4. Struktura funkcjonalno-przestrzenna

4.1. Grunty miejskie

4.1.1. STRUKTURA UŻYTKOWANIA GRUNTÓW

Struktura użytkowania gruntów w latach 2006–2007 charakteryzuje się dużą trwałością w stosunku do lat ubiegłych. Wyraźnie dominujący jest udział kompleksów przyrodniczych (zieleni, lasów, parków, ogródków działkowych, wód stojących, płynących i rowów), które odgrywają znaczącą rolę w obrazie miasta, wzbogacając jego walory krajobrazowe. Atrakcyjność krajobrazu podnosi urozmaicona i bogata rzeźba terenu.
Na uwagę zasługują także ciekawe rozwiązania kompozycyjne ulic, placów wraz z zabudową Śródmieścia i osiedli willowych, które można zaliczyć do najcenniejszych elementów historycznie ukształtowanego wizerunku Szczecina.

Przebieg granic miasta był niezmienny do końca 2007 roku. Powierzchnia miasta Szczecina nie uległa zmianie i wynosiła 300 830 tys. m². Poza granicami administracyjnymi miasta do Gminy Miasto Szczecin należały również grunty w Mrzeżynie (gmina Trzebiatów) o powierzchni 12 990 m². Z dniem 1 stycznia 2008 roku, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2007 roku w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta, z obszaru powiatu Szczecin wyłączony został obszar osiedla rzemieślniczego, położonego na Osiedlu Skolwin przy ul. Ofiar Stutthofu i włączony do obszaru gminy Police. Tym samym ogólna powierzchnia miasta Szczecin zmniejszyła się o 24,91 ha.

Szczecin należy do miast, o bogatej i urozmaiconej sieci wodnej oraz znacznej powierzchni gruntów pod wodami, które stanowią 23,9% powierzchni miasta. Głównym elementem sieci hydrograficznej w granicach miasta jest rzeka Odra kształtująca stosunki wodne na całym obszarze. Mniejszą powierzchnię posiadają zlewnie rzeki Płoni i Jeziora Dąbie. Z ekologicznego i społecznego punktu widzenia wszystkie cieki wodne, kanały i zbiorniki znajdujące się w granicach miasta lub z nim sąsiadujące mają ogromne znaczenie dla utrzymania zarówno jakości życia w mieście, jak i jego wizerunku, tworzą bowiem sieć korytarzy ekologicznych stwarzając w ten sposób dogodne warunki pozwalające na zachowanie bioróżnorodności siedlisk i bytowanie, występujących w mieście, unikatowych gatunków fauny. Wody powierzchniowe, dzięki ogromnemu potencjałowi rozwoju sportów i rekreacji, należy zaliczyć do zasobów podlegających szczególnej ochronie.

Użytki rolne na terenie Szczecina zajmują ok. 22,7%. Tworzą je między innymi trzy większe kompleksy: Sadlińskie Łąki nad Jeziorem Dąbie (ok. 580 ha), Rejon Skolwina (grunty orne o powierzchni ok. 160 ha) i Rejon Wielgowa (użytki zielone i grunty orne o powierzchni ok. 200 ha). Rozwój miasta i jego zabudowy, głównie mieszkaniowej, prowadzi do ograniczania działalności rolniczej, co powoduje, że większość gruntów rolnych w rejonach rozwojowych od dawna posiada zgodę na zmianę przeznaczenia na cele nierolnicze. Proces eliminacji produkcji rolnej na terenie miasta traktowany jest jako naturalna konsekwencja nakładania się, z jednej strony postępującego w obszarach zurbanizowanych zanieczyszczenia gleb, z drugiej zaś strony, odchodzenia od produkcji rolnej przez samych zainteresowanych.

Lasy w granicach miasta Szczecina położone są głównie w północnej, południowej i południowo-wschodniej części miasta. Lasy Państwowe zajmują powierzchnię 2716,03 ha, i wchodzą w skład trzech nadleśnictw: Nadleśnictwo Trzebież, Nadleśnictwo Kliniska, Nadleśnictwo Gryfino. Lasy Miejskie zajmują ogólną powierzchnię 2764,17 ha. Są one częścią trzech puszcz położonych w dolnym biegu Odry: Puszczy Wkrzańskiej, Puszczy Bukowej i Puszczy Goleniowskiej.

4.1.2. STRUKTURA WŁASNOŚCI GRUNTÓW MIEJSKICH

Łączna powierzchnia gruntów komunalnych w granicach miasta Szczecina wynosiła:

• w 2006 r. 142 491 539 m²,
• w 2007 r. 141 001 239 m².

W 2006 roku nastąpił wzrost powierzchni gruntów komunalnych w stosunku do roku ubiegłego o 561 044 m², co oznacza przyrost udziału zasobu komunalnego w ogólnej powierzchni Szczecina do poziomu 47,37%. Na zmianę zasobu gruntów stanowiących własność Gminy Miasto Szczecin wpłynęły:

• przyrost powierzchni gruntów z uwagi na:
  • komunalizację mienia z mocy prawa 3 384 185 m²
  • komunalizacje na wniosek 134 738 m²
  • kupno, przeniesienie własności (akty notarialne) 46 470 m²
• spadek powierzchni gruntów spowodowany:
  • przekształceniem prawa wieczystego użytkowania w prawo własności 1 857 811 m²
  • sprzedaż, przeniesienie prawa własności (akty notarialne) 1 146 538 m²

W okresie 30.06.2005 – 30.06.2007 w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego XII w Szczecinie uregulowano status prawny stanowiących obecnie własność Gminy Miasto Szczecin 244 nieruchomości, złożono 149 wniosków i założono 235 ksiąg wieczystych.

Natomiast w 2007 r. powierzchnia gruntów komunalnych zmniejszyła się o 490 314 m². Nastąpił również spadek udziału zasobu komunalnego do poziomu 47,20 % ogólnej powierzchni miasta. Na zmianę tę wpływ miały:

• przyrost powierzchni gruntów z uwagi na:
  • komunalizację mienia z mocy prawa 804 893 m²
  • kupno, przeniesienie własności (akty notarialne) 108 856 m²
• spadek powierzchni gruntów spowodowany:
  • przekształceniem prawa wieczystego użytkowania w prawo własności 198 141 m²
  • sprzedaż, przeniesienie prawa własności (akty notarialne) 1 205 922 m²

W okresie 30.06.2005 – 30.06.2007 w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego XII w Szczecinie uregulowano status prawny stanowiących obecnie własność Gminy Miasto Szczecin 129 nieruchomości, złożono 139 wniosków i założono 276 ksiąg wieczystych.

Na koniec pierwszej połowy 2007 r. największe powierzchnie gruntów komunalnych występowały w rejonie Nad Odrą (35%), a najmniejsza w rejonie Śródmieście (14%).

W analizowanych latach nie nastąpiły istotne zmiany w sposobie użytkowania gruntów komunalnych. Zmniejszył się jedynie udział gruntów oddanych w zarząd i w użytkowaniu wieczystym. Nastąpiło to na skutek licznych przypadków przekształcenia na własność gruntów będących dotychczas w wieczystym użytkowaniu, ale również z powodu wyłączenia z obszaru Szczecina osiedla rzemieślniczego w Skolwinie. Wzrosła natomiast powierzchnia gruntów w dzierżawie.

Znaczącą pozycją w dochodach budżetowych Miasta stanowią wpływy z majątku, na które składają się m.in. opłaty za wieczyste użytkowanie, dochody ze sprzedaży, dzierżaw, najmu a także z tytułu przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności.

W latach 2006 Gmina Miasto Szczecin sprzedała lub oddała w użytkowanie wieczyste łącznie 309 nieruchomości o powierzchni 1 349 tys. m², a w 2007 roku 215 nieruchomości o powierzchni 960 tys. m². Znaczny spadek zarówno liczby jak i powierzchni nieruchomości nie spowodował jednak spadku dochodów Gminy z tego tytułu. Jak z tego wynika, wzrost koniunktury na rynku nieruchomości zaobserwowany został również w przypadku transakcji dotyczących gruntów komunalnych.

Najwyższe ceny na rynku komunalnych niezabudowanych nieruchomości gruntowych zanotowano w 2007 roku w dzielnicy Śródmieście – 586 zł/m² (2006 r. – 281 zł/m²), w tym szczególnie w osiedlach: Centrum – 1 500 zł/m², Stare Miasto – 840 zł/m² i Śródmieście-Zachód – 640 zł/m², w których to osiedlach cena za 1 m² gruntu w 2006 roku wynosiła 400 zł. Wysokie ceny wystąpiły również na osiedlach: Śródmieście-Północ – 490 zł/m², Turzyn – 420 zł/m², i Nowe Miasto – 400 zł/m². Tu też miał miejsce największy wzrost cen w stosunku do roku ubiegłego – 204,8%, z czego w osiedlach: Centrum – 375,0%, Drzetowo-Grabowo – 291,7 %, na Starym Mieście – 210 %.
W dzielnicy Zachód przeciętna cena 1 m² nieruchomości gruntowej wyniosła w 2007 roku 269 zł/m², podczas gdy w 2006 roku – 179 zł/m². Największym zainteresowaniem (określonym wysokością ceny) cieszyły się osiedla: Pogodno (2007 r. – 400 zł/m², 2006 r. – 300 zł/m²) , Arkońskie-Niemierzyn (cena za 1 m² w 2007 r. – 320 zł, w 2006 r. – 170 zł) i Gumieńce (2007 r. – 300 zł, 2006 r. – 200 zł). Dynamika wzrostu cen w dzielnicy wyniosła 156,8 % w stosunku do roku poprzedniego, z czego najwyższa była na Osowie – 260%.
Mniejszym zainteresowaniem cieszyły się nieruchomości niezabudowane Gminy w dzielnicy Północ. Tu przeciętna cena 1 m² ukształtowała się w roku 2007 na poziomie 224 zł, a w 2006 roku – 124 zł. Dynamika wzrostu była jednak wysoka – 199,3%. Najwyższe stawki osiągnięte zostały na osiedlu Żelechowa – 310 zł, Niebuszewo – 300 zł, Warszawo – 240 zł oraz Bukowo i Golęcino-Gocław – 200 zł (w 2006 roku odpowiednio: 145 zł, 200 zł, 160 zł, 120 zł i 130 zł/m²).
Najniższe ceny występowały w latach 2006 – 2007 roku na Prawobrzeżu (odpowiednio: 155 zł/m² i 121 zł/m²), w tym najwyższe były na osiedlu Słoneczne – 220 zł/m², Dąbie, Majowe-Kijewo i Zdroje – 170 zł/m² oraz Bukowe-Klęskowo i Podjuchy – 160 zł/m². Dynamika wzrostu cen w tej dzielnicy ukształtowała się na poziomie 148,4%, z czego najwyższa w osiedlach: Żydowce-Klucz – 200,0%, Zdroje – 188,9% i Płonia-Śmierdnica – 160,0%. Najmniejszym zainteresowaniem cieszyły się położone w tej dzielnicy działki na osiedlach: Załom-Kasztanowe – 35 zł/m² (2006 r. – 30zł/m²)i Płonia-Śmierdnica – 80 zł/m² (2006 r. – 50 zł/m²).
Najniższą cenę w 2007 roku uzyskano za nieruchomość niezabudowaną położoną na osiedlu Załom-Kasztanowe – 20 zł/m², najwyższą zaś w Centrum – 3 500 zł/m².

W 2007 roku dynamika wzrostu dochodów Miasta z tytułu przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności wyniosła 204,5%, co było skutkiem większego zainteresowania przekształceniem dotychczasowych najemców i złożenia stosownych wniosków do Gminy.

W latach 2006 – 2007 nastąpił wzrost liczby i powierzchni sprzedanych nieruchomości gminnych w stosunku do lat poprzednich. Jest to wynikiem ożywienia na rynku mieszkaniowym, zwłaszcza w budownictwie indywidualnym, zapoczątkowanym na rynku szczecińskim w 2005 roku, kiedy to liczba sprzedanych prywatnym inwestorom działek wzrosła niemal trzykrotnie. Zainteresowanie nieruchomościami pod zabudowę wielorodzinną od lat utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Zmieniły się jedynie preferencje przyszłych lokatorów i jakość warunków zamieszkania. Liczba sprzedanych działek jest wprawdzie podobna, jednak znacznie wzrosła ich powierzchnia, z jednej strony z uwagi na większy rozmach deweloperów, którzy nie boją się inwestować w większe osiedla mieszkaniowe, z drugiej zaś strony ze względu na przeznaczenie większych terenów na infrastrukturę towarzyszącą (zieleńce, parki, place zabaw, itp.).

Spada natomiast liczba nieruchomości nabywanych w wieczyste użytkowanie, zwłaszcza z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe. W 2007 roku nie wystąpiły przypadki nabycia gruntów w wieczyste użytkowanie pod zabudowę jednorodzinną. Jest to wynik polityki Miasta wobec inwestorów polegającej na sprzedaży nieruchomości pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Natomiast zmiana taka w przypadku budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego zapoczątkowana została już w 2005 roku.

Wszystkie nieruchomości stanowiące własność Gminy przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową czy też komercyjną zbywane są w drodze przetargu. Jednak w przypadkach chęci czy konieczności poprawy warunków zagospodarowania Miasto sprzedaje lub oddaje w wieczyste użytkowanie nieruchomość przylegającą do już wcześniej nabytej. Liczba takich przypadków w poszczególnych latach utrzymuje się na zbliżonym poziomie: 2004 r. – 15, 2005 r. – 17, 2006 r. – 23, 2007 r. – 16. Znacznie natomiast wzrosła liczba przypadków sprzedaży nieruchomości dotychczasowym użytkownikom wieczystym: ze 115 w 2006 r. do 220 w roku 2007.

Rośnie również systematycznie powierzchnia gruntów komunalnych dzierżawionych:

• 2004 r. – 4 521 846 m²,
• 2005 r. – 4 950 808 m²,
• 2006 r. – 5 461 115 m²,
• 2007 r. – 5 878 897 m².

Najszybciej i w największym stopniu rośnie powierzchnia gruntów przeznaczonych pod uprawy rolne, łąki i pastwiska. Stanowią one obecnie 49,5% wszystkich gminnych nieruchomości niezabudowanych będących w dzierżawie. Grunty przeznaczone pod uprawy warzywne (ogrody działkowe) stanowią 24,4% wszystkich dzierżawionych a ich powierzchnia znacznie obniżyła się w 2007 r. (o 12,6%). W pozostałych pozycjach nie odnotowano większych zmian, ich wielkość od lat pozostaje na zbliżonym poziomie, a udział w ogólnej powierzchni gruntów dzierżawionych jest niewielki.

4.2. Rozwój przestrzenny miasta

4.2.1. NAJWAŻNIEJSZE TRENDY, UWARUNKOWANIA I KIERUNKI ROZWOJU MIASTA

Historia Szczecina sięga wczesnego średniowiecza. Geograficzne, przyrodnicze, gospodarcze i obronne uwarunkowania sprawiły, że miasto szybko się rozwijało. Początkowo na Lewobrzeżu, w granicach murów obronnych, a po likwidacji twierdzy na terenach otaczających, poza dzisiejszymi terenami śródmiejskimi, powstawać zaczęły nowe dzielnice – Pogodno, Bolinko, Grabowo, Żelechowa. Motorem rozwoju Szczecina, były „od zawsze” gospodarka morska oraz silne związki miasta z bliższym i dalszym otoczeniem. W okresie do XIX wieku, Szczecin, jako lokalna aglomeracja obsługiwał pobliskie miejscowości, jak Police i Dąbie, anektując Dąbie w miarę swojego rozwoju. Od XVIII wieku coraz większe znaczenie miały związki Szczecina z Berlinem. W historii miasta duże znaczenie ma także rozwój Prawobrzeża i powstanie tam dużych osiedli mieszkaniowych. Dzięki nim potencjał demograficzny Szczecina w końcu XX wieku przekroczył 400 tysięcy mieszkańców.

Szczecin teraźniejszy to stolica obszaru metropolitalnego o potencjale około 640 tysięcy osób¹. Miasto zachowało swój wielowiekowy charakter ośrodka portowego i usługowego o ponadregionalnym znaczeniu. Przemiany gospodarcze i polityczne przełomu wieków, jak wzrost znaczenia usług w nowoczesnych gospodarkach oraz przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, osłabiły znaczenie tradycyjnego przemysłu i stały się przyczyną daleko idącej transformacji w tej sferze. Przemianom tym towarzyszy aktywizacja obszarów podmiejskich oferujących tereny pod zabudowę mieszkaniową i kilkusethektarowe parki przemysłowe.

Trend deglomeracji obserwowany we wszystkich dużych miastach jest charakterystyczny dla obecnych przemian gospodarczych i trendów demograficznych. Uznaje się jednak, że ma on charakter przejściowy, a dzięki wzmocnieniu współpracy i nowym, wspólnym przedsięwzięciom w obszarze metropolitalnym służyć będzie konsolidacji społeczno-gospodarczej i przyciągnięciu nowych mieszkańców.

O przyszłej pozycji miasta decydować będą głównie dwa czynniki: potencjał demograficzny i użyteczność przestrzeni miejskiej rozumiana jako taka relacja jej cech przyrodniczych i krajobrazowych, przestrzennych oraz funkcjonalnych, która sprawiać będzie, że Szczecin uważany będzie za miasto bardziej atrakcyjne do życia, pracy i wypoczynku od swoich krajowych konkurentów.

Po okresie rozwoju Szczecina jako ośrodka przemysłowo-portowego nastąpił, liczony od 1989 roku, okres transformacji gospodarczej trwający do dzisiaj. Ostatnie i najbliższe dziesięciolecia w rozwoju miasta to okres krystalizowania się przestrzennej wizji rozwoju miasta i obszaru metropolitalnego oraz okres budowania głównych powiązań infrastruktury technicznej i komunikacyjnej, umożliwiającej przekształcenia i otwieranie nowych terenów.

Podstawowe powiązania przestrzenne wyznacza dwubiegunowy układ ośrodków centralnych: Prawobrzeże – Lewobrzeże. W śródmiejskiej części Lewobrzeża koncentrują się usługi o znaczeniu ogólnomiejskim, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Natomiast na Prawobrzeżu powstało centrum o znaczeniu lokalnym i podmiejskim obsługujące bezpośrednie otoczenie miasta.

Gospodarczy wizerunek miasta kształtuje nadal funkcja portowa zlokalizowana na terenach Międzyodrza oraz na lewym brzegu Odry Zachodniej. Koncentracja przemysłu i składów w lewobrzeżnej części miasta występuje wzdłuż rzeki Odry (Międzyodrze, osiedla: Drzetowo, Stołczyn, Skolwin), w osiedlach: Pomorzany i Gumieńce, a w prawobrzeżnej części miasta w osiedlach: Załom, Żydowce-Klucz, Płonia-Śmierdnica-Jezierzyce, w rejonie ulic: Struga, Wiosenna, Pomorska, Kniewska.

Szczecin, w ramach oferty dla swoich mieszkańców, udostępnia również nowe tereny pod zabudowę mieszkaniową, głównie na północy (Osów, Warszewo) oraz w prawobrzeżnej części miasta w osiedlach: Wielgowo-Sławociesze, Zdunowo. Promowany jest także rozwój wewnętrzny poprzez restrukturyzację i rewitalizację historycznej zabudowy, uzupełnianie zabudowy oraz udostępnianie przestrzeni publicznych mające na celu podnoszenie jakości życia i kształtowanie tzw. „serca miasta”.

W celu poprawy użyteczności przestrzeni miejskiej oraz stworzenia warunków dla przyszłego rozwoju realizowane są obecnie, przedstawiane w innych rozdziałach raportu, przedsięwzięcia ogólnomiejskie takie jak: Obwodnica Śródmiejska, przeprawy mostowe i trasy wylotowe z miasta, Szczeciński Szybki Tramwaj, Oczyszczalnia Pomorzany i inne. Warunki dla tworzenia nowych miejsc pracy i wzmocnienia pozycji szczecińskich szkół wyższych powstaną w Parku Naukowo-Technologicznym "Pomerania" oraz dzięki udostępnieniu nowych powierzchni biurowych klasy A w centrum miasta. Utrwaleniu tradycji morskich oraz wykreowaniu nowego wizerunku Szczecina służyć będzie zagospodarowanie terenów Międzyodrza: Łasztowni, Kępy Parnickiej i Wyspy Zielonej. Krystalizuje się także wizja zagospodarowania terenów okołolotniskowych oraz nadwodnych w rejonie jeziora Małe Dąbie. Przyjęty kierunek przekształceń, z utrzymaniem dotychczasowej funkcji lotniska w Dąbiu, jest akceptowany społecznie. Dokonane w ostatnim okresie rozstrzygnięcia i zaawansowane prace planistyczne otwierają drogę do działań inwestycyjnych w tym obszarze już w roku 2009.

Metropolitalny charakter Szczecina wzmacniany będzie poprzez przygotowywaną do realizacji przeprawę przez Odrę łączącą miejscowości Police – Święta oraz poprzez rozwój parków przemysłowych w Policach, Goleniowie i Gardnie. Parki te posiadają powierzchnie umożliwiające lokowanie tzw. wielkiego przemysłu na warunkach, jakich nie może zagwarantować miasto. Dzięki rozwijaniu w Szczecinie usług o znaczeniu ponadregionalnym i obsłudze gmin ościennych oraz ofercie szkół wszystkich szczebli, a także ofercie w zakresie kultury wysokiej, sportu i rekreacji stworzone zostaną warunki dla zwiększenia potencjału demograficznego obszaru. Unikalne przygraniczne położenie czyni ze Szczecina ośrodek oddziaływujący nie tylko w granicach państwa polskiego. Jego potencjał rozwojowy wynika z powiązań z innymi ośrodkami miejskimi w tej części Europy poprzez drogę wodną Odra – Bałtyk oraz powiązania drogowe z Berlinem, Pragą, Gdańskiem, Poznaniem i Warszawą. Miasto pełni funkcję stolicy Euroregionu Pomerania i zajmuje pozycję lidera w Euroregionie.

4.2.2. CHARAKTERYSTYKA DZIELNIC MIASTA

Administracyjną strukturę miasta tworzą cztery dzielnice: Śródmieście (wraz z Międzyodrzem), Północ, Zachód i Prawobrzeże. Na ich terenie znajduje się 37 osiedli, posiadających strukturę samorządową w postaci rad osiedlowych.

Dzielnica Śródmieście i Międzyodrze
W Śródmieściu znajduje się centrum dzielnicy i całego miasta, dominuje tu intensywna zabudowa mieszkaniowo-usługowa, zlokalizowane są także główne funkcje miejskie, w szczególności: administracja publiczna. Jest to największa koncentracja miejsc pracy dla mieszkańców całego miasta. Zabudowę tworzy w głównej mierze zabudowa historyczna wpisana w XIX-wieczny układ urbanistyczny o wysokich walorach kompozycyjnych i dużej wartości kulturowej.

W obszarze Międzyodrza dominuje działalność związana z funkcjonowaniem portu i funkcje transportowe, łączące port z zapleczem lądowym, w tym tranzyt wewnątrzmiejski pomiędzy lewo- i prawobrzeżem. Ważnym elementem wspierającym funkcje portowe są współczesne układy komunikacji kolejowej, drogowej i wodnej. Jest to, po Śródmieściu, drugie ważne skupisko miejsc pracy. W krajobrazie Międzyodrza dominuje jednak przyroda, na której obrzeżach występuje intensywny krajobraz przemysłowy. W części południowej Międzyodrza dominującym elementem zagospodarowania są wymagające ochrony łąki, łęgi i lasy wraz z systemem kanałów w obrębie Wyspy Puckiej i Ostrowa Bryneckiego.
W obrębie osiedla Drzetowo-Grabowo znajdują się obiekty związane z gospodarką morską, głównie przemysłem stoczniowym, stanowiące południowe ogniwo pasma przemysłowego sięgającego aż do Polic. Natomiast w rejonie ul. Kolumba, w dawnych obiektach poprzemysłowych, koncentruje się handel hurtowy i wielkogabarytowy. Znaczącą część obszaru południowego Śródmieścia zajmują koszary i tereny wojskowe w rejonach ulic Narutowicza, Potulickiej, Sowińskiego i Kusocińskiego, częściowo przejęte przez wyższe uczelnie.

Dzielnica Północ
Dzielnicę Północ tworzą dawniej samodzielne wsie, powiązane wspólnymi ciągami komunikacyjnymi, silnie zurbanizowane w obszarze nadodrzańskim. Obecna zabudowa dzielnicy ma charakter pasmowy z terenami węzłowymi, stanowiącymi centra osiedli. Pasmo nadodrzańskie zdominowane jest przez przemysł i funkcje portowe, pasmo krawędziowe, z uwagi na duże spadki terenu, tworzy strefa zieleni zabezpieczającej i krajobrazu otwartego, wykorzystywana na zieleń publiczną, ogrodnictwo, sady i ogrody działkowe, pasmo Wzgórz Warszewskich rozwija się jako tereny zabudowy mieszkaniowej i usług towarzyszących, ze znacznymi obszarami ekstensywnie wykorzystywanych terenów rolnych.
W obszarze Wysoczyzny Warszewskiej rozlokowana jest przede wszystkim zabudowa mieszkaniowa, jej część zlokalizowana w pobliżu dzielnicy śródmiejskiej charakteryzuje się wysoką intensywnością (osiedla mieszkaniowe wielorodzinne: Książąt Pomorskich, Bandurskiego, Drzetowo); w miarę oddalania się od centrum intensywność zmniejsza się (osiedla mieszkaniowe jednorodzinne: Żelechowa, Warszewo, Bukowo, Golęcino-Gocław, Skolwin). Szczególną formę mają założenia urbanistyczne w rejonach: ul. Inwalidzkiej (Skolwin), w rejonie ulic: Kościelna, Nehringa (Stołczyn) oraz w rejonie ulic: Szczecińska, Poznańska (Warszewo), które zachowały swój wcześniejszy charakter zabudowy siedliskowej z charakterystycznym podziałem pól.

Dzielnica Zachód
Dzielnica Zachód powstała na bazie dawnych samodzielnych ośrodków wiejskich powiązanych ze Śródmieściem strukturami o różnym poziomie urbanizacji. Podobnie jak w pasie nadodrzańskim występuje tu strefa przemysłowa w trakcie restrukturyzacji oraz układ pasmowy ze strefą krawędziową.
W paśmie położonym najwyżej i stycznie do Śródmieścia przeważa zabudowa mieszkaniowa, usługowa ogólnomiejska i dzielnicowa z przewagą funkcji mieszkaniowej o średniej i dużej intensywności, dalej występują tereny dawnych wsi z zachowanymi układami ruralistycznymi – Osów, Krzekowo, Gumieńce, obudowane tworzącymi miasto – ogród wielkoobszarowymi osiedlami mieszkaniowymi jednorodzinnymi – Pogodno, Gumieńce, Niemierzyn, pomiędzy którymi znajdują się tereny wojskowe, osiedla wielorodzinne, tereny zieleni rekreacyjnej i resztki zdegradowanego przemysłu.
Północna część dzielnicy obejmuje obszary lasów, parków, ogrodów działkowych, z enklawami jednorodzinnych osiedli mieszkaniowych. Całą dzielnicę od Puszczy Wkrzańskiej na północy do rzeki Odry na południu charakteryzuje bogactwo zieleni przydomowej i wydzielonej, tworzącej system połączeń nawet z terenami zieleni na terenie Śródmieścia.
Struktura przestrzenna dzielnicy jest w zasadzie wypełniona. W strefie stycznej ze Śródmieściem jest przedłużeniem jego funkcji usługowych i komercyjnych. Istniejące rezerwy przeznaczone zostały pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną na terenie Nowego Krzekowa i Osowa Wschodniego oraz wielorodzinną na terenie osiedla Kapitanów.

Dzielnica Prawobrzeże
Dzielnica Prawobrzeże w wyniku postępującej urbanizacji wykształciła formę zabudowy "palczastej" na bazie dawniej samodzielnych wsi wokół miasta Dąbie, a obecnie także na kierunkach: Gryfino, Stargard Szczeciński, Pyrzyce i Goleniów. Ochronie konserwatorskiej podlega wartościowy układ kompozycyjny Starego Dąbia z wyodrębnionym zespołem historycznej zabudowy. Obszar centralny tworzy węzeł komunikacyjny pomiędzy osiedlami Zdroje, Słoneczne i Dąbie. Koncentruje on usługi dzielnicowe.
W dzielnicy Prawobrzeże zamieszkuje około 25% mieszkańców Szczecina. Dzielnica zapewnia dostępność wszystkich podstawowych funkcji: mieszkalnictwa, usług, produkcji i składowania. Dominuje funkcja mieszkaniowa i usługi z nią związane. Wzrasta koncentracja funkcji usługowych o charakterze ogólnomiejskim i dzielnicowym, głównie handel, administracja publiczna, instytucje finansowe, a także usługi oświaty i sportu oraz ochrony zdrowia.
Na obrzeżach dzielnicy znajdują się duże kompleksy leśne: Puszcza Goleniowska, Szczeciński Park Krajobrazowy "Puszcza Bukowa". Do dzielnicy należy ogromny akwen jeziora Dąbie z płaskim terenem na południe od jeziora Małe Dąbie i zespołem turystyczno-wypoczynkowym oraz lotniskiem sportowym. W dzielnicy planuje się rozwój funkcji rekreacyjno-sportowej oraz intensyfikację zagospodarowania turystyczno-rekreacyjnego brzegów jeziora Małe Dąbie.
Niewystarczająca sieć uliczna oraz braki infrastruktury technicznej uniemożliwiają zainwestowanie dużych obszarów dzielnicy o potencjalnych możliwościach rozwojowych funkcji mieszkaniowej (osiedla mieszkaniowe: Nad Rudzianką, Wielgowo, Żydowce i Śmierdnica) i komercyjnej: Trzebusz i Dunikowo.
Jednym z podstawowych problemów dzielnicy jest niewystarczająca liczba miejsc pracy i konieczność długich dojazdów do lewobrzeżnej części miasta i Śródmieścia. Szansą rozwojową jest, obok wzrostu znaczenia funkcji subcentrum, rozwijanie również funkcji ośrodka turystycznego.

Ocena przestrzeni miejskiej
Przestrzeń miejska rozumiana jako przestrzeń miasta ma w przypadku Szczecina bardzo wysoką wartość. Decyduje o niej wysoki udział różnych form terenów przyrodniczo cennych (także chronionych) i wód powierzchniowych. Na unikalny krajobraz składa się nie tylko bogactwo form ukształtowania powierzchni terenu, ale także wspaniałe rozwiązania architektoniczne i historyczne założenia urbanistyczne. Miasto posiada przestrzenie rozwojowe dla funkcji nieuciążliwych, może oddychać. Dostępne są także tereny inwestycyjne umożliwiające niezbędne przekształcenia i zmianę funkcji w ramach tzw. rozwoju wewnętrznego. Rozwojowi zabudowy mieszkaniowej o coraz wyższym standardzie towarzyszy tworzenie nowych przestrzeni publicznych, lokalnych subcentrów i ośrodków usługowych.
Obok walorów architektoniczno-urbanistycznych i przyrodniczo-krajobrazowych istnieją także bardzo duże możliwości rozwoju kultury wysokiej, nauki i oświaty oraz sportu i rekreacji. Szczecin zmienił swój wizerunek miasta przemysłowo-portowego na wizerunek ponadregionalnego ośrodka usługowego o tradycjach morskich.
Na obecnym etapie rozwoju budowana jest w Szczecinie docelowa infrastruktura komunikacyjna. Wraz z przekształceniami i aktywizacją terenów nadwodnych i nadodrzańskich spowoduje to skokowy wzrost wartości przestrzeni miejskiej, a przez to wzrost atrakcyjności zamieszkiwania w Szczecinie i jego atrakcyjności inwestycyjnej.

4.2.3. STAN PLANOWANIA PRZESTRZENNEGO

Polityka przestrzenna umożliwia realizację wizji rozwoju społeczno-gospodarczego Szczecina. Sformułowana została w uchwalonej przez Radę Miasta „Polityce przestrzennej” będącej dokumentem realizacyjnym „Strategii Rozwoju Szczecina do roku 2015” i „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Szczecina" uchwalonym przez Radę Miasta 14 maja 2007 roku. W dokumentach tych określono podstawowe zasady kształtowania polityki przestrzennej oraz kierunki jej realizacji Są one podstawą do realizacji przedsięwzięć architektonicznych, rewitalizacyjnych oraz podnoszących walory krajobrazowe i estetykę miasta. Dopełnieniem tych działań jest ustalanie przeznaczenia terenu, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określanie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego Szczecina. Plan po jego uchwaleniu przez Radę Miasta staje się prawem lokalnym stanowiącym podstawę do wydawania decyzji o pozwoleniu na budowę.
Przedstawione trendy i kierunki transformacji społeczno-gospodarczej stwarzają stałe zapotrzebowanie na zmianę planów miejscowych zgodnie z wnioskami oraz oczekiwaniami mieszkańców i inwestorów, także Gmina musi podejmować działania ochronne w interesie większości, w celu realizacji zasady zrównoważonego rozwoju Szczecina. Aby uwzględnić te potrzeby i oczekiwania proces planowania zagospodarowania przestrzennego miasta ma charakter ciągły. Z jednej strony, po ustawowym wygaszeniu z nastaniem 2004 roku ważności Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego Miasta, samorząd dąży do odrobienia „strat” i pokrycia jak największej powierzchni miasta planami miejscowymi. Z drugiej strony, nie sposób uniknąć aktualizacji części obowiązujących planów miejscowych. Wypadkową tych działań jest pokrycie na dzień 31 grudnia 2007 planami miejscowymi powierzchni 5989,7 ha, co stanowi około 19,91 % powierzchni miasta. Zaawansowane są prace nad planami miejscowymi obejmującymi kolejnych 11% powierzchni miasta.

Nowy stan prawny, przy ustawowo narzuconej szczegółowości planów miejscowych, wydłuża wprawdzie czas ich opracowywania, jednak już posiadane pokrycie miasta stawia Szczecin na wysokiej pozycji wśród wielu dużych miast. Dla porównania Wrocław był pokryty miejscowymi planami zagospodarowania w 32,0%, Warszawa w 17,1%, Gdańsk w 57,0%, Poznań w 13,6%, Katowice w 15,8%, a Lublin w 43,7% powierzchni miasta.

4.3. Rewitalizacja obszarów miejskich

Działania w zakresie programowanej rewitalizacji Miasto Szczecin prowadzi od 1991 roku, kiedy to podjęło pionierską w kraju inicjatywę kompleksowej renowacji obszarów śródmiejskiej zabudowy mieszkaniowo-usługowej. Pierwsze efekty tych prac oddziaływały nie tylko lokalnie. Szczecin dzielił się swoimi doświadczeniami z innymi samorządami, z parlamentarzystami pracującymi nad ustawą o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych, był współzałożycielem Stowarzyszenia Forum Rewitalizacji, uczestniczył w pracach nad kolejnymi wersjami ustawy o rewitalizacji, a pierwszy dokument programowy – „Strategia Renowacji Śródmieścia Szczecina” – zdobył pod koniec 1993 roku główną nagrodę w zorganizowanym przez Związek Miast Polskich Konkursie „Innowacje w Miastach”. Dokument ten, przyjęty przez Radę Miejską w 1993 roku i zmodyfikowany w trzy lata później, stanowił podstawę prowadzonych prac do końca 2004 roku. W styczniu 2005 roku Rada Miasta Szczecin uchwaliła „Lokalny Program Rewitalizacji obszarów miejskich, poprzemysłowych i powojskowych miasta Szczecina”. Przyjęcie tego dokumentu było warunkiem ubiegania się w latach 2004 – 2006 o dofinansowanie projektów rewitalizacyjnych ze środków Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR).
Przedmiotem Strategii Renowacji jest teren ścisłego Śródmieścia Szczecina, posiadający ważne znaczenie identyfikacyjne dla tożsamości miasta. Stanowi go 56 kwartałów śródmiejskiej zabudowy mieszkaniowo-usługowej z końca XIX wieku – obszar o wysokich walorach urbanistyczno-architektonicznych, bardzo niskiej jakości warunków zamieszkiwania, szczególnie w oficynowej zabudowie wnętrz kwartałów, zagrożony degradacją i utratą funkcji ogólnomiejskiego centrum. W 1996 roku dołączono do niego niewielki teren w rejonie ul. Tkackiej oraz Stare Dąbie na Prawobrzeżu. Opracowany zgodnie z wymogami ZPORR „Lokalny Program Rewitalizacji obszarów miejskich, poprzemysłowych i powojskowych miasta Szczecina” wskazuje już 8 obszarów wymagających rewitalizacji. Znacznie poszerzono tereny określone wcześniej w Strategii Renowacji, włączając również wewnątrzmiejskie obszary nadwodne (w dużej części poprzemysłowe) oraz obszary powojskowe. Duży wpływ na zwiększenie zasięgu miały też wnioski podmiotów zamierzających ubiegać się o środki unijne przeznaczone w ZPORR na projekty w ramach rewitalizacji.
Obecnie rolę operatora procesów rewitalizacji pełnią przede wszystkim stopniowo tworzone gminne spółki: od 1997 roku Szczecińskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego (STBS), od 1998 roku Towarzystwo Budownictwa Społecznego „Prawobrzeże” (TBSP), a od 2000 roku – Szczecińskie Centrum Renowacyjne (SCR). Jak dotąd skoncentrowane działania realizacyjne mają miejsce we fragmentach Śródmieścia, Starego Miasta oraz w Starym Dąbiu. STBS kończy kompleksową renowację kwartału nr 27, odnawia kwartał nr 33 i 36 oraz przygotowuje działania w kwartałach nr 8, 23, 24, 25 i 35. TBSP ukończył w 2007 roku odnowę kwartału w Starym Dąbiu między ul. Koszarową i Dziennikarską i przygotowuje działania w kolejnych kwartałach w tym obszarze oraz w śródmiejskim kwartale nr 40 i we fragmencie kwartału miedzy ulicami Kusocińskiego, Sowińskiego i Głowackiego (teren powojskowy). SCR kończy prace w kwartale nr 22 i rozpoczął działania w kwartale 21. Lokalni inwestorzy prywatni wyłonieni przez Miasto w przetargu na sprzedaż nieruchomości z obowiązkiem renowacji zrealizowali swoje zadania w rejonie ulicy Tkackiej. Spółdzielnia Mieszkaniowa „Podzamcze” w znacznym stopniu odbudowała Podzamcze przywracając na średniowiecznych murach piwnic staromiejski klimat Szczecina z przełomu XVII i XVIII wieku. W latach 2005 – 2007 rozpoczęto też przygotowania i realizację pierwszych projektów stymulujących przemiany w innych obszarach, w tym m.in. na wyspach Śródodrza i w północnych osiedlach Szczecina. Ponadto od połowy lat 90. do dzisiaj funkcjonują opracowane w ramach Strategii Renowacji programy dofinansowania z budżetu Miasta mniejszych prac remontowych prowadzonych przez mieszkańców: Program Małych Ulepszeń adresowany do najemców komunalnych mieszkań oraz Program „Nasz Dom” przeznaczony dla wspólnot mieszkaniowych.

Kwartał nr 27 – między ulicami: Pocztową, Chodkiewicza, B. Śmiałego, ks. P. Ściegiennego
Kompleksowa renowacja kwartału nr 27 jest realizacją pilotażową, rozpoczętą w 1993 roku przez Miasto, które organizowało i finansowało wszystkie prace, a projekt kompleksowej renowacji kwartału nr 27 otrzymał nagrodę Związku Miast Polskich. Przy realizacji projektów odnowy kolejnych fragmentów miasta stosowano później reguły przyjęte dla kwartału nr 27, a w szczególności: przedsięwzięcie poprzedzają konsultacje społeczne i konkurs architektoniczno-urbanistyczny na koncepcję zagospodarowania kwartału, działania prowadzone są w stałym kontakcie z mieszkańcami i we współpracy z socjologiem.
Od 1997 roku zadanie kompleksowej renowacji kwartału nr 27 Miasto przekazało nowoutworzonemu Szczecińskiemu TBS wraz z nieruchomościami gminnymi znajdującymi się w tym obszarze. Renowacja kamienic, a dokładniej części wspólnych tych nieruchomości, stanowiących własność wspólnot mieszkaniowych, była współfinansowana przez wszystkich właścicieli położonych w niej lokali proporcjonalnie do ich udziałów w nieruchomości. Mieszkania stanowiące własność Szczecińskiego TBS i przypadające nań udziały w częściach wspólnych były współfinansowane z kredytów Krajowego Funduszu Mieszkaniowego. W latach 1995 – 1999 w 127 mieszkaniach w kilku budynkach zastosowano rozwiązania ekologiczne w zakresie stosowania materiałów budowlanych oraz zużycia wody i energii – od prostych urządzeń do kolektorów słonecznych na dachu jednej z oficyn. Prace te sfinansowało holenderskie Ministerstwo Mieszkalnictwa i Planowania Przestrzennego.
Zgodnie z przyjętą koncepcją kwartał podzielono ciągiem oficyn na dwa zespoły urbanistyczne, tworzące zielone podwórza z miejscami zabaw dla dzieci i rekreacji dla starszych mieszkańców. Podział ten osiągnięto przez zorganizowanie przejścia przez kwartał z ulicy Bolesława Śmiałego na ulicę Pocztową. Obudowę pasażu tworzą dwa ciągi zmodernizowanych budynków oficynowych. Pozostałe oficyny skrócono i gruntownie przebudowywano aby uzyskać dobre nasłonecznienie oraz zlikwidować mieszkania z przejściowymi pokojami. Konieczne wyburzenia zrekompensowano adaptacją wszystkich strychów na mieszkania. We wnętrzu kamienic zmianie uległy pierwotne podziały przestrzenne. W mieszkaniach powstały łazienki, zlikwidowano sanitariaty na klatkach schodowych. Po modernizacji budynków część lokatorów wróciła do swoich lokali. Pozostali najemcy przeprowadzili się do mieszkań zamiennych wybudowanych przez Szczecińskie TBS lub do mieszkań w starych zasobach Gminy.
W latach 2006 – 2007 Szczecińskie TBS prowadziło prace modernizacyjne w ostatnim budynku przy ul. Pocztowej 12 oraz przygotowania do zagospodarowania drugiego podwórza w kwartale. Ukończenie wszystkich prac nastąpi w 2008 roku.

Kwartał nr 33 – między ulicami: B. Krzywoustego, B. Śmiałego, Chodkiewicza i al. Piastów
Decyzję o kompleksowej renowacji kwartału nr 33 podjęła Rada Miejska w 1996 roku, a realizację zadania Miasto powierzyło Szczecińskiemu TBS, które jest właścicielem lub współwłaścicielem tylko części nieruchomości w kwartale. Kompozycja przestrzenna kwartału opiera się na podkreśleniu odrębności dwóch zespołów architektonicznych przy ul. B. Śmiałego 34–36 i przy ul. Chodkiewicza 8–10, pozostawieniu pierzejowej zabudowy wzdłuż ulic, częściowym wyburzeniu i przebudowie oficyn oraz zaproponowaniu zespołu nowej zabudowy wewnątrz kwartału.
W odnowionej kamienicy przy ul. Bolesława Krzywoustego 23 większość najemców zamieszkało w zmodernizowanych mieszkaniach po rocznym pobycie w mieszkaniach rotacyjnych. Uzyskano trzy nowe lokale powstałe w wyniku adaptacji strychu oraz trzy lokale użytkowe. Drugim budynkiem poddanym renowacji była kamienica przy ul. Bolesława Krzywoustego 22, w której właściciele wyodrębnionych lokali dysponowali zdecydowaną większością udziałów w nieruchomości. Wspólnota mieszkaniowa uzyskała dofinansowanie remontu części wspólnych nieruchomości z budżetu Miasta w ramach programu „Nasz Dom”. Przedsięwzięcie było trudne zarówno pod względem technicznym jak i organizacyjnym ponieważ budynek w trakcie robót był zamieszkały. Inwestycja ta zdobyła nagrodę Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w konkursie „Modernizacja Roku 2001”.
Ponadto w kwartale wykonano wiele prac rozbiórkowych (oficyny mieszkalne, obiekty poprzemysłowe, tymczasowe garaże i budynki gospodarcze), porządkując wnętrze kwartału i przygotowując teren pod nowe budownictwo mieszkaniowe. W latach 2006 – 2007 Szczecińskie TBS prowadziło prace modernizacyjne w zespole zabudowy przy ul. Chodkiewicza 8–9 (wyburzenie oficyn i budowa nowych) oraz przygotowania do modernizacji budynku przy al. Piastów 16.

Kwartał nr 36 – między ulicami: Małkowskiego, Królowej Jadwigi, Boh. Getta Warszawskiego, Ks. Bogusława
Działania Szczecińskiego TBS prowadzone w tym kwartale obejmują przede wszystkim prace termomodernizacyjne. W latach 2000 – 2003 STBS zrealizowało tu w partnerstwie z podobnymi podmiotami z Europy Zachodniej projekt Termopol w ramach Programu REGEN LINK (www.stbs.pl/termopol.php). Projekt był współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (5. Program Ramowy). Prace, które objęły 11 budynków polegały na likwidacji ogrzewania piecowego, ociepleniu ścian zewnętrznych, stropodachów, wymianie stolarki okiennej i wykorzystaniu niekonwencjonalnych źródeł energii (kolektory słoneczne na dachach oficyn). Jednocześnie STBS zaadaptowało powierzchnie strychowe na mieszkania uzyskując nowe lokale mieszkalne. Po zakończeniu projektu Termopol prace kontynuowano z udziałem środków właścicieli lokali, kredytów termomodernizacyjnych oraz ze środków własnych STBS i środków Miasta. Obecnie działania są ukończone w 14 budynkach. W latach 2006 – 2007 Szczecińskie TBS przeprowadziło termomodernizację oficyny przy ul. Bohaterów Getta Warszawskiego 5.

Kwartały centralne nr 21 i 22, 9, 16, 17 – między ulicami J. Piłsudskiego, Śląską, Obrońców Stalingradu i al. Wojska Polskiego
Przygotowania do kompleksowej odnowy tych kwartałów mają swoją wieloletnią i burzliwą historię. Po nieudanych próbach podjęcia działań przez inwestorów zagranicznych Miasto w 1997 roku utworzyło spółkę z o.o. – Szczecińskie Towarzystwo Renowacyjne (STR), do której przystąpił drugi udziałowiec – spółka American Retail Systems. STR zmodernizowało cztery nieruchomości w kwartale nr 22. W 1999 roku Miasto odsprzedało swoje udziały w spółce STR i utworzyło gminną spółkę Szczecińskie Centrum Renowacyjne (SCR). Jej zadaniem jest rewitalizacja 5 kwartałów położonych wokół pl. Zamenhofa i zapewnienie mieszkań zamiennych dla najemców. Miasto wniosło aportem do SCR wszystkie swoje nieruchomości w tych kwartałach. Powierzone zadanie spółka finansuje z kredytów komercyjnych, z wpływów z zarządzania swoimi nieruchomościami oraz z wpływów ze sprzedaży na wolnym rynku całych kamienic do remontu lub lokali w wolnych od lokatorów budynkach, po uprzedniej renowacji części wspólnych tych budynków. Część kamienic remontują wspólnoty mieszkaniowe z udziałem SCR. Najemcy przeprowadzają się do mieszkań zamiennych w starym zasobie Gminy lub do mieszkań Szczecińskiego TBS, wybudowanych z udziałem kredytów KFM i środków SCR.
Obecnie ukończona jest modernizacja i rozbudowa budynków w kwartale nr 22. W parterach i na pierwszych piętrach dominują funkcje usługowe. W jednej z kamienic przy Deptaku Bogusława powstał Teatr Mały, najmniejsza scena Teatru Współczesnego. Projekt sfinansowano z udziałem środków ZPORR przeznaczonych na rewitalizację. W latach 2006 – 2007 SCR kończył prace w budynkach przy ul. Jagiellońskiej 87, 88 i 90 oraz prace projektowe, geodezyjne i roboty ziemne w części podwórza. Do realizacji pozostała jeszcze adaptacja wolnostojącego budynku oraz zagospodarowanie fragmentu wnętrza kwartału.
Zaawansowanie działań w kwartale nr 21 jest mniejsze od oczekiwanego. Wyburzono część oficyn, w opracowaniu są projekty modernizacji i rozbudowy budynków w pierzei ul. Ks. Bogusława i ul. Jagiellońskiej prowadzone we współpracy z właścicielami lokali. Najemcy z tych budynków wyprowadzili się do lokali zamiennych. Trwa budowa mieszkań zamiennych dla najemców z budynków przy ul. Śląskiej i Obrońców Stalingradu. Obecnie rozstrzygnięcia wymaga kwestia losów pozostałej części kwartału w związku z konfliktem jaki powstał między grupą społeczną przeciwstawiającą się planom likwidacji funkcji szkoły podstawowej istniejącej w kwartale, a planami SCR realizacji w miejscu powojennego budynku szkoły i na terenach wewnątrz kwartału funkcji adresowanych nie tylko do lokalnych mieszkańców. Od ostatecznych decyzji w tym zakresie zależeć będzie również realizacja planów budowy w kwartale nr 21parkingu podziemnego, dla którego projekt budowlano-wykonawczy ukończono w 2007 roku.
SCR nie podjął jeszcze prac w kwartałach nr 9, 16 i 17, gdzie w kamienicach frontowych znajdują się liczne lokale własnościowe, a w zagęszczonych oficynach przeważają najemcy mieszkań.
Miasto wybudowało w 2000 roku Deptak Bogusława między kwartałami nr 21 i 22. Realizacja pozostałych elementów układu pasaży w odcinkach ulic zbiegających się w placu Zamenhofa („deptak gwiaździsty”) planowana jest po ukończeniu budowy fragmentu obwodnicy śródmiejskiej, pozwalającego na znaczne odciążenie ruchu kołowego w Śródmieściu.

Stare Dąbie
Jednym z pierwszych zadań TBS „Prawobrzeże” była rewitalizacja objętego ochroną konserwatorską fragmentu Starego Dąbia, w którym na średniowiecznej siatce ulic częściowo zachowała się XIX-wieczna, mocno zdekapitalizowana zabudowa. TBSP z udziałem środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego i Gminy odnowił już cały kwartał między ulicami Dziennikarską i Koszarową. Dla dotychczasowych najemców wybudował mieszkania zamienne. Przygotował też kolejne inwestycje w tym rejonie. Wkrótce rozpoczyna renowację budynku przy ul. Oficerskiej oraz budowę zespołu mieszkalno-usługowego na południe od ul. Koszarowej, w pobliżu rzeki Płoni. W 2007 roku Miasto przygotowało projekt budowlano-wykonawczy ścieżki rowerowej wzdłuż rzeki wraz z zagospodarowaniem rekreacyjnym przybrzeżnych terenów zieleni. Projekt będzie ubiegał się o dofinansowanie ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2007–2013.

Obszar nr 4 „Nad Odrą”
Teren ten obejmuje część północnych osiedli Skolwin, Stołczyn i Golęcino-Gocław – jeden z najbardziej zdegradowanych, cieszących się złą sławą obszarów miasta, posiadający jednocześnie duży potencjał i możliwości rozwojowe. Równolegle do działań w centralnej części miasta w ostatnich latach podjęto tu przygotowania i pierwsze prace zmierzające do rewitalizacji.
Zakład Wodociągów i Kanalizacji z dofinansowaniem środków programu ISPA (obecnie Fundusz Spójności) realizuje tu „Programu poprawy jakości wody w Szczecinie”, w ramach którego w głównych ulicach na terenie północnych osiedli do końca 2007 roku wybudowano już 22 km kolektorów kanalizacji sanitarnej i deszczowej, 5 przepompowni oraz 7 km magistrali wodociągowej. W roku 2007 trwały prace na terenie osiedli Skolwin i Stołczyn, m.in. w ulicach: Artylerskiej, Łomżyńskiej, Inwalidzkiej, Stołczyńskiej, Monterskiej, Kolejowej. Włączenie kolektorów do przepompowni przy ul. 1 Maja nastąpi w połowie 2009 roku. Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych (ZBiLK) przygotowuje modernizację budynków komunalnych niezbędną przed podłączeniem nieruchomości do nowych sieci, gdyż większość domów wymaga gruntownych remontów i budowy pomieszczeń sanitarnych w lokalach. Niezbędna jest również likwidacja wielu szamb oraz odwodnienie terenów przy części budynków. Na uwagę zasługuje m.in. zabytkowy zespół mieszkalny przy ul. Cegłówki, dla którego gotowa jest dokumentacja odwodnienia terenu oraz I etapu remontu zespołu. ZBiLK dokonał również rozbiórek części zdekapitalizowanych budynków mieszkalnych (przy: ul. Dąbrówki 2 i 27, ul. Strzałowskiej 1, ul. Stołczyńskiej 75), uprzednio zapewniając lokatorom mieszkania zamienne. Trwa wykwaterowywanie lokatorów z kolejnych budynków do rozbiórki.
Szczecińskie TBS wybudowało dwa budynki mieszkalne przy ul. Kościelnej 12 (20 mieszkań) i w 2007 roku przygotowało budowę dwóch kolejnych domów przy ul. Światowida (łącznie 36 mieszkań). Przy tej samej ulicy Miasto zaoferowało inwestorom prywatnym sprzedaż działek pod budownictwo mieszkaniowe, a dla całego rejonu ulicy opracowano szczegółową koncepcję zagospodarowania. Z innych przedsięwzięć na uwagę zasługuje przygotowywana przez stowarzyszenie Fundacja Balet adaptacja na Dom Sztuki nieczynnej zabytkowej olejarni przy ul. Dębogórskiej oraz projekt zagospodarowania zdewastowanego parku przy ul. Grobla (okolice pl. Gen. Leona Koczego).

Obszar „Międzyodrze”
Teren Międzyodrza obejmujący zespół wysp między dwiema odnogami ujścia Odry – od Wyspy Zielonej do Wyspy Grodzkiej – to wewnątrzmiejski nadwodny obszar kulturowy. Posiada wyjątkowe walory ze względu na bogatą historię, bliskość wody, centralne położenie i bezpośredni związek z miastem oraz panoramiczny widok na Stare Miasto i Wały Chrobrego. Wyspa Łasztownia stanowiąca kiedyś część średniowiecznego miasta i przez wiele lat użytkowana na potrzeby portu oraz Kępa Parnicka z przedwojenną zabudową kwartałową z placami składowymi i magazynami – to obecnie tereny o charakterze zamkniętym.
Ostatnio, gdy z uwagi na swój olbrzymi potencjał Międzyodrze stało się atrakcyjnym terenem dla nowych inwestycji, otwiera się możliwość rewitalizacji tego obszaru głównie w modelu komercyjnym, z wykorzystaniem dla potrzeb ogólnomiejskich. Władze Miasta od 2007 roku rozpoczęły przygotowania w kierunku realizacji tych zamierzeń, w tym podjęły rozmowy z inwestorami zagranicznymi, przyspieszyły prace nad ukończeniem miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego dla tych obszarów oraz prace związane ze spełnieniem innych warunków umożliwienia realizacji inwestycji na tych terenach, jak przeprowadzenie procesu przekształceń własnościowych, czy porządkowanie terenów komunalnej zabudowy mieszkaniowej. Rewitalizacja terenów Międzydodrza w połączeniu z rewitalizacją Starego Miasta i zasadniczej części kwartałów Śródmieścia ma szanse rozwiązać specyficzny problem przestrzenno-funkcjonalny Szczecina, jakim jest utrata bliskiej więzi miasta z rzeką oraz całkowite zagubienie jego centrum.
Od podjęcia działań rewitalizacyjnych w 1993 roku do końca 2007 roku Miasto wydało na ten cel ok. 47 mln zł (kwota bez waloryzacji, uwzględnia jedynie denominację w styczniu 1995 roku). Ponadto na realizację Programu Małych Ulepszeń i Programu „Nasz Dom” z budżetu Miasta przeznaczono 21,4 mln zł. Przebieg zmian wysokości wydatków budżetu Miasta ponoszonych na rewitalizację w kolejnych latach od 1993 do 2007 roku pokazuje Wykres Nr 4.1.

Wykres nr 4.1.

Źródło: Sprawozdania z wykonania budżetu Miasta Szczecin za lata 1993–2007.

Na realizację Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasto wydatkowało w 2006 roku 4 568 tys. zł, a w roku 2007 – 10 895 tys. zł. Środki te przeznaczono na wkład własny realizacji projektów realizowanych z udziałem środków ZPORR (0,95 mln zł), przygotowania kolejnych projektów (1,6 mln zł), wkłady pieniężne do spółek TBS (udziały Miasta w spółkach) na dofinansowanie przygotowań i realizacji prac w kwartałach (STBS – 2,7 mln zł, TBSP – 7,2 mln zł) oraz na remonty komunalnej zabudowy mieszkaniowej realizowane przez ZBiLK w obszarach objętych Lokalnym Programem Rewitalizacji (3 mln zł). STBS i TBSP na zadania inwestycje w ramach rewitalizacji wydały w latach 2006 – 2007 ponad 5,4 mln zł (kwartały nr 27, 33, 40, powojskowy kwartał przy ul. Kusocińskiego – Sowińskiego – Głowackiego, Stare Dąbie). SCR w latach 2006 – 2007 wydało ok. 900 tys. zł na prace w kwartale nr 21 i 22.

W latach 2006 – 2007 z udziałem środków ZPORR zostały zrealizowane następujące projekty ujęte w „Lokalnym Programie Rewitalizacji obszarów miejskich, poprzemysłowych i powojskowych miasta Szczecina”:

Źródła informacji

1. Biuro Geodety Miasta Urzędu Miasta Szczecin,
2. Biuro Planowania Przestrzennego Miasta,
3. Informacja o stanie mienia komunalnego Miasta Szczecina, 2005, 2006, 2007,
4. Rocznik Statystyczny Województwa Zachodniopomorskiego 2007. Podregiony, Powiaty, Gminy,
5. Serwis internetowy Szczecińskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego (www.stbs.pl),
6. Sprawozdania z wykonania Budżetu Miasta Szczecin za lata 1993 – 2007,
7. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Szczecina,
8. Szczecińskie Centrum Renowacyjne Sp. z o.o.,
9. Szczecińskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o.o.,
10. Towarzystwo Budownictwa Społecznego „Prawobrzeże” Sp. z o.o.,
11. Uchwała Nr XXXI/617/05 Rady Miasta Szczecina z dnia 10 stycznia 2005 r. w sprawie przyjęcia Lokalnego Programu Rewitalizacji obszarów miejskich, poprzemysłowych i wojskowych Miasta Szczecina,
12. Wydział Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miasta Szczecin,
13. Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych.
     

Mapy