastruktury drogowej (autostrady) w Niemczech.

Liczba statków transportowych wchodzących do Szczecina w roku 2006 wyniosła 2 929 jednostek (2005 r. – 3 106;dynamika – 94,3%) o pojemności netto 4 333 tys. ton, co stanowiło 8,1% pojemności statków jakie zawinęły do Polski w 2006 roku. Statki wpływające do portu w Szczecinie obsługiwane są przy nabrzeżach przeładunkowych o łącznej długości 7,7 km i na nabrzeżach postojowych o długości 1,1 km. Port w Szczecinie, oddalony od morza o 65 km, może przyjmować statki o maksymalnym zanurzeniu 9,15 m. Jest to port uniwersalny, przystosowany do obsługi zarówno towarów masowych jak i drobnicowych, w tym kontenerów i towarów przeładowywanych w systemie ro-ro.

Jednym z największych armatorów na rynku światowym jest Polska Żegluga Morska funkcjonująca od 1951 roku jako przedsiębiorstwo państwowe. Posiada 1% udziału w globalnych przewozach suchych ładunków masowych. Na tym rynku jest największym przewoźnikiem w Europie, a także liderem światowym w przewozach siarki płynnej. Posiada 65 masowców, 3 zbiornikowce i 3 promy. Łączne przewozy ładunków w ciągu ostatnich 25 lat to 23 mln ton średniorocznie (2007 r. 27,2 mln ton). Największą grupę ładunków stanowią węgiel i koks (30%) oraz zboża (17%).

Euroafrica Linie Żeglugowe Co. Ltd. obsługuje regularne linie z: Wielką Brytanią, Finlandią, Szwecją oraz Afryką Zachodnią. Eksploatuje 11–13 statków drobnicowych, będących jej własnością bądź czarterowanych z rynku. Struktura floty pozwala na obsługę różnych ładunków drobnicowych: konwencjonalnych, kontenerów, samochodów ciężarowych, zestawów drogowych, wagonów kolejowych. Firma oferuje również rejsy pasażerskie na statkach towarowych.

Stocznia Szczecińska Nowa S.A. specjalizuje się w budowie kontenerowców (70% zamówień), chemikaliowców (14%), statków wielozadaniowych i con-ro (16%). Od początku działalności (2002 r.) SSN zbudowała 41statków, z tego: w 2002 roku – 4, w 2003 r. – 7, w 2004 r. – 7, w 2005 r. – 9, w 2006 r. – 7, w 2007 r. - 7. Najwięcej jednostek przeznaczonych było dla armatorów z Niemiec i Norwegii, ale także Danii, Włoch, Holandii, Singapuru, Wielkiej Brytanii. Udział Stoczni w produkcji światowej to ok. 1%. Portfel zamówień Stoczni (do 2010 roku) to 27 statków, w tym: 19 kontenerowców,6 statków con-or i 2 ro-pax. Stocznia zatrudnia ok. 4,3 tys. pracowników.

Szczecińska Stocznia Remontowa „Gryfia” S.A. ukierunkowana jest przede wszystkim na przeprowadzanie wszelkiego typu remontów statków, ale również w mniejszym zakresie ich budowę. W marcu 2005 roku podpisany został kontrakt na budowę pięciu fregat dla norweskiej straży przybrzeżnej, ratownictwa morskiego, służb celnych, inspekcji rybołówstwa i policji. Jest to największy kontrakt w historii „Gryfii”. Niestety Gryfia przeżywa obecnie trudności finansowe z powodu tych właśnie kontraktów, a bezpośrednią ich przyczyną jest spadek opłacalności wynikający z ujemnych różnic kursowych. Jest to stały problem podmiotów, w których występują odroczone w czasie płatności po stronie przychodów, którym towarzyszy wzrost cen materiałów i usług oraz równoczesne umacnianie się wartości złotego.

Podobne problemy ma również Stocznia Pomerania (w upadłości), której zakres działalności obejmuje remonty statków, budowę nowych jednostek takich jak holowniki, kutry rybackie i innych małych jednostek pływających, jak również produkcję prostych i złożonych konstrukcji stalowych i aluminiowych.

Przychody z całokształtu działalności dużych i średnich podmiotów gospodarki morskiej w Szczecinie w 2006 roku wyniosły 4 361,4 mln zł (2005 – 3 909,3 mln zł, 2004 – 4 383 mln zł, 2003 – 4 097 mln zł) i stanowiły 75,0% tej wielkości osiągniętej w całym województwie (2005 r. – 75,8%, 2004 r. – 78,3%).

Nakłady inwestycyjne podmiotów gospodarki morskiej w Szczecinie wyniosły 168 497 tys. zł (2005 r. – 240 886 tys. zł), co stanowiło 11,6% wartości nakładów inwestycyjnych wszystkich podmiotów gospodarczych w mieście. Ich udział w nakładach inwestycyjnych podmiotów gospodarki morskiej województwa zachodniopomorskiego to 62,1% i 17,9% nakładów krajowych. Największy udział w wydatkach inwestycyjnych gospodarki morskiej miał Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście, który realizuje m.in.: infrastrukturę portową dla Zachodniopomorskiego Centrum Logistycznego, terminalu kontenerowego oraz na Półwyspie Katowickim. W ogólnej wartości wydatków inwestycyjnych podmiotów gospodarki morskiej nie ujęto w oficjalnej statystyce zakupu przez PŻM pierwszych z 30 nowych jednostek zamówionych w stoczniach chińskich i japońskich.

Wpływu przedsiębiorstw gospodarki morskiej na funkcjonowanie Miasta nie można rozpatrywać jedynie w kategorii oddziaływania gospodarczego. Przywodne położenie nie pozostaje bez wpływu na sferę społeczną i kulturową aglomeracji portowej. Corocznie w Szczecinie odbywają się „Dni Morza” oraz konferencje naukowe: „Porty Morskie”, „Polska Żegluga Liniowa i Promowa”. W Szczecinie funkcjonuje Oddział Krajowej Izby Gospodarki Morskiej oraz Oddział Stowarzyszenia „Civitas Christiana” – głównego organizatora corocznych Sejmików Morskich. Ważną rolę w kształtowaniu świadomości morskiej Szczecina odgrywają imprezy nie mające charakteru cyklicznego, jak choćby regaty „The Tall Ships' Races 2007”. Innym przykładem pozytywnego wpływu działalności morskiej na sferę społeczną Miasta było objęcie przez PŻM patronatu nad Technikum Morskim – nową szkołą o profilu morskim. Armator ten finansuje też stypendia dla studentów Wydziałów Nawigacyjnego i Mechanicznego Akademii Morskiej w Szczecinie. W ten sposób zacieśnia się współpraca nauki z praktyką morską. Wskazuje to też na nadal duże zapotrzebowanie na pracowników tej sferze gospodarki.
 

6.6. Innowacyjność gospodarki Szczecina

Nowoczesne technologie oraz zdolność innowacyjna to podstawowe czynniki determinujące konkurencyjność oraz rozwój ekonomiczny regionów. Funkcjonowanie innowacyjnych firm, które transferują technologie ze sfery nauki oraz zatrudniają wysoko wykwalifikowanych specjalistów, jest „motorem” szeroko rozumianego rozwoju. Przekłada się on bowiem na szereg płaszczyzn przestrzeni społeczno-gospodarczej, m.in. poprzez zacieśnianie się więzi między nauką a gospodarką, kwalifikacje kadr, tworzenie nowej wiedzy, wartości i jakości, powstawanie nowych, innowacyjnych firm, a także na dyfuzję innowacji na inne rynki. Należy ponadto zauważyć, że wiedza ma charakter ponadnarodowy i jest mobilna, podczas gdy kwalifikacje i przedsiębiorczość mają wymiar lokalny, gdyż są utożsamiane z określonym miejscem, a ich mobilność jest zdecydowanie mniejsza.

Polskę charakteryzuje jeden z najniższych w UE wskaźników udziału wydatków na badania i rozwój, niewystarczająca współpraca środowisk naukowych i gospodarczych, niska liczba wdrożeń nowych technologii oraz niska liczba nowych przedsiębiorstw tworzonych w oparciu o nowe technologie.

Szczecin jako największe miasto w regionie zachodniopomorskim jest obszarem, na którym skupiają się różnorodne podmioty związane z działaniami innowacyjnymi, tj. realizujące te działania oraz je wspomagające. Na obszarze miasta i w jego okolicach zlokalizowane są największe regionalne spółki, przedsiębiorstwa o kluczowym znaczeniu dla innowacyjnej gospodarki. W Szczecinie funkcjonują także najważniejsze szkoły wyższe regionu, a tym samym główne ośrodki naukowo-badawcze. Najwyższa w odniesieniu do regionu jest także podaż pieniądza, a więc dostępność funduszy przeznaczonych na finansowanie przedsięwzięć innowacyjnych. Ze względu na najwyższy popyt na usługi wspierające aktywność innowacyjną, w Szczecinie koncentrują się też instytucje otoczenia biznesu, których celem jest promocja innowacyjności, wspieranie rozwoju nowych przedsięwzięć, zwłaszcza innowacyjnych. Znaczący wpływ na procesy innowacyjne mają też władze samorządowe. Szczecin powinno się rozpatrywać jednak w układzie metropolitarnym, a więc jako miasto wraz z przyległymi do niego obszarami stanowiącymi jego gospodarcze zaplecze. W zakresie potencjału innowacyjnego nie da się oderwać miasta od jego regionalnych powiązań.

Wiodącymi branżami w regionie są turystyka, transport, sektor chemiczny oraz przemysł drzewno-meblarski. W tych branżach największy jest także udział przedsiębiorstw małych i średnich. Coraz bardziej wyróżnia się branża IT, którą zalicza się obecnie do branż najbardziej produktywnych i chłonnych pod względem innowacyjności. W branżach tych występuje skłonność do tworzenia tzw. klastrów, tj. formalnego grupowania podmiotów będących ze sobą w stosunkach kooperencji, współpracujących w obszarach wymagających współdziałania dla wspólnego dobra. W regionie utworzony został Zachodniopomorski Klaster Chemiczny „Zielona Chemia” (baza firm liczy ponad 20 firm chemicznych z regionu, w tym m.in. ZCH Police SA, i Fosfan SA), powstał też klaster przemysłu rybnego (baza firm liczy ok. 40 firm z tego sektora), tworzy się klaster drzewno-meblarski, budowlany oraz turystyczny. Klastry chemiczny, drzewno-meblarski oraz rybny powstały w ramach Regionalnego Systemu Innowacji. Z inicjatywy Szczecińskiego Parku Naukowo-Technologicznego sp. z o.o. powstaje Klaster Firm Informatycznych ICT Pomorze Zachodnie. Branża ta szczególnie prężnie rozwija się w Szczecinie w ostatnich latach. Wszystkie działania klastrów koncentrują się wokół współpracy z uczelniami wyższymi regionu oraz instytucjami wspomagającymi rozwój innowacji i gospodarki. Uczestniczą w nich uczelnie wyższe, izby gospodarcze oraz instytucje wspierania rozwoju przedsiębiorczości.

Istotne znaczenie dla rozwoju innowacyjnego mają duże przedsiębiorstwa. Na terenie Szczecina funkcjonuje kilka dużych firm o długiej historii związków z miastem, szczególnie z branży morskiej. Zaliczyć do nich należy tak stocznie, jak i sektor portowy oraz armatorów. Niestety jak wskazują badania wykonane dla celów Regionalnej Strategii Innowacyjności znaczna część tzw. branży morskiej znajduje się obecnie w stadium restrukturyzacji i poszukiwania dróg wyjścia z kryzysu. Działania innowacyjne przedsiębiorstw sektora są ograniczone (znaczną barierą jest tu duży udział skarbu państwa w strukturze własności oraz konieczność ponoszenia olbrzymich nakładów inwestycyjnych). Tworzony obecnie klaster morski z udziałem dużych, średnich oraz małych podmiotów skupionych głównie wokół przemysłu stoczniowego stanowi świadectwo wzmożenia aktywności innowacyjnej oraz transferu technologii wśród przedsiębiorstw tej branży.

Ze względu na specyfikę regionu największy udział wśród przedsiębiorstw mają firmy usługowe, zatem większość podejmowanych działań innowacyjnych ma znamiona charakterystyczne dla sektora usług. Statystyki wskazują niestety, że Szczecin i region zachodniopomorski nisko plasują się w krajowych rankingach pod względem innowacyjności:

Dla firm funkcjonujących w Szczecinie i regionie najistotniejszą barierą w rozwoju i aktywności innowacyjnej jest utrudniony dostęp do środków finansowych. Firmy nie radzą sobie z pozyskiwaniem pomocy unijnej. Poważnym problemem jest także wysoki koszt wdrażania innowacji oraz brak wykwalifikowanej kadry lub jej zbyt teoretyczna wiedza. Nie bez znaczenia jest też słaba komunikacja pomiędzy podmiotami gospodarczymi, słabe zainteresowanie usługami wspierającymi działania innowacyjne z jednej strony oraz niewłaściwe dostosowanie tej oferty do potrzeb z drugiej. Słabą stroną jest także niewielki zakres współpracy między nauką i praktyką, a co za tym idzie słaby transfer nowych technologii i know-how do gospodarki. Fakt ten potwierdza niewielka liczba wdrożeń oraz patentów i znaków ochronnych zgłaszanych w Szczecinie i regionie.

Mimo problemów oraz niskiego poziomu innowacyjności szczecińskich firm, można zidentyfikować wiele projektów innowacyjnych realizowanych w Szczecinie przez przedsiębiorstwa reprezentujące różne branże: przemysł, obsługa nieruchomości i firm, budownictwo, transport, gospodarka magazynowa, łączność.

W opublikowanym przez Gazetę Prawną rankingu 500 najbardziej innowacyjnych firm w 2007 roku znalazło się dziewięć firm szczecińskich:

• Stocznia Szczecińska Nowa – poz. 56,
• Konsart Sp. z o.o. – poz. 184 (firma zajmuje się konserwacją zabytków oraz pracami budowlanymi w pełnym zakresie),
• Tweetop Sp. z o.o. – poz. 224 (firma o specjalności: wewnętrzne systemy wodno-grzewcze),
• Heuthes Sp. z o.o. – poz. 321 (opracowuje oprogramowania dla przedsiębiorstw i instytucji finansowych),
• BLStream Sp. z o.o. – poz. 359 (dostawca aplikacji mobilnych dla sektora telekomunikacyjnego, finansowego i medialnego),
• Seamor International Ltd Sp. z o.o. – poz. 378 (firma koncentruje się na imporcie, eksporcie i przetwórstwie ryb morskich i słodkowodnych),
• Liebherr Polska Sp. z o.o. – poz. 396,
• Skład Fabryczny Lidia Renata Kwiatkowska – poz. 449 (recykling zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego),
• Home.pl – poz. 500 (obsługa domen internetowych).

Ranking promuje te firmy, które tworzą innowacyjne produkty i dzięki nim osiągają sukces komercyjny oraz posiadają innowacje procesowe. Eksponuje firmy, które inwestują w B+R, otrzymują patenty oraz uczestniczą w ramowych programach badawczych Unii Europejskiej. W rankingu wzięły udział firmy mikro, małe, średnie i duże, a ich oceny dokonali naukowcy i eksperci.

Duży wpływ na działania innowacyjne dla Szczecina mają uczelnie wyższe. W większym stopniu niż inne podmioty są też źródłem nowych technologii. W przypadku wszystkich uczelni ogromną barierą jest brak kompletnej informacji o możliwych obszarach współpracy z praktyką, opracowanych technologiach, wynikach prac badawczych oraz posiadanych kwalifikacjach i wiedzy. Od 2004 roku w Szczecinie funkcjonuje Zachodniopomorskie Centrum Zaawansowanych Technologii, które jest inicjatywą Politechniki Szczecińskiej, Pomorskiej Akademii Medycznej oraz Akademii Rolniczej w Szczecinie. Centrum specjalizuje się w szeroko pojętej technologii polimerowej. Poprzez działania na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw, centrum stało się ważnym partnerem dla gospodarki oraz coraz bardziej liczącą się jednostką naukowo-badawczą w kraju. Przedsięwzięciami nowymi, w fazie projektowania, są: Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii przy Politechnice Szczecińskiej oraz Park Naukowo – Technologiczny POMERANIA inwestycja Szczecińskiego Parku Naukowo – Technologicznego sp. z o.o. przy ul. Niemierzyńskiej. Każda ze szczecińskich uczelni prowadzi badania naukowe, ale ich skala w porównaniu z dużymi ośrodkami naukowymi, takimi jak Kraków, czy Warszawa jest mniejsza. Ze względu jednak na indywidualne osiągnięcia naukowców Szczecin jawi się jako silny ośrodek badań z zakres nowoczesnych technologii. Przykładami w dziedzinie genetyki i biotechnologii są Międzynarodowe Centrum Nowotworów Dziedzicznych przy Pomorskiej Akademii Medycznej oraz osiągnięcia naukowców z Wydziału Biotechnologii i Hodowli Zwierząt Akademii Rolniczej w Szczecinie. Na Wydziale Technologii i Inżynierii Chemicznej Politechniki Szczecińskiej prowadzone są, z dużymi sukcesami, zaawansowane badania nad zastosowaniem nanowłókien polimerowych – nanotechnologia jest jedną z najbardziej rozwojowych dziedzin nauki i może mieć zastosowanie w wszelkich dziedzinach codziennego życia.

Wśród instytucji otoczenia biznesu dominują ośrodki nastawione na niefinansowe wspieranie przedsiębiorczości i innowacyjności (usługi doradczo-informacyjne i szkoleniowe, wspieranie transferu technologii, inkubacja przedsiębiorczości), natomiast w zdecydowanie mniejszym zakresie świadczone są usługi finansowe w postaci pożyczek lub poręczeń kredytowych. Do instytucji otoczenia biznesu działających na terenie Szczecina zaliczyć można m.in.:

• Centrum Euro Info,
• Północna Izba Gospodarcza,
• Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S. A.,
• Centrum Rozwoju Biznesu Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu,
• Biuro Programów Międzynarodowych Politechniki Szczecińskiej,
• Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego – Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości,
• Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości Uniwersytetu Szczecińskiego,
• Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości Akademii Rolniczej,
• Szczeciński Park Naukowo -Technologiczny Spółka z o. o.,
• Zachodniopomorskie Centrum Zaawansowanych Technologii,
• Polska Fundacja Przedsiębiorczości,
• Polfund Fundusz Poręczeń Kredytowych S.A.,

Głównymi odbiorcami usług informacyjnych, doradczych i szkoleniowych są firmy z sektora MSP oraz osoby zamierzające otworzyć własną działalność gospodarczą.
Działania podejmowane w zakresie wspierania transferu innowacyjnych rozwiązań to przede wszystkim: prowadzenie centrum przekazu technologii, wspieranie współpracy pomiędzy naukowcami a przedsiębiorcami, głównie poprzez prowadzenie serwisów ofert technologicznych, udostępnianie najnowszych informacji o technologiach, prowadzenie bazy ekspertów i instytucji wsparcia, kojarzenie partnerów, organizację spotkań kooperacyjnych.

Inkubacja nowych przedsięwzięć realizowana przez szczecińskie instytucje otoczenia biznesu jest jedną z ważniejszych ofert w zakresie wzmacniania innowacyjności. Ma ona dwojaki charakter:

• wsparcie studentów oraz pracowników naukowych w zakładaniu działalności gospodarczych opartych o opracowane nowe technologie lub know-how,
• wsparcie nowo powstających niewielkich przedsiębiorstw poprzez zapewnienie korzystnych warunków prowadzenia działalności.

Działalność instytucji wspierających finansowo działania innowacyjne ma na celu pomoc w tworzeniu i rozwoju mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. Oferta dotyczy pomocy finansowej oraz szkoleniowo – doradczej. Dla realizacji działań innowacyjnych istotne są dwie formy wsparcia: udzielanie kredytów i pożyczek oraz udzielanie poręczeń. Funkcjonująca w Szczecinie Polska Fundacja Przedsiębiorczości prowadzi Regionalny Fundusz Pożyczkowy Pomeranus, Kanadyjski Program Pożyczkowy, Program Pożyczek Bezpośrednich i Fundusz Poręczeń Kredytowych Polfund SA a od niedawna Fundusz Innowacyjno-Inwestyjny Pomeranus II sp. z o.o. Miasto Szczecin utworzyło w 2002 roku spółkę udzielającą poręczeń kredytowych Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina sp. z o.o. oraz Szczeciński Fundusz Pożyczkowy sp. z o.o. W mieście działa także Zachodniopomorski Fundusz Poręczeń Kredytowych sp. z o.o., którego założycielem jest Samorząd Województwa Zachodniopomorskiego. W województwie zachodniopomorskim działają cztery fundusze pożyczkowe, w kraju jest ich 76.
W ostatnich latach utrzymuje się korzystna tendencja kapitału pożyczkowego oraz udzielonych pożyczek (zarówno w ujęciu ilościowym, jak i wartościowym), co jest przede wszystkim konsekwencją dokapitalizowania funduszy pożyczkowych w latach 2005 – 2006 środkami strukturalnymi Unii Europejskiej – Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrostu Konkurencyjności Przedsiębiorstw.
Fundusze pożyczkowe Szczecina udzieliły 164 pożyczek o wartości 9,2 mln zł z czego w połowie 2007 r. 30 pożyczek na kwotę 2 mln zł. Pożyczki udzielane są w większości na cele inwestycyjne i korzystają z nich głównie przedsiębiorcy z sektora usług. Większość pożyczkobiorców to firmy zatrudniające do 9 osób. Dla wielu z nich fundusze pożyczkowe stanowią jedyną szansę zaistnienia na rynku, trwania i dalszego rozwoju. Ze środków przydzielonych przedsiębiorstwom przez fundusze pożyczkowe w Szczecinie (od początku funkcjonowania – 2004 r.) powstało ok. 200 nowych miejsc pracy i ok. 500 zachowanych przez przedsiębiorstwa.

Działalność funduszy poręczeniowych skierowana jest głównie do mikro, małych i średnich przedsiębiorców, które posiadając zdolność kredytową nie dysponując jednak wystarczająco długą historią kredytową oraz odpowiednimi zabezpieczeniami, nie mają więc możliwości skorzystania z kredytów bankowych. Fundacje poręczeniowe, przyjmując na siebie część ryzyka kredytobiorców, oferują poręczenia podmiotom ubiegającym się o przyznanie kredytów, przeznaczonych zarówno na działalność bieżącą (w 2006 r. w Szczecinie – 656 poręczeń kredytów o wartości ok. 59 mln zł) jak i inwestycyjną (w 2006 r. – 145 kredytów o wartości ok. 24 mln zł).
W Szczecinie poręczeniami kredytowymi zajmują się:

• POLFUND Fundusz Poręczeń Kredytowych, który w 2006 r. udzielił 505 poręczeń kredytów na kwotę prawie 50 mln zł, zajmując pierwsze miejsce w rankingu najbardziej aktywnych funduszy w Polsce w 2006 r.
• Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych – w 2006 r. udzielił 252 poręczenia kredytowe na kwotę ok. 23 mln zł, zajmując trzecie miejsce w rankingu najbardziej aktywnych funduszy w Polsce.
• Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina.

W 2006 r. na wszystkie poręczenia udzielone w Szczecinie 278 stanowiły poręczenia dla firm handlowych (o wartości 29 mln zl), najmniej otrzymały firmy produkcyjne (77 poręczeń o wartości 8,4 mln zł) .

W województwie zachodniopomorskim działa 17 jednostek badawczo – rozwojowych, zatrudniających 3,6 tys. pracowników. Jest to niewielki potencjał, na tle innych regionów województwo zajmuje 14. miejsce pod względem liczby jednostek i 10. miejsce pod względem liczby zatrudnionych. Nakłady na badania i rozwój stanowią 0,17% PKB regionu (13. miejsce w kraju). Natomiast pod względem liczby uzyskanych patentów – 10. miejsce oraz 8. pod względem liczby przyznanych praw ochronnych. Nakłady na działalność innowacyjną ponosi ok. 26% przedsiębiorstw, a 30% wdrożyło innowacje (najniższe wyniki wśród polskich regionów).
 

6.7. Szczecin w rankingach i raportach

Dziesiąta edycja Listy 500 największych firm „Rzeczpospolitej” wykazała znaczną poprawę wyników i efektywności. Napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych wyniósł po kilkanaście miliardów EUR rocznie. Polskie firmy zaczęły inwestować za granicą. Więcej jest na liście prywatnych firm polskich. Ich udział wzrósł z 32,4% w 2006 r. do 34,8% w roku 2007. Te firmy rozwijały się najszybciej, zwłaszcza z branży informatycznej (39,9% wzrostu przychodów) i budowlanej (34,4 % wzrostu przychodów). Spada dominacja firm państwowych choć ich kondycja jest nadal dobra. Przedsiębiorstwa z przeważającą własnością zagraniczną stanowią prawie połowę firm rankingu. O lokacie na liście decydowało wiele wskaźników określających efektywność firm, ich stabilność oraz zdolność do rozwoju (rentowność, dynamika przychodów na 1 zatrudnionego, wzrost przychodów, intensywność inwestowania, udział eksportu w sprzedaży). Na liście 500 dominuje sektor usług: handel, usługi bankowe i finansowe, usługi komunikacyjne i budowlane. Stabilizuje się liczba przedsiębiorstw przemysłowych.
Gwałtownie wzrosły inwestycje, wydajność pracy i rentowność. Średnie tempo wzrostu przychodów 500 największych firm wyniosło 23,0% (w 2006 r. – 17,8%), a ich średni wskaźnik rentowności – 8,7% (w 2006 r. – 6,8%). To przede wszystkim te firmy wpłynęły na znaczną poprawę koniunktury makroekonomicznej w Polsce. Wśród nich są również firmy szczecińskie.
Najwyższą pozycję na liście (78. miejsce) osiągnęła firma Swedwood Poland S.A. – spółka w 100% należąca do kapitału zagranicznego, zatrudniająca 7 907 osób, która w 2007 roku osiągnęła przychód ze sprzedaży w wysokości 2 909,4 mln zł i wynik finansowy netto 49,7 mln zł. Zajmująca się produkcją i dystrybucją mebli z drewna i jego komponentów firma znalazła się również na 11. pozycji wśród największych eksporterów z wartością eksportu 2 479 mln zł, co stanowiło 85,2% wartości sprzedaży.
Natomiast należąca do branży rybnej Grupa Morpol Sp. z o.o. znalazła się na miejscu 226. z przychodami ze sprzedaży 1 200,0 mln zł, wynikiem finansowym netto 65,0 mln i zatrudnieniem 2 580 pracowników.
Znaczące dla szczecińskiego rynku pracy są również Zakłady Chemiczne Police S.A. GK, zlokalizowane w sąsiedniej gminie. Zakłady znalazły się na liście 500 największych firm polskich na miejscu 139. Z.Ch. „Police” osiągnęły przychody ze sprzedaży w wysokości 1 824,2 mln zł, wynik finansowy netto – 213,5 mln zł.

W sporządzonym i opublikowanym w 2007 roku przez dziennik „Rzeczpospolita” zestawieniu „Lista 2000 największych polskich firm” znalazło się 19 przedsiębiorstw mających swoją siedzibę na terenie miasta Szczecin. Najwyżej ze szczecińskich firm, bo na 85. miejscu uplasowała się firma Swedwood Poland S.A. Żegluga Polska S.A. zajęła pozycję 115. Na liście znalazły się również: Stocznia Szczecińska Nowa sp. z o.o. (poz.212), Komfort S.A. GK (poz. 285), Vobis S.A. (poz. 352), Morpol sp. z o.o. (poz. 400), Sklepy Komfort S.A. (poz. 640), Euroafrica Linie Żeglugowe sp. z o.o. (poz. 676), Cefarm Szczecin S.A. (poz. 683), Drobimex sp. z o.o. (poz.785), Polska Żegluga Morska PP (poz. 824), Energopol Szczecin S.A. (poz. 1025), Szczecińska Energetyka Cieplna sp. z o.o. (poz. 1093), Sonion Polska sp. z o.o. (poz. 1127), Berti sp. z o.o. (poz. 1320), Społem PPS (poz. 1396), Żywiec Trade Szczecin sp. z o.o. (poz. 1400), CSV sp. z o.o. (poz. 1551), C.Hartwig Spedycja Międzynarodowa sp. z o.o.(poz. 1693).

Przy ocenie przedsiębiorstw, w rankingu Rzeczpospolitej 100 największych firm z województwa zachodniopomorskiego (przeprowadzonego w oparciu o wyniku roku 2006), wzięto pod uwagę wartość przychodów ze sprzedaży, dynamikę przychodów oraz wartość wskaźników ROA (wskaźnik rentowności aktywów, liczony jako stosunek zysku netto spółki do wartości jej aktywów) i ROE (wskaźnik rentowności oznaczający stosunek zysku netto przedsiębiorstwa do kapitału własnego). Z wyróżnionych stu firm z województwa zachodniopomorskiego 36 ma swoje siedziby w Szczecinie. Są to m.in.:

• Swedwood Poland S.A (poz. 1, przychody ze sprzedaży – 2 243 543 tys. zł),
• Żegluga Polska S.A. (poz. 2, przychody – 1 854 780 tys. zł),
• Stocznia Szczecińska Nowa sp. z o.o. (poz. 5, przychody – 1 199 385 tys. zł),
• Komfort S.A. GK (poz. 7, przychody – 839 000 tys. zł),
• Vobis S.A (poz. 8, przychody – 660 094 tys. zł),
• Morpol sp. z o.o. (poz. 9, przychody – 591 109 tys. zł),
• Sklepy Komfort S.A. (poz. 11, przychody – 341 147 tys. zł),
• Euroafrica Linie Żeglugowe sp. z o.o. (poz. 12, przychody – 328 158 tys. zł),
• Cefarm Szczecin S.A (poz. 13, przychody – 324 574 tys. zł),
• Drobimex sp. z o.o. (poz. 17, przychody – 276 156 tys. zł),
• Polska Żegluga Morska PP (poz. 18, przychody – 257 134 tys. zł),
• Energopol Szczecin S.A. (poz. 24, przychody – 193 074 tys. zł),
• Szczecińska Energetyka Cieplna sp. z o.o. (poz. 28, przychody – 176 608 tys. zł),
• Sonion Polska sp. z o.o. (poz. 29, przychody – 169 833 tys. zł),
• Berti sp. z o.o. (poz. 32, przychody – 138 700 tys. zł),
• PSS Społem (poz. 33, przychody – 130 000 tys. zł),
• Żywiec Trade Szczecin sp. z o.o. (poz. 35, przychody –- 129 435 tys. zł),
• CSV sp. z o.o. (poz. 36, przychody – 113 019 tys. zł),
• C.Hartwig Szczecin Spedycja Międzynarodowa sp. z o.o. (poz. 40, przychody –100 267 tys. zł),
• Unizeto Technologies S.A. (poz. 46, przychody – 78 017 tys. zł).

W zestawieniu przedsiębiorstw o najwyższej dynamice sprzedaży i rentowności firma Morpol sp. z o.o. zajęła miejsce pierwsze (wzrost przychodów ponad 40 %, zwrot z kapitału własnego 30 %), natomiast Vobis S.A. miejsce trzecie (wzrost przychodów ponad 34 %, zwrot z kapitału własnego 66 %).

W rankingu 500 największych polskich firm w 2007 roku tygodnika „Polityka” znalazło się tylko 8 firm zachodniopomorskich, a spośród szczecińskich firm:

• Stocznia Szczecińska Nowa – poz. 136,
• Grupa Komfort – poz. 224,
• Vobis Microcomputer – poz. 265,
• Morpol SA – poz. 305,
• Euroafrica Linie Żeglugowe – poz. 500.

W zestawieniu 100 największych eksporterów znalazły się trzy firmy zachodniopomorskie; Stocznia Szczecińska Nowa (poz. 29), Zakłady Chemiczne Police SA (poz. 55) i Morpol SA (poz. 64).

W siódmej edycji rankingu najdynamiczniej rozwijających się małych i średnich przedsiębiorstw „Gazele Biznesu” przygotowanym przez „Puls Biznesu”, drugie miejsce zajęła sześcioosobowa szczecińska firma Tom II – przedsiębiorstwo z większościowym udziałem kapitału niemieckiego specjalizujące się w skupie, transporcie i przerobie złomu stalowego oraz metali nieżelaznych. Główną ideą konkursu jest promowanie szybko rozwijających się firm z sektora MSP. Firmy biorące udział w rankingu muszą wykazywać ciągły wzrost obrotów.

W grupie 91 najbardziej atrakcyjnych miast europejskich Szczecin zajął 89. miejsce a wśród metropolii polskich – ósme. Ranking opracowali specjaliści z Instytutu Jones Lang LaSalle, którzy w oparciu o 14 wskaźników oceniają, które miasta i regiony w ciągu najbliższych kilku lat osiągną najbardziej dynamiczny wzrost gospodarczy. Pozycja Szczecina nie zmienia się od 2004 roku.
 

6.8. Działania Miasta wspierające gospodarkę Szczecina

W ramach „Strategii Rozwoju Szczecina” zdefiniowana została „Polityka wspierania rozwoju gospodarczego”, skierowana do przedsiębiorców, zwłaszcza z sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. Większość działań prowadzonych przez władze miasta wynika z realizacji tej polityki i jest finansowana z budżetu Miasta.
Ważnym elementem wspierania działalności gospodarczej przez Miasto jest udzielanie przedsiębiorcom pomocy publicznej w różnych formach, z których najczęściej stosowanymi są ulgi wynikające z ustawy Ordynacja podatkowa oraz zwolnienia podatkowe wynikające z prawa lokalnego uchwalanego przez Radę Miasta Szczecina. Powstały uchwały, na mocy których przedsiębiorcy uzyskiwali zwolnienie z podatku od nieruchomości w ramach pomocy de minimis na szkolenia, na zatrudnienie, dla przedsiębiorców rozpoczynających działalność gospodarczą oraz dokonujących nowych inwestycji lub tworzących nowe miejsca pracy związane z nową inwestycją. Do końca 2006 roku funkcjonował Szczeciński Program Pomocy Przedsiębiorcom, w 2007 roku wszedł w życie Szczeciński Program Regionalnej Pomocy Inwestycyjnej w Podatku od Nieruchomości, który zwalnia przedsiębiorców dokonujących inwestycji początkowych z podatku od nieruchomości na okres pięciu lat. Inną grupą wsparcia są odroczenia, rozłożenia na raty lub umorzenia różnego rodzaju zaległości wobec budżetu samorządowego w sferze nie objętej podatkami. Wszystkie wskazane wyżej działania składają się na pomoc publiczną udzieloną przedsiębiorcom. W 2007 roku organy samorządowe udzieliły szczecińskim przedsiębiorcom pomocy publicznej w zróżnicowanych formach o łącznej wartości 13 496 318,37 złotych brutto. W 2007 roku uległy zmianie przepisy dotyczące obliczania wartości pomocy publicznej (do 2006 roku wartość udzielonej pomocy publicznej dla potrzeb postępowań oraz sprawozdawczości obliczana była w formie tzw. ekwiwalentu dotacji netto).

W latach 2004 – 2006 Miasto udzieliło łącznie 35 061 061,58 złotych netto pomocy przedsiębiorcom:

• 2004 r. – 20 124 553,15 zł,
• 2005 r. – 4 028 005,25 zł,
• 2006 r. – 10 908 503,38 zł,

W latach 2004 – 2007 pomocy udzielono 3 534. przedsiębiorcom:

• 2004 r. – 1107,
• 2005 r. – 692,
• 2006 r. – 718,
• 2007 r. – 1017.

Głównym elementem realizacji finansowego wspierania przez Miasto przedsiębiorczości jest powołana do życia w 2002 roku spółka Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina sp. z o.o., udzielająca poręczeń kredytowych. Obecnie w siedzibie spółki funkcjonują dwa podmioty, których celem jest wspieranie finansowe przedsiębiorców, w 2004 roku utworzony został Szczeciński Fundusz Pożyczkowy sp. z o.o. Pozwala to na skupienie instrumentów wspierających przedsiębiorczość w jednym miejscu i wpłynie na ich dostępność dla społeczności lokalnej. W latach 2006 – 2007 Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina sp. z o.o. udzielił poręczeń kredytowych 134. przedsiębiorcom na kwotę 18 912 070 złotych. W tym czasie Szczeciński Fundusz Pożyczkowy sp. z o.o. udzielił 32. przedsiębiorcom pożyczek na kwotę 1 527 000 złotych.
W mieście działają także inne fundusze, największa w Polsce – Polska Fundacja Przedsiębiorczości, prowadząca wiele, nie tylko finansowych, form wsparcia dla przedsiębiorców oraz Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych sp. z o.o., którego założycielem jest Samorząd Województwa Zachodniopomorskiego. Tworzą one, wraz z innymi instytucjami, system wspierania przedsiębiorczości w mieście, w którym przedsiębiorcy lub osoby zamierzające rozpocząć działalność gospodarczą znajdą pomoc.
Formą wspierania finansowego szeroko pojętej przedsiębiorczości są otwarte konkursy dla organizacji pozarządowych na realizację zadań publicznych, na które Miasto przeznaczyło w latach 2006 – 2007 kwotę 133 200 złotych. Konkursy były organizowane w zakresie:

• przygotowania studentów i absolwentów do prowadzenia działalności gospodarczej,
• przygotowania polskich przedsiębiorców do prowadzenia działalności gospodarczej w Unii Europejskiej oraz ułatwienia im dostępu do Jednolitego Rynku Unii Europejskiej.

Główne działania Miasta w kierunku wspierania rozwoju technologicznego i innowacyjności prowadzi spółka miejska Szczeciński Park Naukowo – Technologiczny sp. z o.o. Podstawową ideą SPNT jest wspomaganie przedsiębiorstw opierających swoje działania na rozwiązaniach innowacyjnych. Cele jakie postawiło Miasto Szczecin przed Spółką były elementem strategii wzmacniania rozwoju przedsiębiorczości w mieście. Miasto stawia na rozwój Spółki w oparciu o potencjał szczecińskiego środowiska naukowego. W strukturze parku działa inkubator przedsiębiorczości. Główne zadania SPNT:

• wspomaganie projektów innowacyjnych i młodych innowacyjnych przedsiębiorstw nastawionych na rozwój produktów, metod wytwarzania i usług w technologicznie zaawansowanych branżach,
• tworzenie warunków do rozwoju procesów transferu technologii i komercjalizacji rezultatów prac naukowo-badawczych z instytucji naukowych do praktyki gospodarczej.

W 2007 roku Spółka wkroczyła w nową fazę rozwoju, związaną z projektem Parku Naukowo – Technologicznego Pomerania przy ul. Niemierzyńskiej. Przedstawiony został projekt koncepcyjny inwestycji z harmonogramem realizacji do 2012 roku. Na terenie tym projektowane są budynki przeznaczone na wysokiej klasy powierzchnie biurowe oraz zaplecze techniczne dla firm ze sfery zaawansowanych technologii i innowacji.

Ważnym przedsięwzięciem ze strony Miasta, dotyczącym funkcjonowania samego urzędu jest utworzenie w październiku 2005 roku Centrum Obsługi Przedsiębiorców, w którym większość spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej na ternie miasta można załatwić na miejscu. Powstanie Centrum Obsługi Przedsiębiorców przyczyniło się przede wszystkim do skrócenia czasu załatwiania spraw związanych z założeniem i prowadzeniem działalności. Rejestracja – wpis do ewidencji działalności gospodarczej wcześniej trwała do 7 dni – obecnie można załatwić tę sprawę w ciągu jednego dnia. Najważniejsze ułatwienia dotyczą osób rozpoczynających działalność gospodarczą, gdyż wpisu można dokonać w jednym miejscu. Na miejscu funkcjonują także, od 2007 roku, punkty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Urzędu Statystycznego w Szczecinie, gdzie można bezpośrednio dokonać zgłoszenia i wpisu. W Centrum dyżurują także pracownicy jednego ze szczecińskich urzędów skarbowych udzielających porad i informacji z zakresu prawa podatkowego. Przed rozpoczęciem działalności na własny rachunek oraz w trakcie jej prowadzenia interesanci otrzymają też od kompetentnych doradców Centrum pomoc i doradztwo w zakresie niezbędnych przepisów prawa gospodarczego, pomocy finansowej i funkcjonujących w mieście form szkoleniowych.

W 2006 roku Prezydent Miasta wręczył szczecińskim przedsiębiorcom, ustanowione po raz pierwszy w historii miasta – Nagrody Gospodarcze. Celem ustanowienia Nagrody jest promowanie najlepszych firm Szczecina, inspirowanie rozwoju przedsiębiorstw oraz promowanie postaw proinwestycyjnych. Do Nagrody nominuje corocznie przedsiębiorców Kapituła złożona z przedstawicieli samorządu lokalnego, środowiska gospodarczego i naukowego. Nagrody przyznawane są w pięciu kategoriach – mikroprzedsiębiorca, mały przedsiębiorca, średni przedsiębiorca, duży przedsiębiorca oraz od 2007 roku przedsiębiorstwo innowacyjne.
W kolejnych edycjach konkursu Nagrodę Gospodarczą otrzymały szczecińskie firmy:

• za 2005 rok – Szczecińskie Centrum Nieruchomości s.c., Rent Nieruchomości Droński, Unizeto Technologies SA, Stocznia Szczecińska Nowa sp. z o.o.,
• za 2006 – Stettak sp. z o.o., COMgraph sp. z o.o., Fosfan SA, Genfer Lloyd sp. z o.o., PUS mvb Sylwester Krzywiec sp.j.,
• za 2007 rok – Probud Firma Projektowo Budowlana Tomasz Graf, Espol sp. z o.o., Fosfan SA, TietoEnator Polska Sp. z o.o., BLStream sp. z o.o. Nagrodę Specjalną otrzymała firma Sonion Polska sp. z o.o.
   

6.9. Rynek finansowy

6.9.1. SYSTEM BANKOWY

Gospodarka polska znajduje się w okresie silnego wzrostu, obejmującego wszystkie główne sektory, tj.: usługi, przemysł i budownictwo. Według wstępnych szacunków GUS PKB wzrósł w 2007 roku o 6,5% w ujęciu rocznym, co było najwyższym tempem wzrostu w ciągu ostatnich 10 lat. Dominującą rolę we wzroście PKB ogrywa zarówno dynamiczny wzrost inwestycji jak i konsumpcji. Obserwuje się nadal wysoki wzrost eksportu. Szybkiemu wzrostowi gospodarczemu towarzyszy wzrost zatrudnienia i spadek bezrobocia. Jednak przeciętne wynagrodzenie w gospodarce, szczególnie w ostatnim roku rosło szybciej niż wydajność pracy, czego efektem jest wzrost jednostkowych kosztów pracy. Wysokiemu poziomowi aktywności gospodarczej oraz ożywieniu na rynku pracy towarzyszy wzrost inflacji oraz powiększający się deficyt na rachunku obrotów bieżących. Na wzrost inflacji (2,5%) wpłynął przede wszystkim wzrost cen surowców, w szczególności cen nośników energii oraz cen żywności. Rada Polityki Pieniężnej, obawiając się wzrostu presji inflacyjnej, podejmuje w ostatnim okresie działania zmierzające do zmniejszenia podaży pieniądza poprzez wzrost stóp procentowych.
Według wstępnych szacunków Ministerstwa Finansów, w 2007 roku deficyt budżetowy ukształtował się na poziomie 16,9 mld zł, był zatem znacząco niższy od wielkości zapisanej w ustawie budżetowej (30 mld zł), a także najniższy od 2001 roku.
W badanym okresie nastąpiło również znaczne ożywienie na rynku bankowym. Banki w Polsce osiągnęły w 2006 roku wynik finansowy netto w kwocie 10,7 mld zł, tj.: o 17,4% wyższy niż w roku poprzednim. Natomiast w okresie trzech kwartałów roku 2007 wielkość ta w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego wzrosła o 25% (10,5 mld zł). W bankach komercyjnych odnotowano wzrost o 24,5%, a w bankach spółdzielczych – o 36,0%. Straty poniosło 13 banków komercyjnych i 1 spółdzielczy. 42,0% dochodów banków stanowiły przychody z tytułu operacji finansowych i wymiany walut, odsetki stanowiły 35,8% dochodów, prowizje – 11,7%.
Z punktu widzenia formy własności, przez kapitał polski kontrolowanych było 11 banków komercyjnych, z czego 4 przez Skarb Państwa: BGK – bank państwowy, PKO BP S.A. – spółka bezpośrednio kontrolowana przez SP, Bank Pocztowy S.A. i BOŚ S.A. – spółki kontrolowane w sposób pośredni. Liczba banków ogółem wyniosła 646, z czego 64 to banki komercyjne, 582 spółdzielcze. Wśród banków komercyjnych 53 to banki z przeważającym udziałem kapitału zagranicznego, w tym 32 ze 100%. udziałem tego kapitału. Nie zmieniła się liczba banków samochodowych (8), hipotecznych (4), zrzeszających (3). Zwiększyła się liczba banków notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych (14).
W ostatnim kwartale 2007 roku dynamika kredytów dla przedsiębiorstw utrzymywała się powyżej 25%. Tempo wzrostu kredytów na finansowanie działalności bieżącej było nadal wyższe niż kredytów na inwestycje. Zwiększało się także zadłużenie zagraniczne przedsiębiorstw. Wzrastał popyt na kredyty długoterminowe (przede wszystkim w segmencie dużych przedsiębiorstw), przy jedynie niewielkim wzroście popytu na kredyty krótkoterminowe. Związane jest to z podejmowaniem przez przedsiębiorstwa działalności inwestycyjnej. Rosła również ilość i wartość kredytów udzielanych gospodarstwom domowym, na co złożył się bardzo dynamiczny przyrost liczby udzielonych kredytów mieszkaniowych oraz szybki wzrost kwoty udzielonych kredytów konsumpcyjnych przy stałej poprawie sytuacji dochodowej gospodarstw domowych. Od czerwca 2007 roku obserwowany jest spadek udziału kredytów złotowych w miesięcznych przyrostach zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu kredytów mieszkaniowych, na co mogło mieć wpływ umocnienie waluty krajowej wobec franka szwajcarskiego obserwowanego w ubiegłym roku. Nadal jednak roczny przyrost kredytów denominowanych w walucie krajowej jest znacznie wyższy niż kredytów w walucie obcej. Na koniec 2007 roku nieznacznie spadł udział kredytów mieszkaniowych na skutek zaostrzenia przez banki polityki kredytowej wobec gospodarstw domowych.

W okresie trzech kwartałów 2007 roku banki udzieliły kredytów i pożyczek na kwotę 421,8 mld zł, w tym:

• przedsiębiorstwom – 167,1 mld zł (dynamika 124,9%),
• gospodarstwom domowym – 238,6 mld zł (dynamika 140,1%),
• instytucjom niekomercyjnym działającym na rzecz gospodarstw domowych – 1,3 mld zł (dynamika 148,1%),
• instytucjom rządowym i samorządowym – 14,8 mld zł (dynamika 81,5%).

Dominowały banki giełdowe (odpowiednio 115,9 mld zł, 142,8 mld zł, 0,7 mld zł i 9,61 mld zł). Wzrost wartości kredytów dla przedsiębiorstw mógł być przyczyną złagodzenia przez banki kryteriów przyznawania tych kredytów w III kwartale 2007 r.

Wysokiej dynamice przyrostu kredytów dla przedsiębiorstw towarzyszyła obniżająca się dynamika przyrostu depozytów bankowych. Może to świadczyć o zwiększeniu wykorzystania środków własnych przedsiębiorstw na finansowanie bieżącej działalności oraz inwestycji. Wzrosła natomiast dynamika depozytów gospodarstw domowych, zwłaszcza w ostatnich miesiącach 2007 roku. Wzrost depozytów bankowych wiązał się z ostrożniejszym angażowaniem środków w fundusze inwestycyjne, wynikającym ze spadku indeksów na warszawskiej GPW oraz ze wzrostu oprocentowania tych depozytów.

W Szczecinie w dniu 31.12.2007 roku, oprócz Oddziału Okręgowego NBP, działalność prowadziło 25 banków komercyjnych i 2 banki spółdzielcze, za pośrednictwem 108 oddziałów, 16 filii i 16 punktów obsługi:

• Bank PEKAO S.A.,
• PKO Bank Polski S.A.,
• Citibank Bank Handlowy w Warszawie S.A.,
• Bank Millenium S.A.,
• Bank Gospodarki Żywnościowej S.A.,
• Bank Ochrony Środowiska S.A.,
• Bank BPH S.A.,
• Kredyt Bank S.A.,
• Invest – Bank S.A.,
• BRE Bank S.A.,
• ING Bank Śląski S.A.,
• Bank Zachodni WBK S.A.,
• Lukas Bank S.A.,
• Fortis Bank Polska S.A.,
• Raiffeisen Bank Polska S.A.,
• Nordea Bank Polska S.A.,
• Bank Pocztowy S.A.,
• Deutsche Bank PBC S.A.,
• GE Money Bank S.A.,
• Bank Gospodarstwa Krajowego B.P.,
• Euro Bank S.A.,
• Dominet Bank S.A.,
• Getin Bank S.A.,
• Santander Consumer PTF Bank S.A.,
• Polbank EFG,
• Bank Spółdzielczy,
• Bank Spółdzielczy Rzemiosła.

W latach 2006–2007 w Szczecinie obserwowany był znaczny rozwój rynku bankowego. Pomimo centralizacji banków i przeniesienia większości oddziałów regionalnych ze Szczecina do innych większych miast, banki komercyjne otwierały nowe, mniejsze placówki nastawione na obsługę klientów zarówno detalicznych, jak i komercyjnych. Odnotowano przy tym szereg zmian organizacyjno-prawnych na szczecińskim rynku bankowym:

• pod koniec 2006 roku rozpoczął działalność (w dwóch placówkach) Polbank EGF, który oferuje pełen zestaw produktów bankowych; w 2007 roku bank uruchomił 3 nowe placówki,
• nowe placówki uruchomiły: Bank Ochrony Środowiska (oddział operacyjny), Bank Millenium (Centrum Finansowe), Raiffeisen Bank Polska S.A. (biuro kredytowe), Lukas Bank S.A. (nowa placówka), Citifinancial (Punkt Obsługi Klienta), Euro Bank (Punkt Obsługi Klienta), Getin Bank S.A. (oddział), Nordea Bank Polska S.A. (2 Punkty Obsługi Bankowej), Kredyt Bank S.A. (filia), ING Bank Śląski S.A. (2 oddziały), BRE Bank S.A. (oddział), Bank Zachodni WBK S.A. (oddział), Fortis Bank S.A. (oddział), GE Money Bank S.A. (2 Punkty Obsługi Bankowej), Dominet Bank S.A. (oddział),
• w listopadzie sąd zarejestrował podział Banku BPH S.A., w efekcie którego większa część działalności została włączona do Banku Pekao S.A. (powstały dwa dodatkowe oddziały),
• Bank Gospodarki Żywnościowej S.A. zlikwidował jeden Oddział,
• Bank Spółdzielczy Rzemiosła wraz z końcem 2007 roku zakończył działalność; z dniem 01.01.2008 r. został przejęty przez Gospodarczy Bank Spółdzielczy w Barlinku.

Z przeprowadzonej przez Oddział Okręgowy NBP w Szczecinie analizy funkcjonowania rynku finansowego w województwie zachodniopomorskim w oparciu o informacje ok. 50% banków działających na jego terenie, wynika, że na koniec 2007 roku stan należności ogółem (bez odsetek) w stosunku do stanu sprzed roku wzrósł o 17,6%. Sprzyjał temu przede wszystkim spadek stóp procentowych. Większym zainteresowaniem cieszyły się kredyty złotowe (2007 r. – 76,6%, 2006 r. – 74,5%), zwłaszcza długoterminowe powyżej 5 lat (podobnie kredyty walutowe). W znacznym stopniu (97,1%) wzrosły należności na okres powyżej 20 lat. Są to głównie kredyty mieszkaniowe gospodarstw domowych. Zadłużenie instytucji rządowych i samorządowych utrzymuje się na zbliżonym poziomie (spadek o 1,2%). Dominują tu kredyty zaciągane w walucie krajowej (92,9%). 99,98% kredytów w tej grupie stanowią zobowiązania instytucji samorządowych.

Z kolei stan depozytów i innych zobowiązań wzrósł o 7,2%, z czego 28,4% to depozyty przedsiębiorstw (4,2% – przedsiębiorstwa i spółki państwowe, 24,2% – przedsiębiorstwa i spółki prywatne oraz spółdzielnie). Wzrost gospodarczy przekładający się na poprawę wyników firm przyczynił się do wzrostu środków deponowanych przez nie na rachunkach bankowych. Większy był przyrost depozytów złotowych – 58,4%, niż dewizowych – 23,1%, które w ogólnej wielkości stanowiły jedynie 11,5%. Instytucje rządowe i samorządowe oszczędzały głównie w złotych (98,8%), a ich wzrost w stosunku do 2006 r. wyniósł 28,1%.
Ogólna wartość depozytów gospodarstw domowych w 2007 roku zmniejszyła się o 9,4% w stosunku do roku 2006. Spadek nastąpił zarówno w walucie krajowej (o 8,3%) jak i zagranicznej (o 14,6%). Najwięcej jest depozytów bieżących w złotych – 28,2% i depozytów dewizowych do 3 miesięcy – 11,3%. Z przedstawionych danych wynika, że sytuacja w województwie zachodniopomorskim znacznie odbiega od tendencji ogólnokrajowych.

W Szczecinie brakuje siedzib instytucji finansowych, które byłyby związane z lokalną gospodarką. Oddziały regionalne przenoszone są do innych miast. Osłabia to pozycję Szczecina w stosunku do innych regionów. Polityka rozwojowa funkcjonujących na rynku szczecińskim oddziałów i filii banków oraz instytucji bankowych, podobnie jak ich polityka kredytowa, są uzależnione od polityki i decyzji ich central, nie znających lokalnej specyfiki oraz potrzeb rozwojowych i w związku z tym nie zainteresowanych bezpośrednio rozwojem lokalnej gospodarki. Brakuje również lokalnych firm w zakresie obsługi ubezpieczeniowej i leasingowej.

Trwająca od 2003 roku w Polsce dobra koniunktura dla domów i biur maklerskich (36 domów, 5 biur i 14 banków powierniczych) utrzymywała się w I półroczu 2007 roku, co było wynikiem wyraźnej hossy na giełdzie. Wartość należących do klientów instrumentów finansowych dopuszczonych do obrotu (bez papierów dłużnych wyemitowanych przez Skarb Państwa) na koniec czerwca 2007 roku wynosiła 541,6 mld zł, z czego 13,6% należało do osób fizycznych. Instrumenty klientów wzrosły o 133,8% w skali roku. Dominującą pozycją pozostały akcje notowane (96,2% – lekki spadek).
Przychody z całokształtu działalności na koniec I półrocza 2007 roku w biurach i domach maklerskich w Polsce wyniosły 2 006,4 mln zł (dynamika – 179,2%), w tym z działalności maklerskiej – 1 280,4 mln zł (dynamika – 155,0%), a wskaźnik rentowności obrotu brutto w tych podmiotach wyniósł 60,2%. W II półroczu 2007 roku (od sierpnia 2007 r.) nastąpiło odwrócenie dotychczasowych korzystnych tendencji, spowodowane spadkami na GPW w Warszawie.

W Szczecinie działa Oddział Domu Maklerskiego BOŚ S.A. i 7 Punktów Obsługi Klientów Bankowych Domów i Biur Maklerskich należących do: Pekao S.A., PKO BP S.A., BPH S.A., BRE Banku S.A., Millenium S.A., Kredyt Banku S.A., BGŻ S.A.

Na koniec I półrocza 2007 roku działało w Polsce 298 funduszy inwestycyjnych (wzrost o 78 w stosunku do analogicznego okresu roku ubiegłego), w tym 154 otwartych, 78 specjalistycznych otwartych, 66 zamkniętych. Wartość aktywów towarzystw i funduszy inwestycyjnych wzrosła o 22,6% (VI 2007 : VI 2006.) osiągając poziom 2 392,4 mln zł. Wynik finansowy netto w wysokości 475,9 mln zł wzrósł prawie dwukrotnie w porównanie z analogicznym okresem roku poprzedniego. Główną pozycją lokat funduszy były akcje (56,4%) i dłużne papiery wartościowe (34,7%). Aktywa ogółem narodowych funduszy inwestycyjnych wykazały na koniec 2006 roku spadek – o 3,8%.

Rozwinął się rynek usług pośredników finansowych, którzy w I półroczu 2007 roku udzielili o 17,5% więcej kredytów hipotecznych niż w analogicznym okresie roku ubiegłego. Najwięcej udzielono kredytów ratalnych – 45,7% i pożyczek gotówkowych – 41,1 %. Wartość udzielonych kredytów i pożyczek wzrosła o 48,0%. Przeciętna wartość udzielonego kredytu hipotecznego wyniosła 253,0 tys. zł (przed rokiem 199,1), samochodowego – 26,6 tys., zł (24,5 tys. zł), pożyczki gotówkowej – 2,5 tys. zł (2,2 tys. zł), a kredytu ratalnego – 1,8 tys. zł (1,6 tys. zł). Na rynku szczecińskim działają Ekspander i Fiolet.

6.9.2. SEKTOR UBEZPIECZEŃ

Na koniec 2006 roku zezwolenie Ministra Finansów lub Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce posiadało 67 ubezpieczycieli, w tym 32 w dziale ubezpieczeń na życie oraz 35 w dziale ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych. Natomiast na koniec trzeciego kwartału 2007 roku działalność ubezpieczeniową prowadziło 33 ubezpieczycieli w dziale I i 36 w dziale II.

Wyniki finansowe sektora ubezpieczeniowego w okresie trzech kwartałów 2007 roku były niższe niż w analogicznym okresie roku ubiegłego (wyniki finansowe brutto zmniejszyły się o 8,4%, wyniki netto o 11,0%). Powodem była wyższa dynamika wzrostu kosztów (o 21,3%) nad przychodami (15,7%). Koszty działalności ubezpieczeniowej wzrosły o 18,9%, a koszty akwizycji o 24,9%. Wyniki finansowe brutto wykazały odmienne tendencje w zakładach ubezpieczeń na życie (wzrost o 37,8%) i w zakładach ubezpieczeń majątkowych (spadek o 39,9% w skali roku). Wskaźnik rentowności obrotu netto ogółem wyniósł 12,4% (16,1% rok wcześniej), w tym: w ubezpieczeniach na życie – 11,4% (2006 – 10,6%), w ubezpieczeniach majątkowych – 14,3% (2006 r. – 24,2%). Składka przypisana brutto wyniosła 32,1 mld zł i wzrosła w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego o 17,1%, w tym w zakresie ubezpieczeń na życie (dział I) o 22,5% i o 10,3% składka zakładów prowadzących ubezpieczenia majątkowe (dział II). 58,3% stanowią składki w dziale I, a 41,7% w dziale II.
Pogorszenie wyników nastąpiło mimo, iż odszkodowania rosły wolniej niż składki (głównie dzięki ich indeksacji oraz wzrostowi liczby polis). Duży wpływ na te wyniki miało znaczne obniżenie przychodów z lokat (spadek o 42,7%) a także przychodów z udziałów i akcji oraz przychodów z pożyczek i dłużnych papierów wartościowych. Na ogólne obniżenie wyników wpłynął spadek wyniku u ubezpieczycieli majątkowych (o 23,6%).

Największy udział w wartości składki przypisanej zarówno brutto jak i netto w dziale I nadal ma PZU Życie S.A. – 36,0%. Duży udział mają także: Commercial Union Życie S.A. – 11,6%, Aegon S.A. – 8,7%, Amplico Life S.A. – 7,6%, Allianz Życie Polska S.A. – 6,8% i ING Nationale Nederlanden S.A. – 6,3%. Najwyższą zaś dynamikę wielkości składki przypisanej w 2006 roku wykazał Royal Polska S.A. – 453,8%, Aspecta Życie SA – 432,3% i Allianz Życie Polska SA – 323,4%.
W dziale II udział PZU S.A. jest jeszcze większy – 46,6%. Spore znaczenie mają też: WARTA S.A. – 10,6%, Ergo Hestia S.A. – 7,0% i Allianz Polska SA – 6,8%. Najwyższym wzrostem składki w dziale II wyróżniały się: Bezpieczny Dom T.U.W. – 319,5%, Pocztowe T.U.W. – 266,8% i Winterthur S.A. – 196,6%.

Wartość wypłaconych odszkodowań i świadczeń ogółem wyniosła 14,5 mld zł i wzrosła o 15,7 %, w tym w dziale I o 23,3%, a w dziale II o 8,1%. Tu również największy udział ma PZU zarówno w dziale I jak i II (odpowiednio: 50,5% i 52,0% ogólnej wielkości świadczeń). Udział pozostałych towarzystw ubezpieczeniowych jest niewielki.

Wynik finansowy firm ubezpieczeniowych w 2006 roku był dodatni i osiągnął dynamikę:

Największa dynamika w dziale I wystąpiła w: Winterthur Życie S.A. – 314,2 %, Skandia Życie S.A. – 308,4% i Ergo Hestia STUnŻ S.A. – 151,3%. Ujemny wynik finansowy netto wystąpił w 13 spośród 31 towarzystw biorących udział w badaniu. Natomiast w dziale II wyróżnia się Uniqa S.A. – dynamika 667,9%, Euler Hermes S.A. – 351,4% i TUW T.U.W. – 291,5%. 13 spośród 34 towarzystw miało ujemny wynik finansowy. Najwyższy wynik osiągnęło PZU Życie S.A. – 67,4% wielkości ogólnej w dziale I i 87,0% w dziale drugim.

Struktura ubezpieczeń w Polsce w okresie ostatnich dziesięciu lat uległa dość znacznym zmianom. W dziale I systematycznie spada udział w ogólnej puli ubezpieczeń na życie (63,0% w 1997 roku; 38,4% w 2006 roku), rośnie zaś zainteresowanie ubezpieczeniami na życie związanymi z funduszem inwestycyjnym (1997 r. – 20,0%; 2006 r. – 46,0%). W ciągu jednego roku (2006) ich wartość wzrosła o 72,7%. Zmniejszyło się nieznacznie zainteresowanie ubezpieczeniami wypadkowymi związanymi z ubezpieczeniami na życie, posagowymi i rentowymi (1997 r. – 16,0%; 2006 r. – 14,4%). Udział pozostałych grup ubezpieczeń nie zmienił się. W dziale II nie odnotowano drastycznych zmian w strukturze poszczególnych grup ubezpieczeń. Na uwagę zasługuje jedynie spadek udziału ubezpieczenia auto casco: z 33,0% w 1997 roku do 25,7% w roku 2006.

Jedynym szczecińskim towarzystwem ubezpieczeniowym jest TU Filar S.A. należące do Grupy Ubezpieczeniowej Uniqa. TU Filar S.A. jest liderem na polskim rynku w zakresie ubezpieczenia majątku spółdzielni mieszkaniowych. Obecnie obejmuje ochroną 60% całego majątku spółdzielczego w Polsce. Obsługuje również firmy reprezentujące całą infrastrukturę związaną z mieszkalnictwem – firmy budowlane, małe i średnie przedsiębiorstwa produkcyjne, firmy usługowe i handlowe. Udziałowcami TU Filar S.A. są: Uniqa Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. (96,21%), pozostali udziałowcy (3,79%). Inwestorem strategicznym jest Uniqa Austria.

Działalnością z zakresu ubezpieczeń społecznych zajmuje się głównie Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Nowy system emerytalny obowiązujący w Polsce od początku 1999 roku założył możliwość zróżnicowania sposobu naliczania emerytury w zależności od wieku ubezpieczonego. Docelowo, przyszli emeryci będą otrzymywać emeryturę z co najmniej dwóch źródeł, tzn. ze zreformowanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (I filar) i otwartych funduszy emerytalnych (II filar). Ustawodawca przewidział również możliwość powołania Pracowniczych Programów Emerytalnych (III filar), które mają charakter dobrowolny i uzupełniający w stosunku do powszechnego systemu emerytalnego. Można również, za pośrednictwem Indywidualnych Kont Emerytalnych, oszczędzać na emeryturę w celu uzupełnienia w przyszłości dochodów z systemu powszechnego. Od 1999 roku ZUS przekazał do OFE łącznie101,3 mld zł, z czego na rok 2007 przypadło 17,7 mld zł.
Obecnie z usług ZUS korzysta około 20 mln klientów (liczba ubezpieczonych wzrosła z 12 851,0 tys. osób w 2001 roku do 13 354,1 osób w roku 2006). Środki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, których dysponentem jest ZUS, stanowią około 50% zasobów pieniężnych państwa. Wpływy ze składek i należności pochodnych, które stanowią 67,3% dochodów ZUS wzrosły w 2006 roku o 4,0% w stosunku do roku poprzedniego i wyniosły 81 328,5 mln zł (w okresie 3 kwartałów 2007 r. – 67 350,4 mln zł). Wydatki FUS w 2006 roku wyniosły 119 233,0 mln zł (w okresie 3 kwartałów 2007 roku – 90 587,5 mln zł), z czego 115 908,5 (3 kw. 2007 r. – 88 049,7 mln zł) było przeznaczone na świadczenia pieniężne. Zakład nie może samodzielnie ustalać wysokości składek lub świadczeń, gdyż zgodnie z Konstytucją pozostaje to w kompetencji parlamentu.
Na Funduszu Ubezpieczeń Społecznych gromadzone są środki z przeznaczeniem na wypłatę świadczeń społecznych (emerytury, renty, zasiłki, pozostałe świadczenia). Źródłem pokrycia tych wydatków są wpływy ze składek i należności pochodnych (70,3%) i dotacje. Świadczenia pieniężne stanowią 97,2% wydatków ZUS, a 91,5% wydatków na świadczenia pieniężne z FUS to emerytury i renty.
Przeciętna miesięczna liczba emerytów i rencistów w 2006 roku to 7 217 tys. osób, a w okresie trzech kwartałów 2007 r. – 7 294 tys. osób. W tej grupie emeryci stanowią 62,2% (2006 r. – 60,8%), osoby pobierający renty z tytułu niezdolności do pracy – 20,3% (2006 r. – 21,6%) a osoby pobierające renty rodzinne – 17,5% (2006 r. – 17,6%).

ZUS działa w oparciu o 42 jednostki terenowe, z których jedna znajduje się w Szczecinie i obejmuje swym zasięgiem 55% powierzchni województwa zachodniopomorskiego. Pod względem realizowanych zadań, jednostka szczecińska zalicza się do grupy 8 największych w Polsce. Wydatki oddziału szczecińskiego na emerytury i renty stanowią 4,3% wydatków ZUS w skali krajowej.

Istotą działalności otwartych funduszy emerytalnych jest gromadzenie i inwestowanie środków pieniężnych swoich członków. Politykę inwestycyjną OFE ograniczają limity określające rodzaj, ilość i minimalną akceptowaną zyskowność dopuszczalnych instrumentów finansowych. Rynek OFE nadzorowany jest przez KNUiFE, której głównym zadaniem w tym obszarze jest ochrona interesów funduszy emerytalnych. W otwartych funduszach emerytalnych na przyszłe emerytury odkłada ponad 13 mln Polaków. Najwięcej klientów zaufało Commercial Union – 2 723 tys. osób i ING Nationale Nederlanden – 2 684 tys. osób (po ok. 21%) oraz PZU Złota Jesień – 1 956 (15%). OFE zarządzają majątkiem wartości ponad 150 mld zł. 2007 rok nie był udany dla 15 działających w Polsce Otwartych Funduszy Emerytalnych. Zmagały się one z zawieruchą na warszawskim parkiecie. Wartość jednostki wzrosła kilkakrotnie razy mniej niż w roku 2005 czy 2006 (rekordowa stopa zwrotu – 17%) a w końcu roku indeksy traciły po kilkanaście procent (stopa zwrotu na koniec 2007 roku to średnio 5,5%), wpływając na obniżenie oczekiwanych przyszłych emerytur. Konsekwencji spadków na giełdzie nie poniosły jednak same OFE, które w 2007 roku zarobiły o 64 mln zł więcej niż rok wcześniej. Większość funduszy pobiera maksymalną dopuszczalną stawkę prowizji (ok. 1 mld zł w 2007 r.). Największe spadki zanotowano w OFE Polsat: z 22,61% w 2006 r. do 1,66% w roku 2006. W rankingu OFE Gazety Wyborczej najlepiej na koniec 2007 roku wypadł Commercial Union. Dobrze wypadli też: AIG, Allianz i Skarbiec-Emerytura.
Rok 2007 był najgorszy w historii III filara ubezpieczeń emerytalnych. W 2007 roku otwarto 121 tys. nowych kont, to aż cztery razy mniej niż w rok wcześniej (na koniec 2007 było 915 tys. kont IKE i 312 tys. kont PPE). Na Indywidualnych Kontach Emerytalnych odłożono dotychczas 1,86 mld zł, a w Pracowniczych Programach Emerytalnych – 3,8 mld zł. Dla porównania na lokatach bankowych Polacy trzymają ponad 200 mld zł. Najwięcej kont emerytalnych prowadzą firmy ubezpieczeniowe – 73 % (konta klientów prowadzą też banki, biura maklerskie). Małe zainteresowanie III filarem wynika z braku potrzeby oszczędzania na przyszłą emeryturę (ofertą IKE zainteresowanych jest 37 % pracujących Polaków). Nie sprawdziły się również dotychczas proponowane oferty. W większości przypadków nie przyniosły oczekiwanych zysków przyszłym emerytom.
 

Źródła informacji

1. Atrakcyjność inwestycyjna województwa zachodniopomorskiego dla inwestorów zagranicznych w 2007 roku. Raport Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową,
2. Bank danych regionalnych - www.stat.gov.pl, GUS,
3. Bilansowe wyniki finansowe banków w 2006 roku, GUS,
4. Biuletyn Statystyczny Nr 1/2008, Warszawa, GUS,
5. Biuletyn Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego. II kwartał 2007, Urząd Statystyczny w Szczecinie, wrzesień 2007,
6. Biuletyn Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego. III kwartał 2007, Urząd Statystyczny w Szczecinie, grudzień 2007,
7. Biuletyn Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego. IV kwartał 2007, Urząd Statystyczny w Szczecinie, luty 2008,
8. Działalność biur maklerskich oraz banków powierniczych w I półroczu 2007 roku, GUS, Warszawa, październik 2007,
9. Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w I półroczu 2007 roku, GUS, Warszawa, październik 2007,
10. Gazeta Prawna z 22.01.2008 r.,
11. Gospodarka Szczecina 2007. Diagnoza i perspektywy rozwoju w ujęciu krótko- i średniookresowym. Raport Grupy G-14. Praca zbiorowa pod kierunkiem prof. Stanisława Flejterskiego na zlecenie Gminy Miasto Szczecin, Szczecin, grudzień 2007,
12. Informacja o przekazywaniu składek do OFE – www.zus.pl,
13. Informacja o sytuacji społeczno – gospodarczej województw Nr 3/2007, Warszawa, grudzień 2007, GUS,
14. Informacja o świadczeniach pieniężnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz o niektórych świadczeniach z zabezpieczenia społecznego, III kwartał / okres I – IX 2007 rok, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki, Warszawa 2007,
15. Informacja wstępna nr 12, grudzień 2007, NBP,
16. Informacje NBP Oddział Okręgowy w Szczecinie,
17. Informacje statystyczne Urzędu Statystycznego w Szczecinie,
18. Miasta wojewódzkie – podstawowe dane statystyczne, Nr 13, Warszawa sierpień 2007, GUS,
19. Miasta wojewódzkie – podstawowe dane statystyczne, Nr 14, Warszawa listopad 2007, GUS,
20. Ocena sytuacji społeczno-ekonomicznej Miasta Szczecina, Stowarzyszenie Rozwoju Gospodarczego Gmin, Szczecin, 2007,
21. Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON w województwie zachodniopomorski. Stan na koniec 2007 r., Urząd Statystyczny w Szczecinie,
22. Przedsiębiorczość w Polsce 2007, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa, lipiec 2007,
23. Ranking funduszy emerytalnych, Gazeta z dnia 19.12.2007 r.,
24. Raport o inflacji. Luty 2008, Narodowy Bank Polski, Warszawa, Luty 2008,
25. Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2007 – GUS,
26. Roczny raport o funkcjonowaniu polskiego rynku ubezpieczeniowego „UBEZPIECZENIA 2006”, Polska Izba Ubezpieczeń,
27. Rzeczpospolita z dnia 12 czerwca 2008 r., dodatek „Ranking firm TSL”,
28. Rzeczpospolita z dnia 13.11.2007,
29. Rzeczpospolita z dnia 29.04.2008, dodatek „Lista 500”,
30. Rzeczpospolita z dnia 31.10.2007, dodatek „Polskie Przedsiębiorstwa Lista 2000”,
31. Sytuacja na rynku kredytowym. Wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych, IV kwartał 2007 r. Departament Systemu Finansowego NBP, Warszawa, październik 2007 r.,
32. Ważniejsze informacje z zakresu ubezpieczeń społecznych (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych 2006 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki, Warszawa, lipiec 2007 r.,
33. www.euroafrica.com.pl,
34. www.filar.pl,
35. www.icba.sisco.pl – portal KZBS,
36. www.money.pl,
37. www.nbp.pl,
38. www.polsteam.com.pl,
39. www.port.szczecin.pl,
40. www.ssn.pl,
41. www.stpomerania.pl,
42. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2007 r. Wyniki wstępne, GUS,
43. Wyniki finansowe narodowych funduszy inwestycyjnych w 2006 r., GUS. Warszawa, czerwiec 2007 r.,
44. Wyniki finansowe towarzystw i funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2007 roku,
45. Wyniki finansowe ubezpieczycieli w okresie trzech kwartałów 2007 roku, GUS, Warszawa, grudzień 2007 r.,
46. Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w 2007 r., Warszawa 2008, GUS.