2.3. Pozostałe rodzaje transportu

2.3.1. KOLEJ

W latach 2006 – 2007 długość eksploatowanych linii kolejowych wynosiła 99,550 km, w tym: 65,652 km to odcinki dwutorowe, a 33,898 km – jednotorowe.

Kolej obsługuje szczecińskich pasażerów zasadniczo w ruchu międzynarodowym, dalekobieżnym oraz regionalnym.
W ruchu międzynarodowym (w regionie) w latach 2006 – 2007 funkcjonowały bezpośrednie połączenia z Angermunde (ze skomunikowaniem do Berlina), Hagenow (ze skomunikowaniem do Lubeki i Hamburga) oraz Pasewalkiem. Zarówno w 2006 jak i 2007 roku ruch ten obsługiwany był przez 16 pociągów. Natomiast w ruchu międzynarodowym (dalekobieżnym) w 2006 roku funkcjonowało połączenie Intercity z Amsterdamem oraz połączenie z Poczdamem, w 2007 roku nadal istniała możliwość przejazdu Intercity do Amsterdamu oraz kursowały dwa pociągi do Poczdamu.

W ruchu krajowym dalekobieżnym w latach 2006 – 2007 zapewnione były połączenia z najważniejszymi polskimi ośrodkami miejskimi m.in. Warszawą, Poznaniem, Gdynią, Toruniem, Krakowem, Wrocławiem czy Katowicami. Znaczna część tych pociągów kursowała do wymienionych stacji w wydłużonych relacjach ze Świnoujścia lub Kołobrzegu. W 2006 roku pasażerów obsługiwało 28 pociągów (4 – IC, EX, 6 – TLK, 18 – pośp.) zaś w 2007 r. już mniej, bo 26 (4 IC, EX, 5 – TLK, 17 – pośp.). Wykaz linii kolejowych eksploatowanych (PKP PLK S.A.) w granicach Szczecina przedstawia Tabela Nr 2.2.

W ruchu regionalnym przewóz podróżnych odbywa się w kierunku Gryfina (i dalej), Szczecina Dąbie i granicy z Niemcami. Szczeciński węzeł kolejowy ma bezpośrednie regionalne połączenie kolejowe ze Świnoujściem, Kamieniem Pomorskim, Kołobrzegiem (przez Goleniów i Gryfice), Gdynią, Słupskiem, Koszalinem, Szczecinkiem, Krzyżem, Choszcznem, Stargardem Szczecińskim, Gryfinem, Kostrzynem i Zieloną Górą. Ponadto w 2006 roku otwarta została linia do miasta Kalisz Pomorski i uruchomiono bezpośrednie pociągi w tej relacji.
W latach 2006 – 2007 z natężenia ruchu osobowego wynikało, iż najpopularniejszymi kierunkami, z których korzystali pasażerowie były: Szczecin Główny – Gryfino, Szczecin Główny – Goleniów/Kołobrzeg i Szczecin Główny – Stargard Szczeciński.
W 2006 roku obsługa pasażerów realizowana była przez 102 pociągi regionalne (2007 – 120), sprzedano 2 295 143 biletów (2007 – 2 714 675) i obsłużono 3 742 500 pasażerów (2007 – 4 071 000).

W odniesieniu do przewozów towarowych znaczącą rolę odgrywa stacja kolejowa i portowa Szczecin Port Centralny. W latach 2006 – 2007 tranzyt przeładunkowy przebiegał na stacjach portowych Szczecin Glinki oraz Szczecin Port Centralny. Tranzyt bezprzeładunkowy realizowany był w tym okresie na stacji granicznej Szczecin Gumieńce. Kolejowe przewozy tranzytowe towarów dowiezionych morzem realizowane były w kierunku wschodnim (Ukraina, Białoruś) i południowym (Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia), natomiast towarów przeznaczonych do wywozu morzem z kierunku południowego (Jugosławia, Czechy, Węgry, Słowacja) i zachodniego (Niemcy, Francja). Drogą lądową tranzyt przez stację Szczecin Gumieńce odbywał się w kierunkach: wschodnim (Białoruś), południowym (Słowacja, Słowenia, Węgry) i zachodnim (Niemcy –tranzyt z krajów nadania takich jak Czechy, Słowacja, Słowenia czy Węgry).

2.3.2 TRANSPORT AUTOKAROWY I MIKROBUSOWY

Alternatywnym dla kolejowego rodzajem transportu są przejazdy świadczone przez Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Szczecinie Sp. z o.o. (PKS Sp. z o.o.). Posiadane przez PKS Sp. z o.o. autobusy przystosowane są do wykonywania różnych przewozów na dalekie i bliskie odległości ze zróżnicowaną ilością miejsc. Podstawową działalnością jest prowadzenie komunikacji autobusowej krajowej i zagranicznej. Wykonywane są przewozy na regularnych liniach w kilkunastu gminach sąsiadujących ze Szczecinem (m.in. Dobrej, Goleniowie, Kołbaskowie czy Stargardzie Szczecińskim). Linie regularne łączą Szczecin z miastami i innymi miejscowościami województwa zachodniopomorskiego a linie dalekobieżne również z miastami w innych województwach, takimi jak Toruń, Bydgoszcz, Warszawa, Lublin, Kielce, Łódź, Poznań, Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra, Jelenia Góra i wiele innych miast i miejscowości na terenie kraju. Od 25 sierpnia 2006 roku uruchomiona została stała, międzynarodowa linia autobusowa Szczecin – Schwedt (kursująca m.in. przez Gryfino, Widuchową i Krajnik Dolny).

W ciągu ostatnich lat wzrosła liczba firm świadczących usługi transportowe z wykorzystaniem mikrobusów. Obecnie szybko i niedrogo można ze Szczecina dojechać do wielu okolicznych gmin (m.in. Goleniów, Kobylanka, Stargard Szczeciński) oraz innych miejscowości województwa (m.in. Nowogard, Barlinek) również tych nadmorskich (m.in. Dziwnów, Dziwnówek, Międzywodzie, Pobierowo, Łukęcin, Rewal, Świnoujście czy Kołobrzeg).
Transport mikrobusami ze Szczecina nie ogranicza się jedynie do przewozów krajowych. W odpowiedzi na potrzeby mieszkańców prywatne firmy przewozowe świadczą także transfery na berlińskie lotniska (Schönefeld, Tegel) i dworce (Berlin Ostbahnhof, Zentraler Omnibusbahnhof Berlin) oraz zapewniają możliwość przejazdów do samego Berlina (np. na Alexanderplatz, oferty te są dość często w promocyjnych cenach). Reasumując, jest to kolejna, korzystna alternatywa transportu, która coraz częściej zastępuje kolej.

2.3.3. TRANSPORT WODNY

Drogi wodne
Drogi wodne na terenie miasta to:

• droga wodna Szczecin – Świnoujście,
• jezioro Dąbie wraz z bocznymi akwenami: Iński Nurt, Babina, Czapina, Święta, Orli Przesmyk i Duńczyca, łączącymi jezioro z morskimi wodami wewnętrznymi oraz Dąbski Nurt i Dąbska Struga łączącymi jezioro z rzeką Regalicą,
• kanał Klucz – Ustowo (Skośnica),
• kanał Marwice – Gartz,
• rzeka Odra od ujścia Nysy Łużyckiej (642,4 km) do ujścia (rzeka Regalica) do jeziora Dąbie wraz z bocznymi kanałami: Klucz, Cegielinka i Odyńca (Leśny),
• rzeka Odra Zachodnia od jazu w miejscowości Widuchowa (704,1 km) do granicy wód morskich wraz z bocznym Kanałem Kurowskim,
• rzeka Parnica (od 4,0 do 5,6 km) do granicy z wewnętrznymi wodami morskimi wraz z bocznymi kanałami: Parnickim i Zielonym.

Drogi wodne nie są w pełni wykorzystane przez transport śródlądowy zarówno w ruchu pasażerskim jak i towarowym. Brak portu śródlądowego jako odrębnego obiektu administracyjnego powoduje, iż żegluga śródlądowa korzysta z urządzeń portu morskiego i nabrzeży zakładowych. Wieloletnie zaniedbania rzeki Odry skutkujące brakiem ciągłej żeglowności nie pozwalają na sprawne i pełne wykorzystanie. Największym utrudnieniem dla żeglugi śródlądowej pozostają trzy mosty, z których dwa zlokalizowane są na Odrze Zachodniej (tj. most kolejowy i most drogowy „Długi”) oraz most kolejowy na Regalicy. Mosty te ograniczają, a czasami wręcz uniemożliwiają statkom żeglugi śródlądowej dostęp do portu szczecińskiego oraz pozostałych portów ujścia Odry.
W rejonie ujścia Odry celowe jest dostosowanie portu Szczecin do obsługi żeglugi śródlądowej. Należy rozważyć utworzenie punktów koncentracji dla taboru wodnego śródlądowego z funkcją postojową. Brak wyznaczonych rejonów koncentracji poszczególnych funkcji, tj. towarowej i pasażersko-turystycznej powodować będzie, że żegluga w rejonie ujścia Odry funkcjonować będzie w sposób niezorganizowany, a poszczególne jednostki cumować będą w przypadkowych miejscach.

Przewozy
To przede wszystkim w Szczecinie zlokalizowana jest polska flota. Tutaj siedzibę ma narodowy armator, Polska Żegluga Morska posiadająca ogółem 71 statków o łącznej nośności 2,1 mln dwt. Jest ona najdłużej działającym armatorem o statusie przedsiębiorstwa państwowego. PŻM to jeden z największych w Europie i na świecie przewoźników suchych ładunków masowych, jego udział w globalnym rynku przewozowym tego sektora wynosi ok. 1%. Ponadto, dysponując flotą nowoczesnych, specjalistycznych zbiornikowców, jest również liderem w światowym transporcie siarki płynnej drogą morską.
W ciągu ostatnich lat statki PŻM przewoziły co roku ok. 25 mln ton ładunków. W 2007 roku przewieziono łącznie 27,2 mln ton ładunków i jest to o 0,6 mln ton więcej niż rok wcześniej.
Obecnie posiadane statki to masowce w grupach: coaster 4 400 dwt., liczna grupa handy-size oraz panamaxy 73 500 dwt. Poza masowcami PŻM posiada 4 siarkowce oraz promy m/f Polonia, m/f Gryf, m/f Wolin (zarządzane przez Unity Line Szczecin). Aktualnie realizowany jest inwestycyjny program odnowy floty zakładający zamówienie do 2015 roku 34 nowych statków, w tym jednostek typu handy-size oraz panamax. Pierwsze trzy statki wejdą do eksploatacji w 2008 roku, a w ciągu następnych dwóch lat aż 17.
Rozwój przeżywa też inny szczeciński armator, drugi co do wielkości w Polsce – Euroafrica Linie Żeglugowe Spółka z o.o. Obsługuje on regularne połączenia z Wielką Brytanią, Finlandią, Szwecją oraz Afryką Zachodnią, zarówno z portów bałtyckich, jak i zachodnioeuropejskich.
Obydwaj armatorzy obok handlowej rozwijają też intensywnie flotę pasażerską. W ciągu ostatnich pięciu lat przewozy promowe pomiędzy Polską a Szwecją wzrosły o ponad 20% dlatego firmy kupują nowe jednostki, które przekazują do zarządzania Spółce z o.o. Unity Line, operatorowi specjalnie powołanemu do tego celu.

W zakresie wspomnianych przewozów pasażerskich w ruchu międzynarodowym decydującą rolę odgrywa port w Świnoujściu. Port szczeciński głównie nastawiony jest na przewozy ładunków natomiast ruch pasażerski jest niewielki, co najlepiej przedstawia poniższe zestawienie.

Wzrost międzynarodowego ruchu pasażerów w 2006 roku w porównaniu z 2005 rokiem odnotowano w porcie Kołobrzeg (o 87,7%), Gdynia (o 17,2%), Świnoujście (o 3,9%), natomiast spadek – w portach: Szczecin (o 98,2%), Trzebież (o 79,9%), Nowe Warpno (o 34,7%), Gdańsk (o 21,1%). Najwięcej pasażerów przewieziono w relacji z portami szwedzkimi – 74,3%, niemieckimi – 12,8% i duńskimi – 10,5%.

Port
Port w Szczecinie wraz z portami w Świnoujściu, Gdańsku i Gdyni należy do najszybciej rozwijających się portów nadbałtyckich. Usytuowany w odległości 65 km w głąb lądu należy do kompleksu portowego Szczecin – Świnoujście administrowanego przez Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście SA. W spółce tej Miasto Szczecin posiada 0,16 % udziałów.
Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście SA rozpoczął intensywny proces modernizacji i budowę nowej infrastruktury portowej. Do najważniejszych inwestycji należy budowa infrastruktury dla Zachodniopomorskiego Centrum Logistycznego oraz budowa infrastruktury portowej dla terminalu kontenerowego na Ostrowie Grabowskim. Inwestycje te mają na celu przygotowanie infrastruktury zapewniającej dostęp od strony wody i lądu do terenów rozwojowych portu na Ostrowie Grabowskim i wzdłuż ulicy Hryniewieckiego oraz przygotowanie 40 ha pod lokalizacje bazy przeładunkowo-składowej drobnicy zjednostkowanej oraz centrum logistycznego.
Zarząd Morskich Portów Szczecin i Świnoujście SA opracował program rozwojowy portów w Szczecinie i Świnoujściu na lata 2007 – 2015 mający na celu:

• dostosowanie infrastruktury obu portów do wymagań nowoczesnych systemów transportowych w obrocie lądowo-morskim,
• podniesienie konkurencyjności zespołu portowego na rynku usług portowych,
• przystosowanie zespołu portowego do przewidywanego intensywnego wzrostu obrotów w basenie Morza Bałtyckiego i przenoszenia ładunków „z dróg na morze”.

W 2006 roku udział portu w Szczecinie w obrotach ładunkowych województwa zachodniopomorskiego wynosił 45,5%, a w obrotach ładunkowych w polskich portach morskich 16,5%, co stawiało go na trzecim miejscu w kraju po Gdańsku i Gdyni.

Wykres nr 2.7.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny.

Wykres nr 2.8.

Źródło: Urząd Statystyczny w Szczecinie

W 2006 i 2007 roku nastąpił spadek obrotów szczecińskiego portu spowodowany przede wszystkim spadkiem przeładunków węgla (na skutek nieopłacalności eksportu polskiego węgla drogą morską oraz wzrostu zapotrzebowania u krajowych odbiorców).

W 2006 roku długość nabrzeży w porcie Szczecin wynosiła 23 380 m, z czego do eksploatacji nadawało się 19 833 m. Długość nabrzeży przeładunkowych wynosiła 14 636 m, a nabrzeży o głębokości powyżej 10,9 m nadających się do eksploatacji – 1 374 m.

2.3.4. KOMUNIKACJA LOTNICZA

Komunikacja lotnicza obsługująca Szczecin realizowana jest z wykorzystaniem dwóch lotnisk:

• Portu Lotniczego Szczecin – Goleniów,
• Lotniska sportowo-sanitarnego Szczecin Dąbie.

Lotnisko w Goleniowie położone 45 km na północny-wschód od Szczecina stanowi główny port lotniczy zarówno dla miasta jak i całego regionu Pomorza Zachodniego. Zarządzającym i operatorem lotniska jest „Port Lotniczy Szczecin – Goleniów” Sp. z o.o., w której Miasto Szczecin posiada 33,41 % udziałów (stan na dzień 22.10.2007 r.).
Głównym użytkownikiem są Polskie Linie Lotnicze „LOT” SA – przewoźnik lotniczy wykonujący w Polsce największą ilość operacji i przewożący największą liczbę pasażerów (wg danych za rok 2006).

Wielkość przewożonych ładunków zwiększała się corocznie, w 2007 roku w stosunku do 2002 roku zwiększyła się ponad trzykrotnie.

Wykres nr 2.9.

Źródło: Port Lotniczy Szczecin-Goleniów Sp. z o.o.

Na przełomie roku 2005 i 2006 zakończono realizację zadania inwestycyjnego „Modernizacja i rozbudowa terminalu pasażerskiego w Porcie Lotniczym Szczecin – Goleniów”. Powstała kubatura obiektu terminalu w części przyloty, odloty oraz część biurowa. W sąsiedztwie obiektu terminalu znajduje się parking dla pasażerów oraz rent-a-car na 235 samochodów ze stanowiskami dla wypożyczalni aut.
Obecnie Port Lotniczy Szczecin – Goleniów obsługuje loty do Warszawy, Londynu, Stansted oraz Dublina.

Lotnisko w Szczecinie Dąbiu przylega bezpośrednio do głównej trasy wlotowej do miasta prowadzącej ulicami Struga, Hangarową i Gdańską. Teren lotniska oraz tereny położone w jego bezpośrednim sąsiedztwie to obszar o powierzchni ok. 200 ha. Główne atuty lotniska stanowią: bliska odległość od centrum miasta – ok. 7 km oraz położenie przy głównej osi dróg łączącej Szczecin prawobrzeżny z lewobrzeżną częścią miasta.
Zgodnie z uchwałą Nr IV/66/2003 Rady Miasta z dnia 24 marca 2003 roku o przystąpieniu do sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego "Lotnisko" w Szczecinie, przewiduje się na tym terenie realizację funkcji miejskich, między innymi takich jak: transport lotniczy, funkcja rekreacyjno-sportowa, funkcja usługowa o znaczeniu ogólnomiejskim wraz z usługami handlu o powierzchni sprzedażowej przekraczającej 2000 m2, działalność produkcyjna, magazynowo-składowa z wyłączeniem funkcji uciążliwych.