2.1. Infrastruktura drogowa

2.1.1. DROGI

W oparciu o ustawę o drogach publicznych, drogi ze względu na pełnione funkcje podzielone są na:

• krajowe (dł. 49 km),
• wojewódzkie (dł. 12 km),
• powiatowe (dł. 246 km),
• gminne (dł. 477 km).

Przez Szczecin przebiegają następujące drogi:

a) krajowe o łącznej długości ok. 49 km:

• autostrada A6: (Berlin) Kołbaskowo – Szczecin (a następnie droga nr 6: Goleniów – Koszalin – Gdańsk), położona na południu Szczecina i będąca jego trasą obwodową często w wykorzystywaną w celach tranzytowych;
• droga krajowa nr 3: z trasą przebiegającą od Świnoujścia przez Szczecin do Jakuszyc; przecina się z autostradą A6 w rejonie osiedla Kijewo i biegnie ciągiem ulic: Szosa Stargardzka, Przyszłości, Pyrzycka;
• droga krajowa nr 10: Szczecin – Bydgoszcz – Toruń – Płońsk, przebiegająca od przejścia granicznego w Lubieszynie przez ulice: Ku Słońcu, al. Piastów, Narutowicza, Kopernika, Wyszyńskiego, Energetyków, Gdańska, Eskadrowa, Hangarowa, Struga, Zwierzyniecka, Szosa Stargardzka a następnie do granic miasta w kierunku na Stargard;
• droga krajowa nr 13: przebiegająca od przejścia granicznego Rosówek a następnie Przecław i przez ulice: Cukrowa, Autostrada Poznańska, Południowa, Mieszka I, al. Piastów do skrzyżowania z drogą krajową nr 10;
• droga krajowa nr 31: przebiegającą przez ulice: Autostrada Poznańska, Granitowa, Metalowa, Przodowników Pracy do granicy miasta.

b) wojewódzkie o łącznej długości ok. 12 km:

• droga wojewódzka nr 115: od Dobieszczyna przez ul. Zegadłowicza, Wojska Polskiego, Piłsudskiego, Matejki, Trasę Zamkową do włączenia z drogą krajową nr 10.

Drogi krajowe: A6 i droga nr 6 (E28) oraz nr 3 (E65) mają jednocześnie charakter dróg międzynarodowych.

Zgodnie z ewidencją ZDiTM na koniec 2007 Miasto posiadało w swoim zarządzie ok. 784 km dróg o powierzchni 5 043 tys. m2 .

Wykres nr 2.1.

Źródło: Zarząd Dróg i Transportu Miejskiego

Sieć drogowa jak i cały układ komunikacyjny miasta w warunkach intensywnego rozwoju motoryzacji, a w szczególności transportu indywidualnego zaczyna odgrywać decydującą rolę w sprawnym i bezkolizyjnym przemieszczaniu się na terenie Szczecina. Również położenie geograficzne miasta jak i układ urbanistyczny wymusza konieczność podejmowania stosownych działań organizacyjnych i inwestycyjno-remontowych, aby sprostać oczekiwaniom związanym z zapewnieniem odpowiedniego standardu drogowo-komunikacyjnego.

Wg ZDiTM jednymi z najważniejszych problemów w układzie komunikacyjno-drogowym miasta są:

• eliminacja ruchu ciężarowego i tranzytowego z centrum,
• zmniejszenie ruchu transportu indywidualnego (osobowego i ciężarowego) w centrum,
• poprawa stanu infrastruktury drogowej,
• polepszenie systemu i formy parkowania,
• urealnienie rzeczywistej funkcji drogi w przestrzeni publicznej.

Głównymi metodami rozwiązania wyżej wymienionych problemów powinny być:

1. Budowa obwodnicy zachodniej Szczecina oraz kontynuacja przebudowy autostrady A6 stanowiącej obwodnicę miejską.
2. Kontynuacja budowy Obwodnicy Śródmiejskiej i usprawnienie komunikacji miejskiej poprzez:
   
   • rozbudowę systemu dróg komunikacji rowerowej,
   • usprawnienie komunikacji zbiorowej (m.in. poprzez budowę szybkiego tramwaju, budowę i przebudowę torowisk, właściwy poziom techniczny pojazdów komunikacji zbiorowej, budowę parkingów strategicznych),
   • usprawnienie funkcjonowania strefy płatnego parkowania,
   • budowa nowych parkingów, w tym podziemnych.
3. Przebudowy i remonty bieżące ulic oraz zmiany organizacji ruchu:
   • przebudowa skrzyżowania ul. Ku Słońcu – Al. Piastów – ul. Narutowicza,
   • przebudowa skrzyżowania ul. Ku Słońcu – Sikorskiego,
   • przebudowa skrzyżowania ul. Mickiewicza – Żołnierska – Wernyhory,
   • modernizacja sygnalizacji świetlnych na poszczególnych ciągach komunikacyjnych,
   • projekt i wdrożenie systemu zarządzania ruchem w mieście (część drogowa i komunikacyjna).
4. Zastosowanie dostępnych środków inżynieryjnych poprawiających funkcjonalność drogi pod kątem dostosowania jej dla potrzeb wszystkich użytkowników:
   • wydzielenie i organizacja stref: pieszych, pieszo-rowerowych, ruchu uspokojonego, obszarów zamieszkania;
   • poprawa „atrakcyjności pasa drogowego” poprzez ciągłe podnoszenie standardów (począwszy od nawierzchni poprzez małą architekturę, zieleń, obiekty małej gastronomii, reklamy).

Ponadto rozwiązanie przedstawionych problemów komunikacyjnych zapewni rozpoczęcie budowy Trasy Północnej i modernizacji ul. Struga w ramach modernizacji dostępu drogowego do Portu w Szczecinie (modernizacja miejskiego odcinka drogi nr 10).

Finansowanie wszelkich zadań z zakresu budowy, modernizacji i utrzymania dróg publicznych oraz obiektów inżynierskich odbywa się ze środków budżetu Miasta oraz w coraz większym zakresie ze środków zewnętrznych (fundusze Unii Europejskiej, programy operacyjne itp.). Potrzeby w tym zakresie są znacznie większe od możliwości. Przy pewnej stagnacji w latach 90. w ilości realizowanych robót inwestycyjno-remontowych na obiektach drogowych i inżynieryjnych sytuacja w ostatnich latach uległa znacznej poprawie. Zrealizowane projekty w sposób znaczący poprawiły funkcjonalność układu drogowo-komunikacyjnego w mieście.

Od wielu lat czynione są starania na rzecz budowy wspomnianej obwodnicy zachodniej wraz z przeprawą Police – Święta. Jej powstanie miałoby dla Szczecina i regionu strategiczne znaczenie: wyprowadziłoby ruch tranzytowy poza miasto, znacznie ułatwiłoby dojazd do przejść granicznych oraz skomunikowałoby tereny inwestycyjne w gminie Police i Goleniów.
W grudniu 2007 roku Prezydent Miasta Szczecin, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego, starosta powiatu polickiego, burmistrz Goleniowa oraz burmistrz Polic podpisali wstępne porozumienie w sprawie realizacji studium wykonalności Zachodniego Drogowego Obejścia Szczecina wraz z raportem oddziaływania na środowisko. Studium wykonalności mogłoby w przyszłości umożliwić staranie się o środki finansowe na realizację przedsięwzięcia bowiem dostarczyłoby formalnego uzasadnienia zarówno ekonomicznego jak i technicznego.

Budowana etapowo Obwodnica Śródmiejska jest jedną z głównych inwestycji drogowych, które mają usprawnić miejski układ drogowy i wyprowadzić ruch ze ścisłego centrum miasta. Inwestycja ta ma na celu poprawę obecnej sytuacji, tak różnej od standardów europejskich (z uwagi na tranzyt prowadzący przez centrum) a jej ukończenie pomoże wyprowadzić najcięższy ruch z głównych ulic Szczecina.
W czerwcu 2007 roku zakończono III etap inwestycji, czyli budowę odcinka ul. Przyjaciół Żołnierza od łącznika z ul. Bandurskiego do ul. Ks. Warcisława. Kolejny, IV etap to budowa ul. Przyjaciół Żołnierza od ul. Ks. Warcisława do ul. Krasińskiego. Cała obwodnica ma mieć długość 9,2 km.

2.1.2. OBIEKTY INŻYNIERSKIE

Na drogach publicznych zarządzanych przez Miasto, wg stanu na koniec 2007 roku, znajdowało się 105 obiektów inżynierskich.
Porównując liczbę obiektów inżynierskich w 2007 roku ze stanem z lat poprzednich zauważalny jest ich postępujący wzrost (wg stanu na koniec 2005 r. było ich 90).

W kontekście powstawania nowych obiektów tego typu (w latach 2006 – 2007) warto podkreślić rozwiązanie znaczącego problemu związanego z zaburzeniem płynności ruchu kołowego przy rondzie Giedroycia (wylot ulic Staszica oraz Wyzwolenia). W 2007 roku zakończono budowę nadziemnego przejścia (kładki) nad ulicą Staszica.

Lokalizacja miasta oraz jego podział na część prawo- i lewobrzeżną warunkuje konieczność ciągłego przemieszczania się mieszkańców (przejazdy do i z miejsc pracy, dojazdy do szkół itd.), co przy ograniczonej przepustowości jest czasochłonne i stanowi uciążliwe utrudnienie dla szczecinian. Nadzieje na poprawę komunikacji pomiędzy obydwoma częściami miasta wiązane są z realizacją rozpoczętego w 2006 roku projektu "Przebudowa ulicy Autostrada Poznańska, Etap I i II – budowa nowych mostów przez rzeki Odrę i Regalicę" (z dofinansowaniem z Funduszy Strukturalnych Unii Europejskiej w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Transport). Etap I „Budowa mostu nad rzeką Odrą wraz z włączeniem w układ drogowy”, obejmuje budowę nowego mostu o konstrukcji trzyprzęsłowej, długości 206 m, szerokości 14,4 m, z dwoma pasami ruchu, ścieżką rowerową, chodnikiem wraz z włączeniem w istniejący układ drogowy za pomocą wiaduktów dojazdowych. Etap II „Budowa mostu nad rzeką Regalicą wraz z włączeniem w układ drogowy” obejmuje budowę nowego mostu również o konstrukcji trzyprzęsłowej, długości 227,5 m, szerokości 17,9 m z trzema pasami ruchu (również ze ścieżką rowerową, chodnikiem wraz z włączeniem za pomocą wiaduktów dojazdowych). Oba mosty powinny znacznie usprawnić komunikację oraz przepływ mieszkańców i wpłynąć na poprawę przepustowości miejskiego układu drogowego.

2.1.3. INWESTYCJE I REMONTY KAPITALNE

W granicach administracyjnych Szczecina zadania dotyczące finansowania budowy, modernizacji i utrzymania dróg publicznych obciążają budżet Miasta.

Najważniejszymi zadaniami inwestycyjnymi drogowymi realizowanymi w latach 2006 – 2007 były m.in.:

• przebudowa ul. Autostrada Poznańska: Etap I i II – budowa nowych mostów przez rzeki Odrę i Regalicę (przebudowa dofinansowana z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego – Transport);
• budowa ronda ul. Ku Słońcu – Derdowskiego – Dworska: przebudowa istniejącego skrzyżowania ulic Ku Słońcu – Derdowskiego – Europejska – Dworska sterowanego sygnalizacją świetlną na rondo o średnicy wewnętrznej 60 m i średnicy zewnętrznej 80 m, z dwoma pasami ruchu kołowego (budowa dofinansowana ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego);
• budowa Obwodnicy Śródmieścia Szczecina: Etap III – przebudowa ul. Przyjaciół Żołnierza od łącznika z ul. Bandurskiego do ul. Ks. Warcisława (zbudowano odcinek arterii o długości 600 m z dwiema dwupasmowymi jezdniami, powstało 1 300 m chodników, 1 250 m ścieżek rowerowych, 520 m ekranów akustycznych, inwestycja również dofinansowana z EFRR w ramach ZPORR);
• modernizacja ulic w Szczecinie: I etap – ul. Niedźwiedzia (modernizacja ulicy o długości ok. 580 m, jako odcinka całej trasy znajdującego się w najgorszym stanie technicznym, zagrażającym bezpieczeństwu pojazdów i osób podróżujących, dofinansowanie z EFRR w ramach ZPORR);
• zakończenie (2006) przebudowy ul. Krzywoustego od Pl. Zwycięstwa do Pl. Kościuszki (dofinansowanie z EFRR w ramach ZPORR);
• budowa kładek na ulicach Staszica i Przyjaciół Żołnierza.

Łączne wydatki Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego na utrzymanie dróg w 2006 r. wynosiły 16,4 mln złotych, w 2007 r. 39,9 mln złotych, w tym łączne wydatki na remonty nawierzchni i urządzeń drogowych (sygnalizacja) wynosiły odpowiednio: 2006 – ok. 9,9 mln zł, 2007 – 18,4 mln zł. Na oznakowanie drogowe pionowe wydano w 2006 r. 1,6 mln zł, a w 2007 r. 3,9 mln zł. Na oznakowanie poziome zaś przeznaczone zostały następujące kwoty: w 2006 r. 2,5 mln zł, a w 2007 r. 3,1 mln zł. W roku 2006 na utrzymanie obiektów inżynierskich wydano kwotę 1,7 mln zł natomiast w roku 2007 już 10,9 mln zł.
Na oświetlenie w latach 2006 – 2007 przeznaczono z wydatków bieżących z budżetu Miasta: w 2006 r. ok. 12,5 mln zł, w 2007 r. ok. 14,6 mln.
W 2007 r. wydatki majątkowe na drogi publiczne (gminne i powiatowe) wyniosły 82,2 mln zł, z czego wykonanie wydatków majątkowych gminy wyniosło 1, 2 mln zł a wykonanie wydatków majątkowych powiatu 81,0 mln zł.

Wykres nr 2.2.

Źródło: Sprawozdania z wykonania budżetu Miasta Szczecin za lata 2004−2007.

Do jednych z najważniejszych działań inwestycyjnych z zakresu transportu miejskiego w latach 2006 – 2007 niewątpliwie zaliczyć należy: zakup 21 szt. używanych tramwajów TATRA KT4Dt, modernizację wagonów tramwajowych i zakup wyposażenia technicznego, modernizację infrastruktury towarowej, sieciowej i zajezdni tramwajowych, zakup taboru tramwajowego wraz z wykonaniem remontu torowiska na ul. Ku Słońcu.

2.1.4. BEZPIECZEŃSTWO RUCHU

Według danych uzyskanych z Komendy Miejskiej Policji w 2007 roku na szczecińskich drogach wydarzyło się łącznie 6 788 zdarzeń drogowych, z czego 6 094 były to kolizje, a 694 – wypadki drogowe, w których śmierć poniosło 18 osób, a 789 zostało rannych. W 2007 roku zanotowano nieznaczny (o 28 tj. 0,4 %) wzrost liczby zdarzeń drogowych oraz wyraźny spadek liczby kolizji na szczecińskich drogach, co ilustruje Wykres Nr 2.3

Wykres nr 2.3.

Źródło: Komenda Miejska Policji

W 2006 roku wypadki drogowe, które zdarzyły się w Szczecinie stanowiły 30,2 % wypadków, jakie wydarzyły się na terenie województwa zachodniopomorskiego (1 759 wypadków), a w skali kraju było to 1,1 %. Zabici w wypadkach drogowych w mieście to 15,5 % ogółu ofiar śmiertelnych na terenie województwa. Ranni stanowili zaś 27,7 %, a na terenie kraju 1 %.
Najczęstszymi rodzajami wypadków drogowych, jakie wydarzyły się na ulicach Szczecina były:
 najechanie na pieszego:

• 2006 r. – 261 wypadków, tj. 49,0% ogółu (20 ofiar śmiertelnych i 257 osób rannych),
• 2007 r. – 340 wypadków, tj. 49,0% ogółu (10 ofiar śmiertelnych i 344 osób rannych),

 zderzenia się pojazdów w ruchu:

• 2006 r. – 203 wypadki, tj. 38,1% ogółu (8 ofiar śmiertelnych i 263 osoby ranne),
• 2007 r. – 280 wypadków, tj. 40,3 % ogółu (2 ofiary śmiertelne i 358 osób rannych).

Najwięcej wypadków spowodowali kierujący pojazdami: w 2006 roku 398 wypadków, tj. 74,6% ogółu, a w 2007 roku 500 tj. 72,0% ogółu (w Polsce – 1,35 %). W wypadkach spowodowanych przez kierującego w 2006 roku zginęło łącznie 23 osoby, a 464 zostało rannych. Najczęstszymi przyczynami wypadków zawinionych przez kierującego, zarówno w 2006 i 2007 roku, było:

• nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu: 2006 r. – 123 wypadki (30,9 %), 2007 r. – 129 (31,5 %),
• nieudzielenie pierwszeństwa pieszemu: 2006 r. – 79 wypadków (19,8 %), 2007 r. – 77 (15,4 %),
• niedostosowanie prędkości do warunków ruchu: 2006 r. – 61 wypadków (15,3 %), 2007 r. – 88 (17,6 %).

Dodatkowo w 2007 roku jedną z głównych przyczyn tych wypadków było nieprawidłowe przejeżdżanie przejść dla pieszych: 96 wypadków czyli 19,2 % ogółu.
W kraju najczęściej występującymi przyczynami wypadków z winy kierowców (wg danych za rok 2006) było niedostosowanie prędkości do warunków ruchu (10 987 wypadków) i nieprzestrzeganie pierwszeństwa przejazdu (9 094 wypadki). Głównymi sprawcami wypadków drogowych w tej kategorii byli kierowcy w przedziale wiekowym od 25 do 39 lat, podobnie jak w całej Polsce. Spowodowali oni w 2006 roku 134 wypadki, co stanowiło 33,6 % ogółu wypadków z winy kierujących (w wyniku tych zdarzeń 9 osób poniosło śmierć, a 161 zostało rannych), a w 2007 roku 165 wypadków (2 osoby poniosły śmierć, 196 zostało rannych).

Natomiast piesi uczestnicy ruchu drogowego w 2006 roku spowodowali 92 wypadki (17,2 % ogółu wypadków), w tym 9 śmiertelnych, a w 2007 roku 113 (16,3 % ogółu wypadków). Głównymi przyczynami wypadków spowodowanych przez pieszych było: nieostrożne wejście na jezdnię, wejście na jezdnię przy czerwonym świetle oraz przekraczanie jezdni w miejscu niedozwolonym. W wypadkach tych śmierć poniosło w 2006 roku 8 osób (76 osób zostało rannych) zaś w 2007 roku 6 osób (107 rannych).

Wykres nr 2.4.

Źródło: Komenda Miejska Policji.

Do najbardziej zagrożonych wypadkami ulic Szczecina należały: al. Wyzwolenia, ul. Struga, al. Piastów, al. Wojska Polskiego, ul. Gdańska oraz ul. Ku Słońcu. Wydarzyło się tu ogółem w 2006 roku 112 wypadków, a w 2007 roku – 125.
Najbardziej zagrożonymi wypadkami skrzyżowaniami w mieście w latach 2006 – 2007 były m.in.: ul. Struga – ul. Gryfińska, ul. Struga – ul. Jasna, ul. Struga – ul. Łubinowa, ul. Ku Słońcu – ul. Derdowskiego, ul. Ku Słońcu – ul. Boh. Warszawy, al. Piastów – ul. Ku Słońcu, al. Piastów – ul. Jagiellońska, al. Wyzwolenia – ul. Malczewskiego, ul. Gdańska – Basen Górniczy a placami: pl. Kościuszki i pl. Sprzymierzonych.
Położenie Szczecina na szlaku transportowym oraz jego wielkość sprawiają, iż stanowi on jedno z najbardziej niebezpiecznych miast regionu, bowiem to tu ma miejsce ok. 30% wszystkich wypadków w województwie zachodniopomorskim.
Pomimo słabości układu drogowego miasta organizacja ruchu w trakcie przebiegu największej żeglarskiej imprezy The Tall Ships’ Races 2007 dzięki sprawności Policji oraz służb miejskich przebiegała efektywnie i nie sprawdziły się oczekiwane czarne scenariusze. Nie zmienia to faktu, iż konieczna jest kontynuacja działań służących poprawie układu drogowego i zwiększeniu jego przepustowości.

2.1.5. POZIOM MOTORYZACJI

W latach 2006 – 2007 w Szczecinie nadal panowała tendencja wzrostowa poziomu motoryzacji co będzie wymagało w przyszłości usprawniania ruchu miejskiego i zmian w jego organizacji

Wykres nr 2.5.

Źródło: Biuro Obsługi Interesantów UM.

Wykres nr 2.6.

Źródło: Biuro Obsługi Interesantów UM.

W 2006 roku wydano 75 decyzji o zatrzymaniu praw jazdy, natomiast w 2007 roku – 99. W zestawieniu z latami poprzednimi jest to dość duży spadek, dla porównania w 2005 roku wydano 392 takie decyzje.