8. ŚRODOWISKO NATURALNE

8.2. ZASOBY PRZYRODNICZE MIASTA

LASY MIEJSKIE

Lasy Miejskie, o łącznej powierzchni urządzonej 2 780,17 ha, położone są głównie w północnej i południowo-wschodniej części miasta. Podzielone są na dwa leśnictwa:

• Głębokie (zachodnia strona Odry) o powierzchni 1 735,27 ha,
• Dąbie (wschodnia strona Odry) o powierzchni 1044,90 ha.

W skład Lasów Miejskich wchodzą głównie kompleksy leśne zwane uroczyskami. Potocznie część z nich zwana jest też parkami leśnymi. Są to:

Pozostałe grunty (poza uroczyskami) zajmują powierzchnię 276,68 ha.

Głównym gatunkiem lasotwórczym jest sosna, która tworzy drzewostany na ponad 51% powierzchni leśnej. Drugim co do częstości występowania gatunkiem jest dąb (15% powierzchni leśnej), kolejno: olsza (10,7%), buk (9%). Pozostałe gatunki panujące, wykazujące udział powierzchniowy w przedziale 1,3% do 3,4% to brzoza, robinia, modrzew, świerk i grab.

Z gatunków objętych ścisłą ochroną na terenie lasów miejskich spotkać można takie gatunki jak: barwinek pospolity, bluszcz pospolity, dzięgiel (arcydzięgiel) litwor, gnieźnik leśny, jarząb szwedzki Sorbus, kosaciec syberyjski, kruszczyk szerokolistny, listera jajowata, paprotka zwyczajna, pióropusznik strusi, przylaszczka pospolita, purchawica olbrzymia, rokitnik zwyczajny, sasanka łąkowa, sromotnik bezwstydny, szafran spiski, szmaciak gałęzisty, śnieżyczka przebiśnieg, wiciokrzew (suchodrzew) pomorski, widłak goździsty.

Z gatunków roślin objętych ochroną częściową w lasach miejskich spotyka się takie gatunki jak: cis pospolity, kalina koralowa, kocanki piaskowe, konwalia majowa, kruszyna pospolita, naparstnica purpurowa, porzeczka czarna, pierwiosnek lekarski, przytulia (marzanka) wonna, turzyca piaskowa.

Do chronionych lub rzadkich gatunków zwierząt spotykanych w lasach miejskich zaliczyć należy:

• Bezkręgowce: rak szlachetny, ślimak winniczek, trzmiele, paź królowej, polowiec szachownica, rusałka żałobnik.
• Ryby: wzdręga, słonecznica, kiełb, ukleja, krąp, piskorz, miętus, ciernik, bas słoneczny.
• Płazy: traszka grzebieniasta, traszka zwyczajna, ropucha szara, żaba trawna, żaba wodna, żaba moczarowa, kumak nizinny, rzekotka drzewna.
• Gady: jaszczurka zwinka, padalec zwyczajny, zaskroniec.
• Ssaki: jeż, kret, nocek Netterera, nocek rudy, gacek brunatny, borowiec wielki, wiewiórka pospolita, wydra, bóbr europejski.
• Ptaki lęgowe: perkozek, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, krakwa, cyraneczka, gągol, jastrząb, wodnik, kokoszka wodna, siniak, puszczyk, zimorodek, dzięcioł zielony, dzięcioł średni, pliszka górska, strumieniówka, świerszczak, muchołówka mała, krzyżodziób świerkowy.

Lasy miejskie to również środowisko bytowania dzików, saren, jeleni, lisów, jenotów, borsuków, kun, tchórzy, piżmaków oraz zajęcy.

Lasy miejskie stanowią główne zaplecze rekreacyjne dla całej aglomeracji szczecińskiej przez cały rok. Obok funkcji rekreacyjnej stanowią bogate źródło wiedzy przyrodniczej.

Na terenie lasów miejskich znajdują się tereny najcenniejsze przyrodniczo, objęte ochroną prawną, m.in.: jedyny rezerwat w mieście "Zdroje", pomniki przyrody, użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.

LASY PAŃSTWOWE

Lasy państwowe wchodzą w skład trzech nadleśnictw:

• Nadleśnictwo Trzebież (ok. 30%),
• Nadleśnictwo Kliniska (ok. 24),
• Nadleśnictwo Gryfino (ok. 46%).

Procentowy udział poszczególnych gatunków
w drzewostanach będących pod zarządem Lasów Państwowych przedstawiono na wykresie.

Wykres Nr 8.2

Źródło: WGKiOŚ OM

ZIELEŃ MIEJSKA

Na terenie Szczecina występują duże skupiska zieleni w postaci parków, cmentarzy, zieleńców, skwerów i zieleni ulicznej. Ogólna powierzchnia terenów zieleni miejskiej wynosi 530,47ha. Największą powierzchnię zajmują parki spacerowo -wypoczynkowe. W Szczecinie zlokalizowanych było 15 parków o łącznej powierzchni 142,5 ha.

Największymi parkami są:

• Park Kasprowicza (o powierzchni 27,03 ha) położony na wzniesieniu i stoku Doliny Niemierzyńskiej ze sztucznie utworzonym jeziorkiem Rusałką. Jest to największy i najpopularniejszy park w Szczecinie.
• Park Żeromskiego (o powierzchni 21,97 ha), drugi pod względem wielkości. Powstał na terenach zlikwidowanych cmentarzy na początku XX wieku.

Pozostałe parki to:

• Park Kasprowicza,
• Park Żeromskiego,
• Park Dendrologiczny im. prof. St. Kownasa,
• Park Brodowski,
• Park Andersa,
• Park Powstańców,
• Park Arkoński,
• Park Noakowskiego,
• Park Jasne Błonia,
• Park przy ul. Niemierzyńskiej,
• Park przy ul. Goleniowskiej,
• Park przy ul. Jasnej,
• Park przy Stawie Brodowskim,
• Park przy ul. Sąsiedzkiej,
• Park przy ul. Przodowników Pracy.

W parkach znajduje się wiele gatunków i odmian drzew i krzewów, w tym gatunki rodzime i pochodzenia obcego.

Dużym i ciekawym skupiskiem zieleni są cmentarze o ogólnej powierzchni 193,87 ha (w tym cmentarze czynne - 179,41 ha).

W Szczecinie w latach 2002 - 2003 było łącznie 21 cmentarzy, w tym 5 czynnych:

• Cmentarz Centralny,
• Cmentarz na terenie os. Wielgowo,
• Cmentarz na terenie os. Zdroje,
• Cmentarz na terenie os. Dąbie,
• Cmentarz na terenie os. Płonia.

Największy Cmentarz Centralny (168 ha), zlokali zowany jest w lewobrzeżnej części miasta. Budowę cmentarza rozpoczęto w 1900 r. Zgodnie z założeniami architektów miał to być cmentarz o charakterze parku-ogrodu, jako najdostojniejsze miejsce wiecznego spoczynku. Przy doborze roślin wykorzystane zostały naturalne warunki terenowe i mikroklimatyczne. Na terenie Cmentarza Centralnego występuje ok. 360 gatunków i odmian drzew oraz krzewów. Bardzo dobrze zaaklimatyzowały się tu gatunki północnoamerykańskie, tj. jodła kalifornijska, świerki serbskie i srebrne, sosny wejmutka
i żółta, choina kanadyjska i żywotnik olbrzymi, klon srebrzysty, kielichowiec wonny, głóg ostrogowy, dąb czerwony. Na szczególną uwagę zasługują, rzadko występujące w Polsce, dąb zimozielony i miłorząb japoński.

W granicach miasta znajduje się też wiele mniejszych elementów zieleni, do których należą zieleńce, w tym zieleń przy budynkach użyteczności publicznej, bulwary i promenady. W mieście istnieje 90 zieleńców o łącznej powierzchni 55,2 ha. Największe z nich to:

• Zieleniec przy ul. Jana z Kolna/Teatr Polski,
• Zieleń przy Wałach Chrobrego,
• Zieleniec przy ul. Boryny,
• Zieleniec przy ul. Spółdzielczej,
• Zieleniec Promenada Leszczyńskiego,
• Zieleniec przy ul. Chopina/Krasińskiego,
• Zieleniec przy ul. Malczewskiego,
• Zieleniec przy ul. Obotryckiej,
• Plac Słowiański,
• Zieleniec przy ul. Ojca Bejzyma,

Zieleń uliczna zajmuje 138,9 ha. Są to tereny zieleni towarzyszącej komunikacji miejskiej, pasy zieleni, trawników, krzewów i drzew wzdłuż dróg.

Oprócz placów i zieleńców Szczecin otoczony jest  parkami leśnymi - uroczyskami,  z których najbliżej centrum znajduje się Park Leśny Arkoński oraz Park Leśny Głębokie.

Aktualnie powierzchnia Parku Leśnego (Uroczy ska) Las Arkoński wynosi 980,10 ha. Wraz z uroczyskiem Głębokim tworzy zwarty kompleks leśny będący południowo-wschodnim skrajem Puszczy Wkrzańskiej uznany za las ochronny. Las Arkoński położony jest na wzniesieniu morenowym poprzecinanym licznymi dolinami strumieni. W drzewostanie dominuje sosna i buk. Typ siedliska to bory mieszane. Na terenie Lasu Arkońskiego występują liczne nasadzenia egzotycznych gatunków drzew. Znajduje się tutaj kąpielisko Arkonka oraz malowniczy zespół przyrodniczo-krajobrazowy " Dolina Siedmiu Młynów " obejmujący dolinę strumienia Osówka od Jeziora Głębokiego do Podbórza. Przez teren przebiegają liczne trasy turystyczne, urządzona ścieżka zdrowia, ścieżki rowerowe, polany rekreacyjne, w tym dwie wyposażone w psie wybiegi.

Cały system zieleni miejskiej nie jest układem formalnym. Większość skwerów, podobnie jak i park Żeromskiego, powstało na terenie cmentarzy.

Najcenniejsze założenia zieleni miejskiej wpisane są (lub zakwalifikowane do wpisu) do rejestru Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Są to m.in.: park Kasprowicza, park Żeromskiego, Cmentarz Centralny, kilka dawnych cmentarzy, Dolina Siedmiu Młynów, Park przy ul. Pokoju. itd.

OBSZARY I OBIEKTY CHRONIONE

Obszary prawnie chronione, znajdujące się w granicach administracyjnych miasta Szczecina, zajmują powierzchnię 1 719,3 ha , co stanowi 5,7% ogólnej powierzchni miasta.

Na terenie miasta są to:

Szczeciński Park Krajobrazowy "Puszcza Bukowa"

Park powstał w 1981 r. Obecnie powierzchnia całego Szczecińskiego PK "Puszcza Bukowa" wynosi 9 096 ha, a powierzchnia otuliny 11 842 ha.

W granicach administracyjnych miasta znajduje się fragment tego parku (359 ha, z czego 153 ha w granicach Lasów Miejskich. Pozostała część parku wraz z otuliną obejmuje obszar niemal całej gminy Stare Czarnowo i częściowo gmin: Gryfino, Kobylanka i Bielice. Park graniczy z prawobrzeżnymi dzielnicami i osiedlami Szczecina (Klucz, Żydowce, Podjuchy, Zdroje, Bukowe, Słoneczne, Majowe, Nad Rudzianką, Klęskowo, Kijewo, Płonia, Śmierdnica, Jezierzyce).

Całość lasów Puszczy Bukowej została uznana za lasy ochronne. Puszcza Bukowa jest zwartym kompleksem leśnym porastającym pasmo polodowcowych wzgórz morenowych, zwanych Wzgórzami Bukowymi i wchodzi w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego, który został utworzony na terenie Nadleśnictw Kliniska i Gryfino.

W granicach parku znajduje się Uroczysko Zdroje, zwane też Parkiem Leśnym - jest to obszar w większości zalesiony sosną w połowie XX wieku.

Do walorów przyrodniczych należy przede wszystkim zaliczyć liczny udział w lasach chronionego cisa, który występuje tutaj z samosiewu oraz stanowiska rzadko spotykanych i chronionych roślin: bluszcz pospolity (masowo), lepnica zwisła, konwalia majowa oraz wiciokrzew pomorski.

Do walorów krajobrazowych należy tu przede wszystkim malownicze Jezioro Szmaragdowe. Jezioro powstało w wyniku wtargnięcia wody do kopalni wapieni kredowych. Cechą charakterystyczną jeziora jest rozwijająca się od niedawna strefa szuwarów, zwłaszcza w jego północnej części.

Rezerwaty

Rezerwat "Zdroje" - rezerwat florystyczny powo łany w 1959 roku, zajmujący powierzchnię 2,1 ha. Ochroną rezerwatową objęto najcenniejsze fragmenty Parku Leśnego Zdroje ze stanowiskami naturalnie odnawiającego się cisa pospolitego. Stanowiska te mają służyć jako obiekt doświadczalny do badań naukowych nad naturalnym odnawianiem się cisa. Niegdyś w miejscu tym znajdował się park Topfera. Obecnie w rezerwacie znajduje się kilkaset okazów tego gatunku, a najbardziej okazały egzemplarz, zwany cisem "Warcisława", planuje się uznać za pomnik przyrody.

Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe

W obszarze miasta Szczecina znajduje się 7 zespo łów przyrodniczo-krajobrazowych o łącznej powierzchni 1 157,27 ha. Są to:

• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy " Dolina Siedmiu Młynów i źródła strumienia Osówka " , położony w dzielnicy Zachód, o powierzchni 82,0 ha. Celem powołania zespołu jest ochrona i odtwarzanie wartości przyrodniczych i estetycznych wyjątkowo cennego krajobrazu naturalnego i kulturowego w dolinie Osówki,
  a w szczególności zachowanie w stanie naturalnym obszaru źródliskowego cieków Osówka i Bystry Potok.
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Wodozbiór", położony w dzielnicy Północ o powierzchni 65,1 ha, został powołany dla zachowania i odtwarzania walorów krajobrazu naturalnego, w szczególności ukształtowania terenu oraz cieków i zbiorników wodnych.
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Zespół Parków Kasprowicza - Arkoński", położony w dzielnicy Śródmieście o powierzchni 39,0 ha i w dzielnicy Zachód o powierzchni 57,8 ha. Powołany został dla ochrony i odtwarzania walorów krajobrazu kulturowego z fragmentami krajobrazu naturalnego.
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Jezierzyce", położony na prawobrzeżu o powierzchni 108 ha. Ustanowiony w celu ochrony wartości estetycznych i przyrodniczych cennego krajobrazu dolinnego, w strefie ochronnej SzPK "Puszcza Bukowa ".
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Park Leśny w Strudze " - położony w dzielnicy Prawobrzeże o powierzchni 11,2 ha. Ustanowiony w celu ochrony i odtworzenia wartości estetycznych i przyrodniczych wyjątkowo cennego krajobrazu naturalnego w dolinie rzeki Płoni na granicy strefy ochronnej SzPK "Puszcza Bukowa ".
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Zaleskie Łęgi ", położony w dolinie Odry o powierzchni 71,58 ha. Celem powołania tego zespołu jest ochrona cennego ekosystemu lasów bagiennych, mającego szczególne znaczenie dla zachowania i ochrony rzadkich gatunków roślin i zwierząt.
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Dębina ". Jest to wyspa oddzielająca rzekę Odrę od jeziora Dąbie o powierzchni 780,39 ha, uznana za zespół ze względów estetycznych, naukowych, przyrodniczych i dydaktycznych. Celem powołania zespołu jest ochrona cennego ekosystemu, mającego szczególne znaczenie dla ochrony rzadkich gatunków roślin oraz ginących i zagrożonych wyginięciem gatunków ptaków drapieżnych, dla których wyspa jest lęgowiskiem.

Pomniki przyrody

Na terenie miasta Szczecina znajdują się 23 pomniki przyrody (wg stanu na dzień 31.12.2002 rok). Są to:

Tabela Nr 8.1

Źródło: WGKiOŚ UM

Użytki ekologiczne

Na terenie miasta znajduje się 6 użytków ekologicznych, które zajmują powierzchnię 163,85 ha. Są to:

Tabela Nr 8.2

Źródło: WGKiOŚ UM