dane=new Array(42);
dane[0]="";
dane[1]="1. Dworzec Główny PKP - zwany pierwotnie Berlińskim. Budynek oraz układ połączeń wielokrotnie przebudowywano. Naprzeciw dworca pomnik \"Kolejarza-zwrotniczego\" z 1964 r. (proj. R. Chachulski).";
dane[2]="2. Gmach Poczty - neorenesansowy, budowany etapami od 1872 r. (proj. Carl Schwatlo i Carl Friedrich Endell). Odnowiony w l. 1994-95. Warto zwrócić uwagę na główny hol z przeszklonym dachem wspartym na kolumnach.";
dane[3]="3. Budynek dawnych koszar. Klasycystyczny z 1818 r. w pobliżu nieistniejącej Bramy Ślimaczej. Odnowiony w 2001r. Siedziba Towarzystwa Ubezpieczeń i Asekuracji S.A. \"Warta\".";
dane[4]="4. Fragment średniowiecznego muru obwarowań miejskich w pobliżu nieistniejącej Bramy Świętego Ducha z tablicą poświęconą pobytowi wojsk hetmana Stefana Czarnieckiego w 1657 r. na Ziemi Szczecińskiej. Średniowieczne mury miejskie liczyły 2510 m.w tym 610 m nad Odrą. Posiadały 4 bramy główne (Młyńską, Św. Ducha, Panieńską i Passawską), 7 baszt okrągłych, 14 kwadratowych, 1 sześciokątną i 15 półbaszt.";
dane[5]="5. Kościół pw. św. Jana Ewangelisty. Trzynawowy, halowy kościół gotycki, wzniesiony w XIV w. przez zakon franciszkanów, którzy w wyniku reformacji opuścili miasto w 1525 r. Budynki klasztorne zamienione zostały na szpital. W okresie szwedzkim kościół garnizonowy, w czasie wojen napoleońskich magazyn - usunięto wyposażenie. W 1956 r. świątynia przekazana Kościołowi katolickiemu. Od 1957 r. opiekują się nią księża Pallotyni. W l. 1982-85 dobudowano nowe zabudowania klasztorne (proj. Stanisław Latour). Warto zwrócić uwagę na prezbiterium z terakotowym fryzem z winną latoroślą, zamknięte siedmio-boczną absydą, rzeźbę na wsporniku łuku tęczowego, polichromie z XV w., płyty nagrobne: gotycką i barokowe, odchylone od pionu filary.";
dane[6]="6. Most Długi. Wzmiankowany w 1283 r. Obecny zbudowany w 1959 r. na miejscu Mostu Hanzy z 1903 r. Za mostem Gmach Urzędu Celnego z 1908 r. oraz neogotycki kościół św. Trójcy z 1897 r. z 64 m wieżą, należący do parafii ewangelicko - augsburskiej.";
dane[7]="7. Ratusz Staromiejski - gotycki z pot. XV w., przebudowany w stylu barokowym w XVII w. Odbudowany w 1975 r. mieści muzeum, prezentujące dzieje Szczecina od wczesnego średniowiecza do współczesności. Wokół odbudowywana od 1995 r. starówka - na uwagę zasługują zrekonstruowane w formie z przełomu XVII/XVIII w. fasady kamienic przy ul. Siennej 7 i 8. Tę ostatnią wieńczy tympanon z płaskorzeźbą rzymskiej bogini szczęścia Fortuny";
dane[8]="8. Kamienica Loitzów - rodziny kupiecko - bankierskiej, późnogotycka z 1547 r. Obecnie Liceum Sztuk Plastycznych. Na elewacji kopia płaskorzeźby \"Nawrócenie św. Pawła\".";
dane[9]="9. Zamek Książąt Pomorskich. W l. 1346-47 Barnim III zbudował \"Kamienny Dom\" i kaplicę św. Ottona. Zamek rozbudowany za Bogusława X i Barnima XI. Z polecenia Jana Fryderyka w l. 1571-82 przebudowany w duchu renesansu, przybrał obecną formę. W l. 1616-19 za Filipa II i Franciszka I dobudowano Skrzydło Muzealne (Mennicze). Dotkliwie zniszczony przez naloty w 1944 r. Obecnie mieści Operę i Operetkę, placówki kulturalne, Urząd Marszałkowski, salę ślubów Urzędu Stanu Cywilnego; Centrum Informacji Turystycznej i Kulturalnej. Na elewacjach skrzydeł: wsch. - płyta erekcyjna Barnima XI z 1538 r., pn. - płyta Barnima III z 1543 r. Na Wieży Zegarowej astronomiczny zegar z 1693 r., tablice poświęcone: ks. Bolesławowi Domańskiemu -w międzywojniu prezesowi Związku Polaków w Niemczech, oraz królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu, który przebywał na zamku w 1711 r. Godne odwiedzenia są sale wystawowe, ekspozycja sarkofagów książęcych i dot. dziejów zamku, punkt widokowy na Wieży Dzwonów, na której kopia gotyckiego posągu św. Ottona z XIV w. Nieopodal wieży pomnik Bogusława X i Anny Jagiellonki z 1974 r. (proj. Leonia Chmielnik i Anna Paszkiewicz).";
dane[10]="10. Ujeżdżalnia zamkowa - z pocz. XVIII w. Interesujący żurawik do paszy dla koni i wcześniejszy portal renesansowy. Siedziba Instytutu Germanistyki Uniwersytetu Szczecińskiego.";
dane[11]="11. Baszta Siedmiu Płaszczy (Panieńska) - romańska z pocz. XIV w. Do 1723 r. więziono w niej skazańców.";
dane[12]="12. Trasa Zamkowa. Oddana do użytku w l. 1987-96 r. Na wsch. brzegu Odry, w miejscu podpór trasy do pocz. XX w. stały zabudowania kościoła św. Katarzyny i klasztoru cysterek";
dane[13]="13. Akademia Morska - zajmuje dwa z kompleksu gmachów użyteczności publicznej na Wałach Chrobrego powstałych z inicjatywy Hermana Hakena na miejscu Fortu Leopolda. Neobarokowy gmach od pd. zbudowano w l. 1902-1905 dla Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych a sąsiedni w stylu północnoniemieckiego manieryzmu powstał w l. 1914-21 dla Naczelnej Dyrekcji Ceł. Od 1962 r. gmachy służą szkolnictwu morskiemu.";
dane[14]="14. Muzeum Morskie. Gmach Muzeum Miejskiego (proj. Wilhem Meyer-Schwartau) otwarto 23.06.1913 r. Obecnie prezentuje dzieje Pomorza, zbiory morskie, kolekcję rzeźb antycznych, etnograficzne zbiory afrykańskie, azjatyckie, polinezyjskie i południowoamerykańskie. Mieści także Teatr Współczesny. Na zewnątrz przedstawienia piramidy Cheopsa, Akropolu, katedry w Kolonii i Bazyliki św. Piotra w Rzymie. Na tarasie Wałów rzeźba Herkulesa walczącego z Centaurem z 1913 r. (proj. Ludwig Manzel). Przy fontannie posągi Jana z Kolna (legendarnego polskiego odkrywcy Ameryki) i Jana Wyszaka (kupca, korsarza i wójta szczecińskiego) oraz herby polskich miast nadbałtyckich";
dane[15]="15. Urząd Wojewódzki - wybudowany w l. 1906-11 dla Rejencji Szczecińskiej i instytucji morskich (proj. Paul Kieschke). 30.04.1945r.";
dane[16]="16. Pomnik Adama Mickiewicza,dłuta Sławomira Lewińskiego, odsłonięty 3.05.1960r. na miejscu konnego posągu niemieckiego cesarza Fryderyka III z l. 1907-1913. Za pomnikiem park im. Stefana Żeromskiego - założony na miejscu d. cmentarza w 1810 r. a powiększony na pocz. XX w. Wiele cennych okazów drzew i krzewów egzotycznych: klon Trautvettera, dęby: wielkowowocowy i węgierski, grujecznik japoński. Niektóre okazy, np. klon kolchidzki, osiągają tu największe rozmiary ze spotykanych w środkowej Europie. Głaz narzutowy (obw. 9 m) z tablicą poświęconą Synom Pułku.";
dane[17]="17. Zespół PAZIM z hotelem Radisson SAS powstał w l. 1990-1992. Jego dominantę stanowi 84 m \"termos\" zwieńczony masztem telekomunikacyjnym wys. 34 m. Na przedostatnim piętrze na wys. 80 m kawiarnia Cafe 22 - znakomity punkt widokowy na miasto, otaczające je lasy, wody i wzgórza w promieniu do 35 km.";
dane[18]="18. Brama Królewska, barokowa z l. 1725-27. Ozdobiona rzeźbami: tarczą z orłem pruskim otoczoną łańcuchem Orderu Czarnego Orła, postaciami Marsa i Herkulesa, inicjałami króla Prus Fryderyka Wilhelma I oraz panopliami. Na ścianie tablica poświęcona gen. Dezyderemu Chłapowskiemu (1788-1879), więzionemu w twierdzy szczecińskiej w 1833 r. za udział w Powstaniu Listopadowym.";
dane[19]="19. Kościół pw. św. Piotra i Pawła parafii polsko-katolickiej. Drewniany kościół zbudowano tu w 1124r. Obecna gotycka budowla pochodzi z poł. XV w. Godne uwagi: nisza jałmużnicza z XV w. pomiędzy płytami z XIV w. przedstawiającymi św. Piotra i Pawła, konsole w kształcie głów ludzkich, wewnątrz liczne płyty nagrobne i drewniane sklepienie z 1702r., ozdobione przedstawieniami nawiązującymi do Apokalipsy św. Jana, barokowe świeczniki.";
dane[20]="20. Maszt z parowca s/s \"Kapitan K. Maciejewicz\" z 1929 r, ustawiony w 1990r. W tym miejscu stał Teatr Miejski z 1848 r. Uszkodzony w czasie nalotów alianckich, zdewastowany po wojnie - rozebrany w 1953 r. Pomiędzy nitkami Trasy Zamkowej pomnik przyrody platan klonolistny o obw. 570 cm.";
dane[21]="21. Domki Profesorskie - od XIV w. domki wykładowców Kolegium Mariackiego. Przebudowane w I poł. XVIII w. oraz w XIX w. Odbudowane w formie z XVIII w. W piwnicach zachowane gotyckie sklepienia. Od strony liceum skrzydło krużganku mariackiego z gotyckimi reliktami ścian.";
dane[22]="22. IX Liceum Ogólnokształcące im. Bohaterów Monte Cassino. Zbudowane w 1832 r. dla Królewskiego Gimnazjum Fundacji Mariackiej na miejscu kolegiaty gotyckiej pw. NMP spalonej od uderzenia pioruna 9 VII 1789 r. a rozebranej w 1830 r.";
dane[23]="23. PZU \"Życie\" S.A. Tutaj 2 V 1729 r. urodziła się córka komendanta twierdzy księżniczka Zofia Augusta Fryderyka von Anhalt-Zerbst. W 1745 r. poślubiła późniejszego cara Piotra III i przyjęła imię Katarzyna II. Po zamordowaniu męża została imperatorową Rosji. Współtwórczyni kolejnych rozbiorów Polski (1772, 1793, 1795).";
dane[24]="24. Bazylika Archikatedralna pw. św. Jakuba - kościół fundowany przez Beringera z Bambergu w 1187 r. Gotycka świątynia z cegły budowana była od XIII do XVI w. Zniszczona podczas alianckich nalotów. W 1972 r. podjęto odbudowę. Posiada cenne wyposażenie (gotyckie tryptyki, płyty nagrobne i epitafia), kaplice poświęcone: książętom Pomorza Zachodniego, MB Ostrobramskiej, pamięci ofiar nazizmu i stalinizmu, żołnierzom ruchu oporu, ludziom morza, rzemieślnikom; tablice poświęcone papieżowi Janowi Pawłowi II i prymasom Polski: Augustowi Hlondowi i Stefanowi Wyszyńskiemu. Muzeum Archidiecezjalne przedstawia dzieje kościoła na Pomorzu. Obok katedry dzwon z 1681 r, gotycka wikarówka z XV w., krzyż z ołtarza papieskiego na Jasnych Błoniach oraz statua z 1991 r. MB Niepokalanego Poczęcia na cokole zniszczonego w czasie II wojny pomnika Carla Loewego (1796-1869) - kompozytora, organisty w kościele św. Jakuba, mieszkańca miasta w I. 1820-66. Na wieży tablica z tekstem \"5 Prawd Polaków\". Pod wieżą Drzwi Jubileuszowe dłuta Czesława Dźwigają ze scenami z życia św. Ottona.";
dane[25]="25. Posąg Flory - barokowy pomnik z pocz. XVIII w. rzymskiej bogini urodzaju i wiosny, który wieńczył początkowo Pałac Grumbkowa.";
dane[26]="26. Fontanna z rzeźbą orła - barokowa, z 1732 r, kończyła wodociąg ze Wzgórz Warszewskich";
dane[27]="27. Pałac Pod Globusem - neobarokowy z l. 1890-91, na miejscu barokowego Pałacu Grumbkowa z 1724-25 r, w którym w 1759 r. urodziła się Zofia Dorota von Wurttemberg, późniejsza \"matka carów\" Maria Fiodorowna, druga żona cara Pawła I. Siedziba szkół medycznych. Obok budynki zajmowane przez banki: klasycystyczny Pałac Joński z XVIII-XIX w., neorenesansowy i narożny - barokowy z XVIIIw.";
dane[28]="28. Zespół Szkół Muzycznych im. Feliksa Nowowiejskiego. Zbudowany w l. 1778-89 dla szczecińskiego przemysłowca i kupca Georga Christiana Velthusena. W nadprożach okien II piętra głowy 20 polskich i zagranicznych kompozytorów światowej sławy. Na szlaku pod nr 10-12 d. hotel \"Preussenhof\" założony w 1797 r. Gościł tu m. in. sztab korpusu napoleońskiego marszałka Jeana Lanessa, późniejszy kanclerz Niemiec Otto von Bismarck, cesarz Austrii Franciszek Józef, następcy tronów Włoch i Japonii, królowie Saksonii i Bawarii, wicekról Chin Li Hung Chang, niemiecki feldmarszałek Paul von Hindenburg, laureat pokojowej nagrody Nobla i badacz polarny Fridtjof Nansen.";
dane[29]="29. Muzeum Narodowe. Gmach powstał w l. 1726-27 jako Pałac Sejmu Stanów. Przebudowany w XIX i XX w. Od 1927 r. siedziba muzeum. Eksponuje się tu m. in. dzieje sztuki na Pomorzu i władztwo książęcego rodu Gryfitów. Tympanon z herbem króla Prus wieńczą kobiece personifikacje Sprawiedliwości i Roztropności.";
dane[30]="30. Galeria Muzeum Narodowego i \"Klub 13 Muz\" z XVIII-XIX w. W nadprożach okien I piętra sylwetki głów współczesnych szczecinian zasłużonych dla kultury.";
dane[31]="31. Tablica upamiętniająca powstanie w 1934 r. polskiej drużyny harcerskiej w Szczecinie. Znak rodła w lilijce był symbolem ZHP w Niemczech. W odległości 300 m od szlaku, na pl. Lotników pomnik Bartolomeo Colleoniego (1395-1475), kondotiera włoskiego, jednego z najznamienitszych wodzów wojsk Wenecji, która wystawiła mu na pl. Jana i Pawła pomnik dłuta Andrea del Verrocchio (1435-88) - nauczyciela i mistrza Leonardo da Vinci. Odsłonięty w 1496 r. jest jedną z najwybitniejszych rzeźb konnych renesansu. Wierny brązowy odlew pomnika ufundowany został przed 1913 r. dla Muzeum Miejskiego w Szczecinie. Znajdował się tu do ok. 1948r., kiedy to w niewyjaśnionych okolicznościach podarowany został Warszawie. Tam ok. 1956r. ustawiono go na dziedzińcu Akademii Sztuk Pięknych. Z pomysłem powrotu pomnika do Szczecina wystąpili działacze PTTK w 1992 r., propagując go przez następne lata. Staraniem Urzędu Miasta i Muzeum Narodowego w Szczecinie oraz Gazety Wyborczej posąg powrócił i 31.08.2002 r. został odsłonięty.";
dane[32]="32. Gmach Powszechnej Kasy Oszczędności BP zbudowany w l. 1893-95 dla Dyrekcji i Banku Ziemstwa Pomorskiego (proj. Emil Drews). Na balkonie rzeźby rycerza i ziemianina. W górnej partii gryf z tarczą z inicjałami króla Prus Fryderyka II i datą założenia Ziemstwa - 1781. W tympanonie dziewięciopolowy kartusz z herbami ziem pomorskich.";
dane[33]="33. Gmach Dyrekcji Poczty oraz Telekomunikacji Polskiej S.A. - neogotycki, zbudowany w l. 1901-05.";
dane[34]="34. Kościół pw. św. Jana Chrzciciela - neogotycki, wybudowany dla gminy katolickiej w l. 1888-90 (proj. Engelbert Seibertz). Wewnątrz neogotycki wystrój rzeźbiarski, ołtarz gtówny proj. Anny i Leonarda Torwirtów, tablice pamiątkowe i witraże. W kościele 30 XI 1952 r. Stefan Wyszyński dowiedział się o wyniesieniu go przez papieża Piusa XII do godności kardynalskiej, co upamiętnia pomnik Prymasa Tysiąclecia przed świątynią (proj. Czesław Dźwigaj, 2001 r.).";
dane[35]="35. Szpital Dziecięcy - kompleks szpitalny zbudowany w l. 1893-94 dla Instytutu Położniczego. Rozbudowywany w 1904 r. i w okresie międzywojennym";
dane[36]="36. Plac Generała Władysława Andersa - park założony na miejscu d. cmentarza garnizonowego. Głaz narzutowy z tablicą poświęconą pamięci jeńców francuskich z wojny francusko-pruskiej 1870-71. Nieopodal ciekawe okazy drzew, m.in. korkowiec amurski, wiązowiec zachodni";
dane[37]="37. Kościół - Sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa. Powstał w l. 1913-19 jako kościół garnizonowy. Na elewacji postać Chrystusa, nad wejściem płaskorzeźba św. Jerzego walczącego ze smokiem. Neogotycki ołtarz \"Ostatnia wieczerza\" z pocz. XX w. W kruchcie tablica poświęcona kardynałowi Augustowi Hlondowi (1881-1948), prymasowi Polski - założycielowi Towarzystwa Chrystusowego dla Polonii Zagranicznej, które od 1945 r. jest gospodarzem tej świątyni. Nieopodal przy ul. św. Wojciecha 1 secesyjna kamienica z 1904 r. z urokliwym podwórkiem.";
dane[38]="38. Kościół garnizonowy p.w. św. Wojciecha - neogotycki, z l. 1906-1909, z 65,5 m wys. wieżą. Witraż przedstawiający śmierć św. Wojciecha, tablice pamiątkowe i urny z prochami z pól bitewnych II wojny światowej.";
dane[39]="39. Pomnik Kornela Ujejskiego z 1901r. (proj. Antoni Popiel) do końca II wojny światowej stał we Lwowie. W Szczecinie od 1956 r. Na cokole spętana łańcuchami lira i dzieło poety \"Chorał\", poświęcone powstaniu chłopskiemu w Galicji w 1846 r. Z tyłu napis - przesłanie: \"Narodzie mój bądź szczęśliwy\". Nieopodal dwa okazy dębu zimozielonego.";
dane[40]="40. Brama Portowa z l. 1724-40, zwana pierwotnie Berlińską. Bogato zdobione szczyty z herbami ziem państwa pruskiego. Na elewacji zach. bóg Odry Viadrus, panorama Szczecina i łaciński napis związany z losami miasta i Księstwa Szczecińskiego. Na szlaku, przy ul. 3 Maja gmach Zespołu Szkół Ekonomicznych wybudowany w stylu łuku pełnego w 1882 r. jako kasyno wojskowe i siedziba dowództwa garnizonu. Przy pl. Batorego 2 hotel \"Victoria\", d. Dom Turysty PTTK im. Stanisława Grońskiego (1907-57), taternika i krajoznawcy, znakarza szlaków turystycznych w okolicach Szczecina, który zginął) podczas wspinaczki w masywie Mont Blanc w Alpach (tablica pamiątkowa).";
dane[41]="41. Ratusz Nowy (Czerwony) - neogotycki wybudowany w l. 1875-79 dla władz miasta. Obecnie siedziba instytucji morskich. Nad wejściem alegoryczne postacie symbolizujące \"Wiedzę\" \"Rolnictwo\", \"Przemysł\" i \"Gospodarkę morską\". Z tarasu ratusza widok na gmach z 1868r. Zajmowany przez Książnicę Pomorską oraz na rektorat Pomorskiej Akademii Medycznej z 1901-1902r. Ze strzelistą wieżą. Przy tarasie grupa cennych drzew: paulownie puszyste i żółtnice pomarańczowe.";
dane[42]="42. Pomnik z kotwicą. Pierwotnie pomnik z kobiecą postacią Sediny -apoteozy portowego miasta Szczecina. Odsłonięty w 1898 r. (proj. Ludwig Manzel), rozebrany w 1943-45 r. Przy fontannie grupa cisów pospolitych w odmianie krótkoigielnej oraz pomnik przyrody orzech czarny o obw. 440 cm.";