KOŚCIÓŁ ŚW. PIOTRA I PAWŁA (19)

Pierwszy drewniany kościół powstał tutaj na miejscu zburzonej pogańskiej świątyni, podczas misji chrystianizacyjnej Ottona z Bambergu w 1124 r.

Od połowy XII w. do Szczecina zaczęli napływać koloniści niemieccy z Saksonii, Turyngii i Frankonii. Pomiędzy przybyszami a rodzimą ludnością słowiańską powstał spór o użytkowanie kościoła św. Piotra i Pawła. Rozstrzygnięto go w 1187 r. po wybudowaniu kościoła św. Jakuba, który w cztery lata później został oficjalnie przypisany niemieckiej gminie katolickiej, podczas gdy kościół św. Piotra i Pawła przeznaczono dla Słowian.

W 1189 r. w czasie najazdu Duńczyków drewniany kościół został spalony. Wzmianki z 1237 r. potwierdzają istnienie przypuszczalnie drewnianego kościoła. W 1268 r. biskup kamieński włączył do parafii św. Piotra i Pawła wsie Grabowo, Golęcino i Niemierzyn. Od tej daty do 1406 r. brak dokumentów na temat kościoła. W roku tym dziekan Henryk i niemieckie kolegium kapitulne zatwierdzili wzniesienie ołtarzy: Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Andrzeja - ufundowanych przez kiełbaśników. Fundatorami innych ołtarzy byli łaziebnicy i tragarze. W 1441 r. zbudowano wikarówkę, a w następnych latach dokonano generalnej przebudowy kościoła. Powstał kościół halowy, pięcioprzęsłowy o trzech nawach i wymiarach 30,7 x 15,8 m, z niewielką kryptą książęcą przed ołtarzem. Przypuszczalnie jeszcze w XV w. przedłużono kościół w kierunku zachodnim o jedno przęsło. Wybudowano obszerną kryptę książęcą z wejściem od strony południowej. W 1517 r. zbudowano wieżę, na której zawieszono dzwon o wadze ok. 650 kg, który z powodu wadliwej konstrukcji wieży zdjęto w 1546 r. i sprzedano. W dziesięć lat później rozebrano wieżę, a za sprzedane srebra podjęto remont kościoła. W 1602 r. zbudowano wieżę nad nawą.

Do kościoła przylegał cmentarz, z głównym wejściem od strony wschodniej. Nieco dalej na wschód w średniowieczu znajdował się obszerny plac targowy.

W 1623 r. wnętrze kościoła odnowiono i ozdobiono renesansowymi malowidłami, które odkryto w 1924 r. W czwartym przęśle po stronie południowej, w kaplicy łaziebników, namalowano św. Piotra i Pawła. Autorem był przypuszczalnie malarz Jacob Wildenberger, któremu płytę nagrobną ufundował zięć Reineccius, pełniący także funkcję wikarego w kościele. Napis na płycie: "Lapis Jacobi Wildenberger Pictoris et Cognatorum H.R. A E 1674" (W dowód pamięci kamień ten wystawili krewnemu i malarzowi Jacobiemu Wildenbergerowi - Heinrich Reineccius i E. Wildenberger - 1674).

W ołtarzu głównym znajdował się tryptyk gotycki z 1509-1512 r. Podczas oblężenia w 1677 r. kościół zapalił się, lecz został w porę ugaszony. Jednak jesienią tego samego roku silny wiatr spowodował poważne uszkodzenie. W 1678 r. podjęto odbudowę kościoła trwającą kilka lat. Na dachu umieszczono sygnaturkę. Zbudowano kostnicę. Obok kościoła na drewnianej konstrukcji umieszczono dwa dzwony odlane w 1678 r. przez Wawrzyńca Köckeritza.

W 1702 r. cieśla Arnold Kämmerling wykonał drewniane sklepienie, a w następnym roku malarz Ernest Eichner namalował na nim sceny biblijne: "Potop", "Baranek Boży" i "Bóg ojciec". W 1705 r. przy prezbiterium postawiono drugą kostnicę, a do 1707 r. w przęśle zachodnim wykonano chór, w którym umieszczono ufundowane w 1708 r. organy. W dwusetną rocznicę ogłoszenia tez Lutra malarz Daniel Ribow namalował na ścianach zakrystii "Misjonarzy z tablicami" i "Przeniesienie Chrystusa na Górę Tabor". W 1759 r. podczas wojny siedmioletniej urządzono w kościele lazaret i zamurowano wejście do dużej krypty. W okresie okupacji francuskiej (1806-1813) kościół został zdewastowany.

W latach 1817-1818 podjęto generalną przebudowę kościoła wg proj. Henksa w stylu neogotyckim. Otrzymał nowy chór, prospekt organowy, emporę, ambonę, ołtarz i ławki. Podczas budowy teatru miejskiego zlikwidowano przykościelny cmentarz. W 1856 r. tryptyk z 1509 r. poddany został renowacji, w oknach umieszczono witraże o kontrastowym, jaskrawym zestawieniu kolorów, a w końcu XIX w. zlikwidowano południowy portal. W 1901 r. dokonano regotyzacji fasady zachodniej, ścian i portali, a w latach 1924-1930 pod nadzorem architekta Carla Rittershausena gruntownie przebudowano wnętrze. Płyty nagrobne umieszczone w posadzkach postawiono przy ścianach. Założono oświetlenie elektryczne i centralne ogrzewanie.

Gotycki kościół w niewielkim stopniu został uszkodzony w czasie ostatniej wojny. We wrześniu 1945 r. podczas włamania skradziono bezcenny tryptyk z 1509 r. W 1946 r. władze przekazały obiekt Kościołowi Polskokatolickiemu i dokonano konsekracji świątyni.

We wnętrzu kościoła godne uwagi są płyty nagrobne z XVII w. i drewniane sklepienie ze scenami biblijnymi. Po wyjściu warto przyjrzeć się: glifowanemu portalowi dwudzielnemu, portalowi wykonanemu z kolumn klasztoru Kartuzów z XIV w., skarbonce z płyt wapiennych z postaciami św. Piotra i Pawła. Otwór na monety w intencji pierwszego świętego jest równoległy do ściany, a w intencji św. Pawła prostopadły. Warte obejrzenia są maszkarony w dolnej części laskowań. Przypory wprowadzone do wnętrza świątyni pozwoliły na utworzenie między nimi wieńca kaplic.

Przechodzimy na plac w pobliże masztu okrętowego. W miejscu tym w średniowieczu przebiegała fosa. Zasypana została podczas formowania Placu Parad, w pierwszej połowie XVIII w. W 1846 r. kupiectwo szczecińskie ufundowało teatr miejski, który zdecydowano postawić w tym miejscu. Projektantem był arch. Langhans z Berlina. Podjęto żmudne kopanie i dopiero na głębokości ok. 70 stóp natrafiono na twardy grunt, w którym można było położyć kamień węgielny. Teatr wybudowano w stylu neoromańskim. Posiadał 1200 miejsc na parterze i trzech poziomach balkonów. Otwarcia dokonano 21 października 1849 r., wystawiając sztukę Goethego "Egmont". Teatr został częściowo zniszczony podczas ostatniej wojny. W 1953 r. zadecydowano o jego rozbiórce.